# بیماری دست، پا و دهان در کودک: زخم دهان، غذا نخوردن، مسری تا کی، مهد برود؟ و کی به پزشک

- نشانی: https://rmko.ir/articles/%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%BE%D8%A7-%D9%88-%D8%AF%D9%87%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9
- مناسب: ۶ ماهگی تا ۴ سالگی
- آخرین به‌روزرسانی: 2026-10-28
- بازبینی علمی: 2026-10-28
- ناشر: مجله رایم (اپ رایم)

> دست، پا و دهان یک ویروس شایع زیر ۵ سال است: تب خفیف، زخم‌های دردناک دهان و دانه یا تاول کوچک کف دست و پا؛ ۷ تا ۱۰ روزه خودش خوب می‌شود. کار اصلی این است که کودک به‌خاطر درد دهان کم‌آب نشود: مایعات خنک، غذای نرم، مسکن فقط با مقدار داروساز. کم نوشیدن یا پوشک خشک: همان روز پزشک. خواب‌آلودگی شدید، پرش‌های ناگهانی بدن یا نفس سخت: ۱۱۵.

## نکات کلیدی

- تب خفیف یکی دو روز، بعد زخم‌های دردناک دهان و دانه یا تاول کوچک کف دست و پا و گاهی باسن؛ ۷ تا ۱۰ روزه خوب می‌شود.
- خطر اصلی کم‌آبی است: مایعات خنک کم‌کم و پی‌درپی، غذای نرم و خنک؛ ترش، شور، تند و داغ نه.
- مسکن فقط برای راحتی با مقدار داروساز؛ نیم ساعت قبل از غذا کمک می‌کند. تاول را نترکانید؛ ژل بی‌حسی بدون پزشک نه.
- کم نوشیدن، کمتر از ۴ پوشک خیس، تب بیش از ۳ روز یا ۱۰ روز بدون بهبود: همان روز پزشک.
- خواب‌آلودگی شدید، پرش‌های ناگهانی بدن، گردن سفت یا نفس سخت: همین حالا ۱۱۵.

پاسخ کوتاه: بیماری دست، پا و دهان یک ویروس شایع در بچه‌های زیر ۵ سال است: یکی دو روز تب خفیف و بی‌حالی، بعد زخم‌های دردناک در دهان و دانه یا تاول کوچک کف دست‌ها، کف پاها و گاهی باسن. معمولاً در ۷ تا ۱۰ روز خودش خوب می‌شود و درمان خاصی ندارد. مهم‌ترین کار این است که کودک به‌خاطر درد دهان دست از نوشیدن نکشد: مایعات خنک و غذای نرم بدهید و پوشک‌های خیس را بشمارید. اگر کم می‌نوشد یا پوشکش خشک مانده، همان روز پزشک؛ اگر بسیار خواب‌آلود است، تکان‌های ناگهانی دارد یا نفسش سخت شده، ۱۱۵.

## نشانه‌ها

- تب خفیف، گلودرد، کم‌اشتهایی و بی‌حالی در یکی دو روز اول.

- زخم‌های کوچک و دردناک روی زبان، لثه و داخل لپ‌ها. کودک آب دهانش می‌ریزد، از خوردن فرار می‌کند یا موقع نوشیدن گریه می‌کند.

- دانه‌های قرمز یا تاول‌های کوچک خاکستری‌رنگ کف دست‌ها، کف پاها، بین انگشتان و گاهی روی باسن و ران‌ها. معمولاً خارش ندارند ولی ممکن است کمی درد کنند.

- چند هفته بعد گاهی پوست کف دست و پا ورقه‌ورقه می‌شود یا یکی دو ناخن می‌افتد. این بی‌خطر است و ناخن تازه درمی‌آید.

## در خانه چه کنم؟

- مایعات خنک کم‌کم و پی‌درپی: شیر مادر یا شیر خشک برای نوزاد، آب خنک، شیر سرد و ماست برای بزرگ‌ترها. اگر از لیوان نمی‌خورد، با قاشق یا سرنگ بدون سوزن بدهید.

- غذای نرم و خنک: فرنی، پوره، ماست، سوپ ولرم. غذای ترش، شور، تند و داغ و آبمیوه‌های ترش زخم دهان را می‌سوزاند.

- داروی تب‌بر و مسکن فقط برای راحتی، با مقداری که داروساز یا پزشک برای وزن فعلی کودک می‌گوید؛ نیم ساعت قبل از غذا کمک می‌کند راحت‌تر بخورد. قواعد سنی تب در [راهنمای تب بر حسب سن](/articles/رایم-تب-نوزاد-و-کودک-چند-درجه-خطرناک-است-کی-۱۱۵).

- تاول‌ها را نترکانید. دست و پا را با آب و صابون ملایم بشویید و خشک کنید.

- ژل، اسپری یا دهان‌شویهٔ بی‌حس‌کننده را بدون نظر پزشک یا داروساز برای کودک کوچک به کار نبرید.

