# از پوشک گرفتن کودک: از کی، نشانه‌های آمادگی، قدم‌به‌قدم روز و شب، لجبازی، خیس کردن و شب‌ادراری

- نشانی: https://rmko.ir/articles/%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D9%88%D8%B4%DA%A9-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%DB%8C-%D9%88-%DA%86%D8%B7%D9%88%D8%B1
- مناسب: ۱۲ ماهگی تا ۵ سالگی
- آخرین به‌روزرسانی: 2026-10-29
- بازبینی علمی: 2026-10-29
- ناشر: مجله رایم (اپ رایم)

> بیشتر بچه‌ها بین ۲ تا ۳ سالگی از پوشک گرفته می‌شوند و نشانه‌ها از حدود ۱۸ ماهگی پیدا می‌شود؛ تا ۳٫۵ سالگی هم طبیعی است. این راهنمای مادر جدول سن به سن، نشانه‌های آمادگی، قدم‌به‌قدم روز، لجبازی و نگه داشتن مدفوع، خیس کردن، بیرون از خانه، پوشک شب و شب‌ادراری تا ۵ سالگی را خلاصه می‌کند و به راهنمای کامل هر مرحله می‌رسد. تنبیه هرگز.

## نکات کلیدی

- نشانه‌های آمادگی از حدود ۱۸ ماهگی پیدا می‌شود، بیشتر بچه‌ها بین ۲ تا ۳ سالگی از پوشک گرفته می‌شوند و تا ۳٫۵ سالگی هم کاملاً طبیعی است. شروع را از نشانه‌ها بگیرید: ۲ ساعت خشک، علامت دادن، ناراحتی از پوشک کثیف.
- چند هفته آشنایی با لگن، بعد یک روز آرام پوشک روز کنار و شورت نخی؛ روش سه روزه و آرام هر دو با کودک آماده جواب می‌دهند و خیس کردن تا چند هفته طبیعی است.
- تنبیه، سرزنش، زور و مقایسه هرگز؛ تشویق کوچک برای تلاش، نه قول خوراکی و اسباب‌بازی. اگر جنگ شد یا مدفوعش را نگه می‌دارد، یکی دو ماه مکث و اول یبوست.
- پوشک شب بعد از دست‌کم ۶ ماه خشکی روز و چند صبح خشک؛ شب‌ادراری تا ۵ سالگی طبیعی است و درمان معمولاً از ۵ تا ۶ سالگی.
- پزشک: تا ۳ سالگی هیچ نشانه‌ای نیست، یبوست یا نگه داشتن مدفوع، سوزش یا تب، خیس کردن دوباره بعد از دورهٔ خشک، تشنگی و ادرار زیاد.

پاسخ کوتاه: نشانه‌های آمادگی از حدود ۱۸ ماهگی پیدا می‌شود، بیشتر بچه‌ها بین ۲ تا ۳ سالگی از پوشک گرفته می‌شوند و تا ۳٫۵ سالگی هم کاملاً طبیعی است. سن را از نشانه‌ها بگیرید، نه از عدد ماه: پوشک دست‌کم ۲ ساعت خشک می‌ماند، پیش از دستشویی علامت می‌دهد، از پوشک کثیف ناراحت است و می‌تواند شلوارش را پایین بکشد. چند هفته آشنایی با لگن، بعد یک روز آرام پوشک روز کنار می‌رود؛ خیس کردن تا چند هفته طبیعی است. **تنبیه، سرزنش و زور هرگز؛** کودک را به نگه داشتن و یبوست می‌کشاند. شب جداست و خیلی دیرتر می‌آید: **خیس کردن رختخواب تا ۵ سالگی طبیعی است.** این راهنما هر مرحله را خلاصه می‌کند و به راهنمای کامل همان مرحله می‌رسد.

