# حرف زدن کودک ماه به ماه، از تولد تا ۴ سالگی: اولین صدا، اولین کلمه، چند کلمه در هر سن، جمله، دیر حرف زدن و کی به گفتاردرمانی

- نشانی: https://rmko.ir/articles/%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84-%D8%AD%D8%B1%D9%81-%D8%B2%D8%AF%D9%86-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D9%84%D9%85%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%85%D9%84%D9%87
- مناسب: تولد تا ۴ سالگی
- آخرین به‌روزرسانی: 2026-10-30
- بازبینی علمی: 2026-10-30
- ناشر: مجله رایم (اپ رایم)

> جدول حرف زدن کودک از تولد تا ۴ سالگی: هر سن چه می‌گوید، چه می‌فهمد، چند کلمه طبیعی است و کی باید شنوایی و گفتار را بررسی کرد.

## نکات کلیدی

- بیشتر کودکان بین ۱۰ تا ۱۴ ماهگی اولین کلمهٔ معنادار را می‌گویند.
- تا ۱۵ ماهگی دست‌کم یک کلمهٔ معنادار و تا ۱۸ ماهگی ۳ کلمه یا بیشتر معمول است.
- حدود ۲ سالگی دو کلمه کنار هم می‌آید؛ کمتر از ۵۰ کلمه در ۲ سالگی یعنی وقت بررسی، نه صبر.
- در ۳ سالگی کودک جملهٔ کوتاه می‌سازد و دیگران بیشتر حرف‌هایش را می‌فهمند.
- در هر دیر حرف زدنی قدم اول شنوایی‌سنجی است و از دست دادن کلمه در هر سنی فوری بررسی می‌شود.

پاسخ کوتاه: بیشتر کودکان بین ۱۰ تا ۱۴ ماهگی اولین کلمهٔ معنادار را می‌گویند، تا ۱۵ ماهگی دست‌کم یک کلمهٔ معنادار و تا ۱۸ ماهگی ۳ کلمه یا بیشتر دارند، حدود ۲ سالگی دو کلمه را کنار هم می‌گذارند و در ۳ سالگی جمله‌های کوتاهی می‌سازند که دیگران بیشتر آن را می‌فهمند. اگر کودکتان از این‌ها عقب است، قدم اول شنوایی‌سنجی است. جدول زیر هر سن را نشان می‌دهد و هر ردیف به صفحهٔ همان ماه می‌رسد.

## حرف زدن کودک ماه به ماه: چه می‌گوید، چه می‌فهمد و کی با پزشک حرف بزنم

این عددها راهنما هستند، نه امتحان. هر کودک با سرعت خودش جلو می‌رود و چند هفته جلو یا عقب بودن معمولاً مهم نیست. ستون آخر سن‌هایی را نشان می‌دهد که دیگر نباید صبر کرد. از دست دادن کلمه یا مهارتی که کودک داشت، در هر سنی، زود باید بررسی شود.

| سن | چه می‌گوید | چه می‌فهمد و چه می‌کند | کی با پزشک حرف بزنم |

| ۱ ماهگی | گریه، و کم‌کم صداهای نرم | با صدای بلند پلک می‌زند یا جمع می‌شود و با صدای شما آرام می‌شود؛ لبخند اجتماعی بین ۶ تا ۸ هفتگی | به صدای بلند هیچ واکنشی ندارد |

| ۲ ماهگی | صداهای نرم در جواب شما؛ «آقو» بین ۲ تا ۳ ماهگی | وقتی با او حرف می‌زنید لبخند می‌زند | به آدم‌ها لبخند نمی‌زند یا به صدای بلند واکنش ندارد |

| ۴ ماهگی | خندهٔ بلند، جیغ شادی، جواب دادن با صدا | وقتی حرف می‌زنید، با صدا جواب می‌دهد | هیچ صدایی درنمی‌آورد |

| ۶ ماهگی | «با»، «ما»، «دا» و صدا درآوردن نوبتی با شما | به اسمش واکنش نشان می‌دهد و آدم‌های آشنا را می‌شناسد | به صداها واکنش ندارد یا صدای «آ» و «او» درنمی‌آورد |

| ۹ ماهگی | «مامامام» و «بابابا» | به جایی که اشاره می‌کنید نگاه می‌کند؛ بای‌بای بین ۹ تا ۱۲ ماهگی | هیچ زنجیرهٔ صدایی نمی‌گوید و به اسمش واکنش ندارد |

