# غذای کمکی نوزاد و غذای کودک: از کی شروع کنیم، جدول ماه به ماه از ۶ ماهگی تا ۴ سالگی، مقدار هر وعده، غذاهای ممنوع و بدغذایی

- نشانی: https://rmko.ir/articles/%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%85%DA%A9%DB%8C-%D9%86%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%85
- مناسب: تولد تا ۴ سالگی
- آخرین به‌روزرسانی: 2026-10-26
- بازبینی علمی: 2026-10-26
- ناشر: مجله رایم (اپ رایم)

> غذای کمکی را در پایان ۶ ماهگی شروع کنید، نه زودتر؛ غذای کمکی زیر ۶ ماه ممنوع است و فقط شیر مادر کافی است. این راهنمای مادر، جدول ماه به ماه تا ۴ سالگی را می‌دهد: چند وعده، چند قاشق یا چند لیوان، چه بافتی، چه غذاهایی در هر مرحله، و برای هر سن به راهنمای کامل می‌رسد؛ به‌علاوهٔ غذاهای ممنوع تا یک‌سالگی، آلرژی‌زاها، آهن، شیر و آب، غذای انگشتی، بدغذایی، وزن نگرفتن و کی به پزشک یا ۱۱۵.

## نکات کلیدی

- غذای کمکی زیر ۶ ماه ممنوع است؛ شروع در پایان ۶ ماهگی (حدود ۱۸۰ روزگی) با یک غذای یک‌جزئی با قوام ماست، ۲ تا ۳ قاشق مرباخوری، بعد از شیر. زودتر فقط به دستور پزشک کودک.
- جدول: ۶ تا ۸ ماه ۲ تا ۳ وعده تا نصف لیوان؛ ۹ تا ۱۱ ماه ۳ تا ۴ وعده تا نصف لیوان با غذای انگشتی؛ ۱ تا ۲ سال ۳ تا ۴ وعده غذای خانواده سه‌چهارم تا یک لیوان؛ ۲ تا ۴ سال ۳ وعده و ۲ میان‌وعده حدود یک لیوان.
- هر غذای تازه با ۳ تا ۵ روز فاصله؛ تا پایان ماه هفتم همهٔ گروه‌ها با تخم‌مرغ کامل، ماهی و مغزهای پودرشده؛ دیر دادن آلرژی‌زاها خطر را کم نمی‌کند. قطرهٔ آهن برنامهٔ کشوری با شروع غذا تا ۲ سالگی.
- تا یک‌سالگی ممنوع: عسل، شیر گاو به‌عنوان نوشیدنی، آب‌میوه، نمک و شکر، چای، لبنیات محلی؛ تا ۴ سالگی خطر خفگی: مغز و انگور درسته، کشمش، هویج خام، آب‌نبات. سال اول اول شیر بعد غذا، سال دوم برعکس و لبنیات حداکثر ۲ لیوان.
- ملاک کافی بودن غذا، منحنی رشد است نه بشقاب خالی؛ بدغذایی بعد از یک‌سالگی طبیعی است (تقسیم مسئولیت، ۸ تا ۱۰ بار، بدون زور و پاداش). ورم لب و زبان یا تنگی نفس بعد از غذا و خفگی بی‌صدا یعنی ۱۱۵.

پاسخ کوتاه: غذای کمکی را در پایان ۶ ماهگی، حدود ۱۸۰ روزگی، شروع کنید؛ نه زودتر. غذای کمکی زیر ۶ ماه ممنوع است و تا آن روز فقط شیر مادر کافی است. بعد از آن، جدول زیر می‌گوید کودک شما در هر سن چند وعده، چقدر و با چه بافتی غذا بخورد و هر ردیف به راهنمای کامل همان سن می‌رسد.

## غذای کمکی زیر ۶ ماه ممنوع است: چرا فقط شیر؟

تا پایان ۶ ماهگی شیر مادر همهٔ نیاز نوزاد را می‌دهد و هر وقت بخواهد، چه روز و چه شب، باید شیر بخورد. در این ماه‌ها به نوزاد آب، آب‌قند، دم‌کرده و عرقیات، عسل، فرنی و هیچ غذای کمکی دیگری ندهید؛ فقط قطرهٔ آ+د که از روز سوم تا پنجم تولد شروع می‌شود، و داروهایی که پزشک گفته است. اگر شیر مادر نیست یا کافی نیست، جایگزین شیر خشک است، نه غذا؛ راهنمای [شیردهی نوزاد](/articles/شیردهی-نوزادان:-راهنمایی-جامع-و-کارآمد) و [شیر خشک](/articles/مزایا-و-معایب-استفاده-از-شیر-خشک-برای-تغذیه-نوزادان) را ببینید.