## نشانه‌های کم‌آبی را بشناسید

کودکی که به‌خاطر درد دهان نمی‌نوشد، زود کم‌آب می‌شود. نشانه‌های کم‌آبی که با دیدنشان باید پزشک ببیند: بی‌تابی و تشنگی، دهان و زبان خشک، گریهٔ بی‌اشک، چشم گودرفته، ملاج (نرمی سر) گودرفته، کمتر از ۴ پوشک خیس در روز یا ۶ تا ۸ ساعت بی‌ادرار، پوستی که وقتی می‌کشید آهسته برمی‌گردد، دست و پای سرد و لکه‌لکه، تنفس تند، و خواب‌آلودگی. برای جزئیات و طرز دادن او‌آر‌اس، [راهنمای اسهال، استفراغ و کم‌آبی](/articles/رایم-اسهال-و-استفراغ-کودک-او-آر-اس-و-نشانه‌های-کم‌آبی) را ببینید.

## کی همان روز به پزشک بروم؟

- کم می‌نوشد، در روز کمتر از ۴ پوشک خیس دارد یا ۶ تا ۸ ساعت ادرار نکرده، دهانش خشک است.

- نوزاد زیر ۶ ماه با این نشانه‌ها.

- تب بیش از ۳ روز ادامه دارد، یا بر اساس قواعد سنی تب معاینه می‌خواهد.

- بعد از ۱۰ روز بهتر نشده.

- تاول‌ها چرکی، داغ و ورم‌کرده شده‌اند.

- کودک ضعف ایمنی یا بیماری زمینه‌ای دارد.

## کی همین حالا ۱۱۵؟

- بسیار خواب‌آلود است، بیدار نمی‌ماند یا گیج است.

- تکان‌ها یا پرش‌های ناگهانی بدن دارد، تلوتلو می‌خورد، یا تشنج کرده است.

- گردنش سفت است یا سردرد شدید و استفراغ دارد.

- نفسش تند یا سخت شده است.

- نشانهٔ کم‌آبی شدید دارد: ۸ تا ۱۲ ساعت ادرار نکرده، هیچ مایعی نمی‌نوشد یا پوستش سرد و لکه‌لکه است.

این عارضه‌ها نادرند، ولی چون شروعشان سریع است، دانستنشان مهم است.

## مسری است؟ مهد برود؟

ویروس از راه آب دهان، ترشح بینی، مایع تاول‌ها و مدفوع پخش می‌شود و در هفتهٔ اول بیشتر از همه مسری است؛ ولی تا چند هفته بعد هم در مدفوع می‌ماند. برای همین خانه ماندن طولانی جلوی پخش را نمی‌گیرد: کودک وقتی تب ندارد و حالش آن‌قدر خوب است که بخورد و بازی کند، معمولاً می‌تواند به مهد برود، مگر قانون مهد چیز دیگری بگوید. شستن دست‌ها بعد از عوض کردن پوشک و قبل از غذا، و جدا کردن قاشق و لیوان، مهم‌ترین پیشگیری است. اگر نوزاد کوچک‌تر در خانه هست، [چطور از سرایت به خواهر و برادر جلوگیری کنم](/articles/رایم-کودک-مهدی-مدام-مریض-است-کی-خانه-بماند).

کودک ممکن است بیش از یک بار دست‌وپاودهان بگیرد، چون ویروس‌های مختلفی آن را می‌سازند. این بیماری با «تب برفکی» دام‌ها ربطی ندارد و از حیوانات نمی‌آید.

فهرست کامل بیماری‌های شایع کودک و اینکه کی به پزشک و کی فوری به ۱۱۵ زنگ بزنید، در [راهنمای تب و بیماری رایم](/articles/رایم-راهنمای-تب-و-بیماری‌های-شایع-نوزاد-و-کودک-کی-به-پزشک) آمده است.

## پرسش‌های پرتکرار

### دست، پا و دهان چند روز طول می‌کشد؟

معمولاً ۷ تا ۱۰ روز. تب یکی دو روز اول است و زخم‌های دهان در چند روز بهتر می‌شوند.

### بچه‌ام به‌خاطر زخم دهان هیچ چیز نمی‌خورد؛ چه کنم؟

مایعات خنک کم‌کم با قاشق یا سرنگ بدهید و غذای نرم و خنک مثل ماست و فرنی. مسکن با مقدار داروساز نیم ساعت قبل از غذا کمک می‌کند. اگر کم می‌نوشد یا پوشکش خشک مانده، همان روز پزشک.

### دست، پا و دهان مسری است؟ بچه مهد برود؟

در هفتهٔ اول بیشتر از همه مسری است. وقتی تب ندارد و حالش خوب است، معمولاً می‌تواند به مهد برود، مگر قانون مهد چیز دیگری بگوید.

### دست، پا و دهان خطرناک است؟

بیشتر وقت‌ها نه. عارضه‌های جدی نادرند؛ خواب‌آلودگی شدید، پرش‌های ناگهانی بدن، گردن سفت یا نفس سخت یعنی ۱۱۵.

### بعد از دست، پا و دهان ناخن بچه‌ام افتاد؛ طبیعی است؟

بله، گاهی چند هفته بعد یکی دو ناخن می‌افتد یا پوست کف دست و پا ورقه می‌شود. بی‌خطر است و ناخن تازه درمی‌آید.

### دست، پا و دهان آنتی‌بیوتیک می‌خواهد؟

نه، ویروسی است. فقط اگر تاول‌ها چرکی و داغ شدند، پزشک ببیند.

این مطلب برای آگاهی والدین است و جایگزین معاینهٔ پزشک نیست.