| ۱۲ ماهگی | «مامان» و «بابا» برای خود شما؛ اولین کلمه بین ۱۰ تا ۱۴ ماهگی | «نه» را می‌فهمد و حرف زدن شما را با صداهای خودش تقلید می‌کند | هیچ کلمه‌ای نمی‌گوید، اشاره نمی‌کند و بای‌بای را یاد نگرفته |

| ۱۵ ماهگی | ۱ تا ۲ کلمه غیر از مامان و بابا | وقتی اسم چیز آشنایی را می‌گویید به آن نگاه می‌کند؛ برای خواستن اشاره می‌کند | هیچ کلمهٔ معناداری ندارد |

| ۱۸ ماهگی | ۳ کلمه یا بیشتر غیر از مامان و بابا | دستور یک‌مرحله‌ای را بدون اشاره انجام می‌دهد؛ اشاره می‌کند تا چیزی را نشانتان دهد | کمتر از ۳ کلمه می‌گوید یا برای نشان دادن اشاره نمی‌کند |

| ۲۱ ماهگی | ۲۵ تا ۵۰ کلمه و جملهٔ دوکلمه‌ای («آب بده») | دستور دومرحله‌ای ساده را کم‌کم انجام می‌دهد | کمتر از ۱۰ کلمه می‌گوید یا به اسمش کم واکنش دارد |

| ۲ سالگی | دست‌کم دو کلمه کنار هم («توپ بیشتر») | در کتاب به چیزی که اسمش را می‌گویید اشاره می‌کند؛ دو عضو بدن را نشان می‌دهد | دو کلمه را کنار هم نمی‌گذارد یا کمتر از ۵۰ کلمه دارد |

| ۳۰ ماهگی | حدود ۵۰ کلمه یا بیشتر و جملهٔ کوتاه با فعل («سگ می‌دوه») | دستور دومرحله‌ای را انجام می‌دهد؛ «من»، «تو» و «ما» را به کار می‌برد | کمتر از ۵۰ کلمه دارد یا جملهٔ دوکلمه‌ای با فعل نمی‌سازد |

| ۳ سالگی | جملهٔ سه چهار کلمه‌ای؛ «کی؟ چی؟ کجا؟ چرا؟»؛ اسم خودش | دست‌کم دو رفت‌وبرگشت گفت‌وگو؛ دیگران بیشتر حرف‌هایش را می‌فهمند | جمله نمی‌سازد یا غریبه‌ها حرفش را به‌سختی می‌فهمند |

| ۳ و نیم سالگی | جملهٔ چهار پنج کلمه‌ای؛ قصهٔ کوتاه را دوباره تعریف می‌کند | بازی نقش و حرف زدن دربارهٔ روزش | جمله نمی‌سازد یا حرفش برای غریبه‌ها نامفهوم است |

| ۴ سالگی | جملهٔ چهار کلمه‌ای یا بیشتر؛ چند کلمه از شعر یا آهنگ | به سؤال‌های ساده جواب می‌دهد؛ تقریباً همه حرفش را می‌فهمند | جملهٔ چهار کلمه‌ای نمی‌سازد، حرفش نامفهوم است یا دستور دو سه‌مرحله‌ای را نمی‌فهمد |

## کودک من چند کلمه باید بگوید؟

این پرتکرارترین سؤال پدر و مادرهاست. کلمه یعنی صدای ثابتی که کودک برای یک معنا به کار می‌برد، حتی اگر ناقص باشد، مثل «با» برای آب. کلمه‌های همهٔ زبان‌های خانه را با هم بشمارید.

| سن | معمول است | بررسی کنید اگر |

| ۱۲ ماهگی | «مامان» و «بابا» برای خود شما؛ بعضی بچه‌ها یک کلمهٔ دیگر | هیچ کلمه‌ای نمی‌گوید و اشاره نمی‌کند |

| ۱۵ ماهگی | ۱ تا ۲ کلمه غیر از مامان و بابا | هیچ کلمهٔ معناداری ندارد |

| ۱۸ ماهگی | ۳ کلمه یا بیشتر غیر از مامان و بابا | کمتر از ۳ کلمه |

| ۲ سالگی | خیلی فرق می‌کند، از حدود ۵۰ تا چند صد کلمه، و دو کلمه کنار هم | کمتر از ۵۰ کلمه یا بدون جملهٔ دوکلمه‌ای |

| ۳۰ ماهگی | ۵۰ کلمه یا بیشتر و جملهٔ کوتاه با فعل | کمتر از ۵۰ کلمه یا بدون جملهٔ دوکلمه‌ای با فعل |

۵۰ کلمه در ۲ سالگی مرز بررسی است، نه میانگین؛ فهرست‌های رشد همین عدد را برای ۳۰ ماهگی گذاشته‌اند. پس کودک ۲ ساله‌ای که کمتر از ۵۰ کلمه دارد لزوماً مشکلی ندارد، اما وقت بررسی است، نه وقت صبر تا ۳ سالگی.