غذای کمکی زودهنگام، مثلاً در ۴ یا ۵ ماهگی، پنج زیان روشن دارد: سوپ و حریرهٔ آبکی جای شیر مادر را می‌گیرد و نوزاد مواد مغذی کمتری می‌گیرد؛ احتمال اسهال بیشتر می‌شود؛ احتمال آلرژی غذایی بیشتر می‌شود؛ احتمال چاقی در آینده بالا می‌رود؛ و نوزادی که هنوز قورت دادن غذا را بلد نیست ممکن است خفه شود. تنها استثنا وقتی است که پزشک کودک به دلیل اختلال رشد خودش دستور شروع زودتر داده باشد.

نشانه‌های آمادگی حوالی ۶ ماهگی پیدا می‌شوند: با کمک شما می‌نشیند و سرش را ثابت نگه می‌دارد، چیزها را برمی‌دارد و به دهان می‌برد، و غذا را با زبان بیرون نمی‌راند. این نشانه‌ها به‌تنهایی مجوز شروع زودتر نیستند؛ دهان بردن دست و اسباب‌بازی در ۴ ماهگی یعنی کشف دنیا، نه گرسنگی. اگر در ۴ یا ۵ ماهگی احساس می‌کنید شیر سیرش نمی‌کند، به‌جای غذا دفعه‌های شیر را بیشتر کنید و با مراقب سلامت دربارهٔ وزن‌گیری‌اش صحبت کنید.

## از کی و با چی شروع کنم؟

پایان ۶ ماهگی، با یک غذای یک‌جزئی با قوام ماست؛ فرنی آرد برنج معمول‌ترین شروع است، اما ترتیب ثابتی وجود ندارد و پورهٔ گوشت یا سبزی هم می‌تواند اولین غذا باشد. در تمام سال اول اول شیر، بعد غذا. هر غذای تازه را با ۳ تا ۵ روز فاصله اضافه کنید تا اگر حساسیتی پیش آمد بدانید از کدام غذاست. تا پایان ماه هفتم کودک باید همهٔ گروه‌های غذایی را چشیده باشد: غلات، گوشت و تخم‌مرغ و حبوبات، سبزی، میوه، و ماست و پنیر کم‌نمک پاستوریزه. دیر شروع کردن هم زیان دارد: کم‌وزنی، کم‌خونی و دیر یاد گرفتن جویدن. جزئیات دو هفتهٔ اول در [غذای کمکی نوزاد ۶ تا ۸ ماهه](/articles/غذاهای-کمکی-برای-رشد-کودک).

## جدول غذای کمکی نوزاد و غذای کودک ماه به ماه

عددها از برنامهٔ کشوری تغذیهٔ تکمیلی و راهنمای جهانی سلامت است و حد بالا را نشان می‌دهد، نه تکلیف. ملاک کافی بودن غذا، بشقاب خالی نیست؛ کودکی که سرحال است و وزنش در نوبت‌های پایگاه سلامت روی منحنی بالا می‌رود، به اندازهٔ کافی می‌خورد.

| سن | وعده در روز | میان‌وعده | مقدار هر وعده | بافت | غذاهای این مرحله | راهنمای کامل |

| تولد تا پایان ۶ ماه | فقط شیر مادر، هر وقت خواست | — | — | — | غذای کمکی ممنوع؛ فقط قطرهٔ آ+د | شیردهی نوزاد |

| ۶ تا ۸ ماه | ۲ تا ۳ وعده، بعد از شیر | ۱ تا ۲ میان‌وعدهٔ کوچک | از ۲ تا ۳ قاشق مرباخوری تا نصف لیوان در پایان ۸ ماهگی | پوره با قوام ماست، کم‌کم غلیظ‌تر | فرنی، حریرهٔ بادام، پورهٔ گوشت و سبزی و میوه، تخم‌مرغ کامل از ماه هفتم، ماست، سوپ | غذای کمکی ۶ تا ۸ ماهه |

| ۹ تا ۱۱ ماه | ۳ تا ۴ وعده، بعد از شیر | ۱ تا ۲ | تا نصف لیوان | پورهٔ غلیظ و تکه‌های کوچک، غذای انگشتی | همهٔ غذاهای قبل + تکه‌های میوهٔ نرم، سبزی پخته، نان، ماکارونی، گوشت چرخ‌کرده | غذای کودک ۹ تا ۱۱ ماهه |

| ۱ تا ۲ سال | ۳ تا ۴ وعده از غذای خانواده؛ شیر بعد از غذا | ۱ تا ۲ | سه‌چهارم تا یک لیوان | غذای خانواده، نرم و ریزشده | کتهٔ نرم با حبوبات و گوشت، تخم‌مرغ، ماهی، شیر گاو پاستوریزه با لیوان (لبنیات حداکثر ۲ لیوان) | غذای کودک ۱ تا ۲ ساله |

| ۲ تا ۴ سال | ۳ وعدهٔ اصلی | ۲ میان‌وعده | حدود یک لیوان | غذای خانواده | همهٔ گروه‌ها؛ لبنیات ۲ تا ۳ لیوان؛ از ۲ سالگی شیر کم‌چرب مجاز | غذای کودک ۲ تا ۴ ساله |

یک لیوان یعنی حدود ۲۴۰ سی‌سی. میان‌وعده را ۱٫۵ تا ۲ ساعت قبل از وعدهٔ اصلی بدهید و بین وعده‌ها فقط آب تا کودک سر سفره گرسنه باشد.

## دو هفتهٔ اول: یک نمونهٔ پیشنهادی، نه اجباری

روز ۱ تا ۳ فرنی آرد برنج، ۲ تا ۳ قاشق مرباخوری، ۲ تا ۳ بار در روز و هر بار بعد از شیر. بعد از ۳ تا ۵ روز حریرهٔ بادام. بعد پورهٔ گوشت خوب‌پختهٔ گوسفند، گوساله یا مرغ. بعد پورهٔ سبزی (هویج، سیب‌زمینی، کدو حلوایی) و میوهٔ رسیده (سیب، گلابی، موز، هلو). در ماه هفتم تخم‌مرغ کامل خوب‌پخته از اندازهٔ یک نخود، ماست سادهٔ پاستوریزه و سوپ ترکیبی. برنامه‌های روزشمار قدیمی که «هفتهٔ اول فقط فرنی، هفتهٔ دوم فقط حریره، زرده ماه هشتم» می‌گفتند، کنار گذاشته شده‌اند؛ آنچه مهم است قوام غذا و فاصلهٔ ۳ تا ۵ روز است. شکر در دستور فرنی و حریره اختیاری است و بهتر است نگذارید. شش دستور رسمی با مواد و مقدار در [دستور غذاهای کمکی نوزاد](/articles/طرز-تهیه-غذای-کمکی-کودک).

## چه چیزهایی را تا یک‌سالگی ندهم؟

- **عسل:** هرگز، حتی روی پستانک یا داخل غذای پخته؛ می‌تواند مسمومیت خطرناکی در نوزاد بسازد. بالای ۱ سال از این نظر مجاز است، ولی شکر افزوده حساب می‌شود و تا ۲ سالگی بهتر است ندهید.

- **شیر گاو به‌عنوان نوشیدنی:** فقط مقدار کمی داخل فرنی و حریره اشکالی ندارد. شیر محلی و لبنیات غیرپاستوریزه هیچ‌وقت.

- **آب‌میوه:** به‌جایش پورهٔ میوه؛ فقط اگر پزشک برای یبوست یا کم‌خونی گفته، روزی ۳۰ تا ۶۰ سی‌سی آب‌میوهٔ طبیعی.

- **نمک، ادویه و شکر:** به غذای کودک اضافه نکنید؛ کلیهٔ نوزاد نمک زیاد را دفع نمی‌کند و ذائقه در همین ماه‌ها شکل می‌گیرد.