## مرحله به مرحله

- **تولد تا ۳ ماه:** گریه زبان نوزاد است. صدای شما را می‌شناسد، با صدای شما آرام می‌شود و کم‌کم با صداهای نرم جواب می‌دهد. [ارتباط از روز اول](/articles/رایم-ارتباط-از-روز-اول-گریه-صدا-و-گوش-دادن-در-دو-ماه-اول)

- **۴ تا ۹ ماه:** خنده، جیغ شادی، «با» و «ما» و بعد «بابابا». صدا درآوردن نوبتی با شما اولین گفت‌وگوی اوست. [گفت‌وگوی نوبتی با نوزاد](/articles/رایم-گفت‌وگوی-نوبتی-با-نوزاد-۴-تا-۸-ماهگی)

- **۹ تا ۱۳ ماه:** اشاره، بای‌بای، فهمیدن «نه» و «بیا»، و اولین کلمهٔ معنادار. [از اشاره تا اولین کلمه](/articles/رایم-از-اشاره-تا-اولین-کلمه-۹-تا-۱۳-ماهگی)

- **۱۲ تا ۱۸ ماه:** کلمه‌ها یکی‌یکی اضافه می‌شوند و کودک خیلی بیشتر از آنچه می‌گوید، می‌فهمد. [کلمه‌های اول ۱۲ تا ۱۸ ماهگی](/articles/رایم-کلمات-اول-و-دستورهای-ساده-۱۲-تا-۱۸-ماهگی)

- **۱۸ تا ۲۴ ماه:** هر هفته کلمهٔ تازه و اولین جمله‌های دوکلمه‌ای. [انفجار واژگان ۱۸ تا ۲۴ ماهگی](/articles/رایم-انفجار-واژگان-و-جمله‌های-دوکلمه‌ای-۱۸-تا-۲۴-ماهگی)

- **۲ تا ۳ سال:** جمله‌ها بلندتر می‌شوند، «چرا»ها شروع می‌شود و گفت‌وگوی واقعی شکل می‌گیرد. [جمله‌سازی کودک ۲ تا ۳ ساله](/articles/رایم-جمله‌سازی-و-گفت‌وگو-۲-تا-۳-سالگی)

- **۳ تا ۵ سال:** قصه تعریف کردن، قافیه و آمادگی برای خواندن. [آمادگی خواندن ۳ تا ۵ سال](/articles/رایم-آمادگی-برای-خواندن-قافیه-آوا-و-عشق-به-کتاب-(۳-تا-۵-سال))

- **کتاب از تولد:** چند دقیقه کتاب در روز، با اشاره و پرسش، از بهترین کارها برای حرف زدن است. [کتاب‌خوانی با نوزاد و کودک نوپا](/articles/رایم-کتاب‌خوانی-با-کودک-نوپا-۱۲-تا-۲۴-ماهگی)

## پنج کار خانگی که واقعاً کمک می‌کند

- **توصیف کنید، کمتر بپرسید.** کاری را که کودک می‌کند با کلمه بگویید: «داری توپ رو می‌اندازی!».

- **یک کلمه اضافه کنید.** کودک: «ماشین». شما: «ماشین قرمز».

- **صبر کنید.** بعد از هر جمله چند ثانیه مکث کنید تا فرصت جواب داشته باشد.

- **پیش‌دستی نکنید.** چیزی را که می‌خواهد پیش از آنکه با صدا یا کلمه بخواهد ندهید؛ فرصت بدهید، بعد فوراً بدهید.

- **هر روز کتاب.** حتی چند دقیقه، با اشاره و صدا درآوردن.