- **چای، قهوه و دم‌کرده:** حتی برای نرم کردن غذا نه؛ جذب آهن را کم می‌کنند.

- **تخم‌مرغ خام یا عسلی، کنسرو، سوسیس و کالباس، چیپس و پفک، نوشابه و دوغ گازدار.**

- **خطر خفگی تا ۴ سالگی:** مغز و آجیل درسته یا تکه‌تکه (فقط پودر)، انگور و گیلاس و گوجهٔ گیلاسی درسته (از طول چهارقسمت و بی‌هسته)، کشمش، تکهٔ بزرگ سیب، هویج و کرفس خام، ذرت، آب‌نبات، آدامس، سوسیس. و هرگز در حالت خوابیده یا در خواب غذا ندهید.

سه باور قدیمی که دیگر درست نیستند: «سفیدهٔ تخم‌مرغ و ماهی بعد از یک سال» (هر دو از ۶ تا ۸ ماهگی مجازند)، «زرده از ماه هشتم» (تخم‌مرغ کامل از ماه هفتم)، و «اول یک هفته فقط فرنی». فهرست کامل شکر و نمک و خوراکی‌های بسته‌بندی در [شکر، نمک و آب‌میوه زیر ۲ سال](/articles/رایم-شکر-نمک-و-آبمیوه-زیر-۲-سال-۶-تا-۲۴-ماهگی).

## تخم‌مرغ، ماهی، مغزها و آلرژی: عقب نیندازید

تخم‌مرغ کامل خوب‌پخته، ماهی بی‌تیغ، بادام‌زمینی و مغزها به‌شکل پودر یا کرهٔ رقیق، کنجد و گندم را از همان پایان ۶ ماهگی، بعد از غذاهای پایه، شروع کنید. دیر دادن این غذاها خطر آلرژی را کم نمی‌کند و شاید بیشتر هم بکند؛ این قاعده برای خانواده‌های با سابقهٔ آلرژی هم همین است، فقط با احتیاط بیشتر و در خانه. استثنا: کودکی که اگزمای متوسط تا شدید دارد یا قبلاً به غذایی واکنش آلرژیک نشان داده، قبل از این غذاها به پزشک کودک نشان داده شود. نشانه‌های آلرژی در دقیقه‌ها تا دو ساعت بعد پیدا می‌شوند: کهیر، ورم صورت، استفراغ یا اسهال ناگهانی؛ غذا را قطع کنید و همان روز با پزشک تماس بگیرید. ورم لب یا زبان، خس‌خس یا تنگی نفس، رنگ‌پریدگی و بی‌حالی یعنی فوراً ۱۱۵. راهنمای کامل در [تخم‌مرغ، ماهی، بادام‌زمینی و عسل](/articles/رایم-تخم‌مرغ-ماهی-بادام‌زمینی-و-عسل-۶-تا-۱۲-ماهگی).

## آهن: چرا از ۶ ماهگی مهم می‌شود؟

ذخیرهٔ آهنی که نوزاد از مادر گرفته حدود ۶ ماهگی تمام می‌شود و شیر مادر به‌تنهایی آهن کافی ندارد. به همین دلیل همراه با شروع غذای کمکی، قطرهٔ آهن برنامهٔ کشوری هم شروع می‌شود و تا ۲ سالگی ادامه دارد؛ در پایگاه سلامت رایگان است و تعداد قطره را از مراقب سلامت بگیرید. قطره را عقب دهان بچکانید، بعد کمی آب بدهید و دندان‌ها را پاک کنید؛ لکهٔ تیرهٔ دندان بی‌ضرر است و دلیلی برای قطع نیست. غذای آهن‌دار را زود شروع کنید: گوشت قرمز، مرغ و ماهی بهترین منبع‌اند؛ عدس و ماش همراه غلات، تخم‌مرغ و پودر مغزها هم آهن دارند. میوهٔ ویتامین‌سی‌دار همراه غذا جذب آهن را بیشتر و چای همراه غذا کمتر می‌کند. بیشتر در [پیشگیری از کم‌خونی نوزاد و کودک](/articles/روش‌های-پیشگیری-از-کم-خونی-در-نوزادان:-غذاهای-غنی-از-آهن-و-نکات-مهم).

## شیر و آب در کنار غذا

- **سال اول:** اول شیر، بعد غذا. شیر مادر هنوز بیش از نیمی از نیاز کودک را می‌دهد. کودک شیرخشک‌خوار ۱ تا ۲ وعده غذای بیشتر لازم دارد.

- **سال دوم:** برعکس؛ اول غذای سفره، شیر مادر نیم تا یک ساعت بعد. ادامهٔ شیر مادر تا ۲ سالگی توصیهٔ کشوری است و در سال دوم هنوز حدود یک‌سوم انرژی را می‌دهد.

- **شیر گاو:** از ۱۲ ماهگی، فقط پاستوریزهٔ بسته‌بندی و پرچرب، با لیوان؛ مجموع شیر و لبنیات حداکثر ۲ لیوان در روز. بیشتر از آن اشتها را می‌گیرد و کم‌خونی می‌آورد. شیر خشک شمارهٔ ۲ و «شیر رشد» لازم نیست.

- **شیشه:** بین ۱۲ تا ۱۸ ماهگی کامل کنار می‌رود؛ شیشه در رختخواب دندان‌ها را خراب می‌کند. تمرین لیوان را از همان شروع غذای کمکی با آب شروع کنید.

- **آب:** همراه غذای کمکی، آب جوشیدهٔ سردشده با فنجان، حدود نصف تا یک لیوان در روز؛ در سال دوم ۱ تا ۴ لیوان و بعد از آن ۱ تا ۵ لیوان. برای تشنگی فقط آب.

راهنمای کامل شیر سال دوم و کنار گذاشتن شیشه در [شیر بعد از یک‌سالگی](/articles/رایم-شیر-بعد-از-یک‌سالگی-۱۲-تا-۲۴-ماهگی).

## خودش بخورد: غذای انگشتی، دست و قاشق

از ۹ ماهگی تکه‌های نرم و کوچک جلویش بگذارید تا با دست بردارد؛ از حدود یک‌سالگی سر سفرهٔ خانواده و در صندلی غذا بنشیند و با دست بخورد؛ قاشق را بیشتر بچه‌ها حدود ۱۵ تا ۱۹ ماهگی با ریخت‌وپاش خودشان می‌زنند. تکه‌ها یا به اندازهٔ انگشت شما باشند یا به کوچکی نخود؛ هر چیز گرد و سفت به اندازهٔ دهانه‌اش خطرناک است. همیشه نشسته و زیر نگاه شما، نه در حال راه رفتن یا در ماشین. عق زدن با سرفه و صورت قرمز طبیعی و محافظ است؛ خفگی بی‌صداست: نمی‌تواند سرفه یا گریه کند و کبود می‌شود. در این حالت همان لحظه ۱۱۵ را روی بلندگو بگیرید، نوزاد را رو به پایین روی ساعدتان بخوابانید و ۵ ضربهٔ محکم بین دو کتف بزنید، برگردانید و با دو انگشت ۵ فشار وسط قفسهٔ سینه بدهید، و تکرار کنید تا راه هوا باز شود یا اورژانس برسد؛ انگشت را کورکورانه در دهانش نچرخانید. بیشتر در [غذا خوردن با دست](/articles/اثر-غذا-خوردن-با-دست-بر-کودک) و [غذا خوردن با قاشق](/articles/توانایی-غذا-خوردن-با-قاشق-برای-کودکان:-نکات-مهم-و-تشویق‌های-مفید).

## غذا نمی‌خورد: بدغذایی و کم‌اشتهایی

بعد از یک‌سالگی سرعت رشد و اشتها با هم کم می‌شود و بدغذایی تا ۵ سالگی شایع است. قاعدهٔ اصلی تقسیم مسئولیت است: شما تصمیم می‌گیرید چه غذایی، کی و کجا سر سفره بیاید؛ کودک تصمیم می‌گیرد چقدر بخورد. غذای تازه را ۸ تا ۱۰ بار، کم و کنار غذای محبوبش بگذارید؛ وعده‌ها سر ساعت و ۲۰ تا ۳۰ دقیقه، بدون تلویزیون، بدون زور و التماس و پاداش، بدون غذای جداگانه. اگر «فقط شیر می‌خورد»، شیر را کم کنید نه غذا را خوشمزه‌تر. تا وقتی وزن روی منحنی بالا می‌رود، بدغذایی مشکل پزشکی نیست. راهنماها: [کودک ۱ تا ۴ ساله غذا نمی‌خورد](/articles/راهکارهای-موثر-برای-کم-اشتهایی-در-کودکان-بزرگتر-از-یکسال)، [سلیقه و ترجیح‌های کودک نوپا](/articles/برخی-غذاها-و-لباس-ها-را-بیشتر-دوست-دارد-و-ترجیح-می-دهد).