اشتباهش را تصحیح نکنید و وادارش نکنید تکرار کند؛ شکل درست را در جوابش بگویید. صفحه‌نمایش جای این گفت‌وگوها را نمی‌گیرد: زیر ۱۸ ماه هیچ صفحه‌ای جز تماس تصویری، ۱۸ تا ۲۴ ماه فقط برنامهٔ باکیفیت و همراه شما، و ۲ تا ۵ سال حداکثر یک ساعت در روز. [گوشی، کارتون و حرف زدن کودک](/articles/رایم-گوشی-و-کارتون-و-حرف-زدن-کودک-۱-تا-۴-سال)

## شنوایی همیشه قدم اول است

کودکی که صداهای آرام گفتار را خوب نشنود، دیر حرف می‌زند، حتی اگر به صدای بلند واکنش دارد. غربالگری شنوایی نوزاد را تا ۱ ماهگی انجام بدهید (قاعدهٔ ۱-۳-۶: غربالگری تا ۱ ماهگی، تشخیص تا ۳ ماهگی، درمان تا ۶ ماهگی). غربالگری شنوایی دوم بین ۳ تا ۵ سالگی برای همهٔ کودکان است. اگر کودک تا ۱۵ ماهگی هیچ کلمه‌ای نمی‌گوید یا تا ۲ سالگی جملهٔ دوکلمه‌ای ندارد، منتظر آن نوبت نمانید. [شنوایی کودک و حرف زدن](/articles/رایم-شنوایی-کودک-و-حرف-زدن-غربالگری-نوزاد-تا-۵-سالگی)

## دیر حرف زدن

دیر حرف زدن شایع است و تقصیر پدر و مادر نیست. بعضی بچه‌ها خودشان جبران می‌کنند و بعضی به کمک نیاز دارند؛ فرقشان را با صبر کردن نمی‌شود فهمید، با بررسی می‌شود. اگر کودکتان بین ۱۸ ماه تا ۲ و نیم سالگی است، [کودکم دیر حرف می‌زند](/articles/رایم-دیر-حرف-زدن-۱۸-تا-۳۰-ماهگی) و اگر ۳ تا ۵ ساله است، [کودک ۳ ساله حرف نمی‌زند](/articles/رایم-کودک-۳-ساله-حرف-نمی‌زند-تاخیر-گفتاری-۲-و-نیم-تا-۵-سال) را ببینید.

سه حرف رایج که دلیل صبر کردن نیستند:

- **«پسرها دیرتر حرف می‌زنند.»** پسرها گاهی کمی دیرتر شروع می‌کنند، اما سن‌های ستون آخر جدول برای دختر و پسر یکی است.

- **«تا ۳ سالگی صبر کن، خودش راه می‌افتد.»** اگر کودک یکی از نشانه‌های جدول را دارد، صبر کردن فقط زمان کمک گرفتن را عقب می‌اندازد.

- **«دوزبانه است، طبیعی است.»** دو زبان دیر حرف زدن نمی‌آورد. کلمه‌های هر دو زبان را با هم بشمارید و همان سن‌ها را در نظر بگیرید. [کودک دوزبانه](/articles/رایم-کودک-دوزبانه-ترکی-کردی-عربی-و-فارسی-در-خانه)

## لکنت، تلفظ و ارتباط

- **لکنت:** تکرار و گیر کردن در حرف زدن بین ۲ تا ۵ سالگی شایع است و بیشترش خودبه‌خود کم می‌شود. اگر بیش از ۶ ماه ادامه دارد، با فشار و تنش همراه است یا کودک از حرف زدن دوری می‌کند، با گفتاردرمانگر مشورت کنید. [لکنت کودک ۲ تا ۶ سال](/articles/راهکارهای-پیشگیری-و-درمان-لکنت-زبان-در-کودکان:-راهنمای-کامل)

- **تلفظ:** اشتباه گفتن «ر» و «ش» و چند صدای دیگر تا ۵ یا ۶ سالگی طبیعی است؛ مهم این است که دیگران حرفش را بفهمند. [تلفظ اشتباه کودک](/articles/رایم-تلفظ-اشتباه-کودک-۲-تا-۵-سال-زبان-کوچولو-و-بند-زبان)

- **ارتباط:** اگر کودک علاوه بر حرف زدن، کم اشاره می‌کند، کم نگاه می‌کند یا به اسمش کم واکنش دارد، با پزشک کودک در میان بگذارید. هیچ‌کدام به‌تنهایی تشخیص نیست. [نشانه‌های ارتباطی که باید با پزشک در میان گذاشت](/articles/اوتیسم-و-علائم-آن:-راهنمایی-جامع-برای-تشخیص-و-درک-این-اختلال)

## کی با پزشک کودک صحبت کنم؟

- در هر سنی کلمه یا مهارتی را که داشت از دست داده است. این را فوری بررسی کنید.