## وزن نمی‌گیرد؟

یک عدد وزن چیزی نمی‌گوید؛ خط رشد در چند نوبت پایگاه سلامت مهم است. کودکی که پایین نمودار ولی موازی منحنی‌ها بالا می‌رود، ریزنقش است نه بیمار. وزنی که در دو نوبت صاف مانده یا پایین آمده باید دیده شود؛ شایع‌ترین علت، کالری کم است: غذای آبکی، شیر و آب‌میوهٔ زیاد قبل از غذا، ریزه‌خواری و اجبار. غذا را با یک قاشق کره یا روغن پرمایه کنید، نه بیشتر. راهنمای خواندن نمودار رشد در [کودکم وزن نمی‌گیرد](/articles/رایم-وزن-نمی‌گیرد-نمودار-رشد-۶-تا-۴۸-ماهگی).

## نگهداری و بهداشت غذا: خانگی یا آماده؟

غذای خانگی تازه‌تر و ارزان‌تر است و طعمش به سفرهٔ خانواده نزدیک‌تر؛ وقتی وقت دارید چند وعده بپزید. غذای پخته را حداکثر ۲۴ ساعت در یخچال با در بسته نگه دارید و فقط یک بار گرم کنید؛ مایعات را موقع گرم کردن بجوشانید و غذایی که بیرون یخچال مانده بعد از ۲ ساعت دور بریزید. باقی‌ماندهٔ بشقاب کودک را نگه ندارید. سبزی‌های برگ‌سبز را تازه بپزید. دست‌ها قبل از غذا شسته شود و کودک ظرف و قاشق جدا داشته باشد. غذای آمادهٔ فروشگاهی برای سفر و روزهای شلوغ اشکالی ندارد، به شرطی که برچسبش بدون شکر، نمک و نگهدارنده باشد و پوره را مستقیم از پاکت به دهان کودک ندهید؛ همیشه با قاشق و کاسه، هرگز با شیشه.

## کی به پزشک کودک یا ۱۱۵ زنگ بزنم؟

- **فوراً ۱۱۵:** ورم لب یا زبان، خس‌خس یا تنگی نفس، رنگ‌پریدگی یا بی‌حالی بعد از غذا؛ لقمه‌ای که راه نفس را بسته و کودک بی‌صدا یا کبود شده (۵ ضربهٔ پشت و ۵ فشار قفسهٔ سینه، تکرار تا باز شدن).

- بعد از یک غذای تازه کهیر، ورم صورت، استفراغ یا اسهال ناگهانی: آن غذا را قطع کنید و همان روز با پزشک کودک تماس بگیرید.

- وزن در دو نوبت پایگاه سلامت ثابت مانده یا پایین آمده؛ کودک رنگ‌پریده و بی‌حال است.

- هر غذای تکه‌داری را عق می‌زند یا بالا می‌آورد، هنگام غذا مکرر سرفه می‌کند، یا تا ۱۸ ماهگی هنوز خودش هیچ غذایی را با انگشت نمی‌خورد.

- یبوست سخت بعد از شروع غذای کمکی ([یبوست نوزاد و کودک](/articles/رایم-یبوست-نوزاد-و-کودک-از-غذای-کمکی-تا-پوشک-گرفتن))، یا بعد از یک‌سالگی هنوز بیشتر غذایش شیر است و با کم کردن شیر درست نشده.

- در ۴ یا ۵ ماهگی فکر می‌کنید شیر سیرش نمی‌کند یا وزن نمی‌گیرد؛ به‌جای شروع غذا، با مراقب سلامت صحبت کنید.

هیچ شربت اشتهاآور، مکمل یا داروی خودسرانه‌ای به کودک ندهید؛ قطره‌های برنامهٔ کشوری (آ+د و آهن) را طبق دستور پایگاه ادامه دهید. جدول کامل ساعت خواب هم‌سن کودکتان را در [راهنمای خواب نوزاد و کودک](/articles/رایم-جدول-ساعت-خواب-نوزاد-و-کودک-ماه-به-ماه) ببینید.

## پرسش‌های پرتکرار

### غذای کمکی را از چند ماهگی شروع کنم؟

پایان ۶ ماهگی، حدود ۱۸۰ روزگی. غذای کمکی زیر ۶ ماه ممنوع است و شروع زودتر فقط به دستور پزشک کودک به دلیل اختلال رشد. دیرتر از ۶ ماه هم زیان دارد: کم‌وزنی، کم‌خونی و دیر یاد گرفتن جویدن.

### به نوزاد ۴ یا ۵ ماهه می‌شود غذا یا فرنی داد؟

نه. تا پایان ۶ ماهگی فقط شیر مادر کافی است و حتی چند قاشق فرنی یا آب‌میوه جای شیر را می‌گیرد، خطر اسهال و آلرژی را بالا می‌برد و می‌تواند خفه‌اش کند. اگر فکر می‌کنید شیر سیرش نمی‌کند، دفعه‌های شیر را بیشتر کنید و با مراقب سلامت صحبت کنید.

### اولین غذای نوزاد چی باشد؟

یک غذای یک‌جزئی با قوام ماست؛ فرنی آرد برنج معمول‌ترین شروع است، ولی ترتیب ثابتی وجود ندارد و پورهٔ گوشت یا سبزی هم می‌شود. ۲ تا ۳ قاشق مرباخوری، ۲ تا ۳ بار در روز، بعد از شیر، و هر غذای تازه با ۳ تا ۵ روز فاصله.

### نوزاد ۶ ماهه چند قاشق غذا بخورد؟

روزهای اول ۲ تا ۳ قاشق مرباخوری در هر وعده و ۲ تا ۳ وعده در روز. کم‌کم زیاد کنید تا پایان ۸ ماهگی هر وعده به حدود نصف لیوان برسد. اگر سرش را برگرداند یا دهانش را بست، سیر شده.

### سفیدهٔ تخم‌مرغ و ماهی را کی به نوزاد بدهم؟

از ۶ تا ۸ ماهگی، همراه زرده و بعد از غذاهای پایه. تخم‌مرغ کامل خوب‌پخته را از یک نخود شروع کنید. «سفیده و ماهی بعد از یک سال» باور منسوخ است و دیر دادن، آلرژی را کم نمی‌کند. فقط کودک اگزمایی را اول به پزشک نشان دهید.

### کودک یک ساله چند وعده غذا بخورد و چقدر شیر؟

۳ تا ۴ وعده از غذای خانواده، نرم و ریزشده، هر وعده سه‌چهارم تا یک لیوان، و ۱ تا ۲ میان‌وعده. از یک‌سالگی اول غذا، بعد شیر؛ مجموع شیر و لبنیات حداکثر ۲ لیوان در روز با لیوان، نه شیشه.

### کودکم غذا نمی‌خورد و فقط شیر می‌خواهد؛ چه کنم؟

شیر را کم کنید، نه غذا را خوشمزه‌تر: شیر فقط بعد از غذا و با لیوان، حداکثر ۲ لیوان، بین وعده‌ها فقط آب و میان‌وعده ۱٫۵ تا ۲ ساعت قبل از غذا. سر سفرهٔ خانواده بنشانید و بگذارید خودش با دست بخورد. اگر وزن نمی‌گیرد یا رنگ‌پریده است، پزشک کودک.

### چه غذاهایی را به کودک زیر یک سال ندهم؟

عسل (هرگز)، شیر گاو به‌عنوان نوشیدنی، آب‌میوه، نمک و شکر و ادویه، چای و دم‌کرده، لبنیات محلی، تخم‌مرغ خام یا عسلی، کنسرو و سوسیس، و هر چیز گرد و سفتی که در گلو گیر می‌کند: مغز درسته، انگور درسته، کشمش، هویج خام، آب‌نبات (این‌ها تا ۴ سالگی).

این مطلب برای آگاهی والدین است و جایگزین معاینهٔ پزشک نیست.