- تا ۱۵ ماهگی هیچ کلمهٔ معناداری ندارد.

- تا ۱۸ ماهگی کمتر از ۳ کلمه می‌گوید یا برای نشان دادن اشاره نمی‌کند.

- تا ۲ سالگی دو کلمه را کنار هم نمی‌گذارد یا کمتر از ۵۰ کلمه دارد.

- در ۳ سالگی جمله نمی‌سازد یا غریبه‌ها حرفش را به‌سختی می‌فهمند.

- لکنتش بیش از ۶ ماه ادامه دارد یا با فشار و تنش همراه است.

مسیر: با پزشک کودک یا پایگاه سلامت محل زندگی‌تان شروع کنید. آن‌ها شنوایی‌سنجی را درخواست می‌کنند و اگر لازم بود شما را به گفتاردرمانگر یا مرکز مداخلهٔ زودهنگام سازمان بهزیستی معرفی می‌کنند. در پایگاه سلامت هم در ۹، ۱۸ و ۴۸ ماهگی چند سؤال کوتاه دربارهٔ تکامل و در ۶، ۱۲، ۲۴، ۳۶ و ۶۰ ماهگی پرسشنامهٔ کامل تکامل با شما پر می‌شود؛ اگر نگرانید، منتظر این نوبت‌ها نمانید.

اگر تاریخ تولد کودکتان را در اپ رایم ثبت کنید، اولین کلمه‌ها را ثبت می‌کنید و نوبت پرسشنامهٔ تکامل را یادآوری می‌کند.

## پرسش‌های پرتکرار

### نوزاد کی حرف می‌زند؟

نوزاد از همان ماه‌های اول با گریه و صدا ارتباط می‌گیرد، حدود ۶ ماهگی «با» و «ما» می‌گوید و بیشتر کودکان بین ۱۰ تا ۱۴ ماهگی اولین کلمهٔ معنادار را می‌گویند.

### کودک یک ساله چند کلمه باید بگوید؟

در ۱ سالگی بیشتر بچه‌ها «مامان» و «بابا» را برای خود پدر و مادر می‌گویند و بعضی یک کلمهٔ دیگر هم دارند. اگر در ۱ سالگی هیچ کلمه‌ای نمی‌گوید و اشاره هم نمی‌کند، با پزشک کودک صحبت کنید.

### کودک دو ساله حرف نمی‌زند؛ چه کنم؟

منتظر نمانید. اول شنوایی‌اش را بسنجید و با پزشک کودک یا پایگاه سلامت صحبت کنید. در خانه کارهایش را توصیف کنید، یک کلمه به حرفش اضافه کنید و بعد از هر جمله صبر کنید.

### کودک سه ساله حرف نمی‌زند؛ هنوز دیر نیست؟

نه. در ۳ سالگی هنوز زمان خوبی برای کمک گرفتن است. شنوایی‌سنجی و ارزیابی گفتاردرمانگر را زودتر انجام بدهید.

### تأخیر گفتاری چیست؟

یعنی کودک دیرتر از بیشتر هم‌سن‌هایش کلمه یا جمله می‌گوید یا حرفش نامفهوم‌تر است. تأخیر گفتاری یک نشانه است، نه تشخیص، و باید علتش بررسی شود.

### بچهٔ دوزبانه دیر حرف می‌زند؟

نه. دو زبان در خانه دیر حرف زدن نمی‌آورد. کلمه‌های هر دو زبان را با هم بشمارید؛ همان سن‌های بررسی برای کودک دوزبانه هم صادق است.

### موبایل باعث دیر حرف زدن می‌شود؟

وقتی کودک زیاد صفحه می‌بیند، وقت کمتری برای حرف زدن با آدم‌ها دارد. زیر ۱۸ ماه هیچ صفحه‌ای جز تماس تصویری توصیه نمی‌شود. اما اگر کودک دیر حرف می‌زند، شنوایی و تکاملش هم باید بررسی شود.

### لکنت بچه خودش خوب می‌شود؟

در بیشتر بچه‌هایی که بین ۲ تا ۵ سالگی لکنت می‌گیرند، بله. اما اگر بیش از ۶ ماه ادامه دارد، با فشار و تنش همراه است یا کودک از حرف زدن دوری می‌کند، با گفتاردرمانگر مشورت کنید.

این مطلب برای آگاهی والدین است و جایگزین معاینهٔ پزشک نیست.