## سن به سن: الان چه انتظاری داشته باشیم؟

| سن | معمولاً | کار شما | راهنمای کامل |

| ۱۲ تا ۱۸ ماه | هنوز وقت آموزش نیست؛ پوشک کامل | بگذارید رفتن شما به دستشویی را ببیند و کلمه‌های جیش و پی‌پی را یاد بگیرد. تعویض پوشک را کوتاه و آرام نگه دارید | تعویض پوشک ، لجبازی سر تعویض پوشک |

| ۱۸ ماه تا ۲ سال | نشانه‌های آمادگی کم‌کم پیدا می‌شود | یک لگن در دسترس بگذارید و فقط آشنا شود؛ با لباس بنشیند، کتاب ببیند | نشانه‌های آمادگی |

| ۲ تا ۳ سال | بیشتر بچه‌ها شروع می‌کنند و روزها خشک می‌شوند | روز شروع، شورت نخی، نشاندن در وقت‌های ثابت؛ چرت و شب با پوشک | از پوشک گرفتن قدم‌به‌قدم |

| ۳ تا ۴ سال | بیشتر بچه‌ها روزها خشک‌اند؛ شب هنوز نه. برای تمیز کردن کمک می‌خواهند | اگر هنوز پوشکی است، او را شریک کنید؛ پوشک شب ایرادی ندارد | هنوز پوشکی در ۳ یا ۴ سالگی ، پوشک شب |

| ۴ تا ۵ سال | روزها خشک؛ خیس کردن رختخواب هنوز برای حدود ۱ از ۵ کودک ۴ ساله | سرزنش نکنید؛ دو بار دستشویی قبل از خواب، مایعات عصر کمتر | شب‌ادراری ۳ تا ۵ ساله |

| ۵ سال به بعد | بیشتر بچه‌ها شب‌ها هم خشک می‌شوند | اگر شب‌ادراری خود کودک را ناراحت می‌کند، با پزشک دربارهٔ درمان صحبت کنید | درمان شب‌ادراری |

## کودکم آماده است؟ نشانه‌ها

| بدنش | ذهنش | دلش |

| پوشک دست‌کم ۲ ساعت یا در طول چرت خشک می‌ماند؛ مدفوعش ساعت کم‌وبیش مشخصی دارد؛ شلوار کش‌دار را پایین و بالا می‌کشد | وقتی دارد جیش یا پی‌پی می‌کند می‌فهمد و نشان می‌دهد؛ دستور یک‌مرحله‌ای ساده را انجام می‌دهد؛ برای جیش و پی‌پی کلمه یا اشاره دارد | از پوشک خیس یا کثیف ناراحت است؛ شما را در دستشویی تقلید می‌کند؛ به لگن یا شورت علاقه نشان می‌دهد |

لازم نیست همهٔ نشانه‌ها یک‌جا باشند؛ چند مورد از هر ستون کافی است. در اسباب‌کشی، شروع مهد، تولد خواهر یا برادر، بیماری و مخصوصاً یبوست شروع نکنید. جزئیات در [آمادگی کودک برای توالت رفتن](/articles/آمادگی-کودک-برای-توالت-رفتن:-نشانه‌ها-و-راهنمای-آموزش).

## قدم‌به‌قدم روز: سه روزه یا آرام؟

اول چند هفته آشنایی بدون انتظار: لگن خودش، نشستن با لباس، کتاب، دیدن شما. بعد در یک روز آرام پوشک روز کنار می‌رود، شورت نخی می‌پوشد (پوشک شورتی برای روز کمکی نمی‌کند) و بعد از بیدار شدن، بعد از غذا، قبل از بیرون رفتن و قبل از خواب ۳ تا ۵ دقیقه روی لگن می‌نشیند. روش سه روزه (چند روز تمام وقت در خانه) و روش آرام (کودک‌محور) هر دو، وقتی کودک آماده است، جواب می‌دهند؛ «سه روز» یعنی شروع، نه پایان کار. خشک ماندن روز برای بیشتر بچه‌ها چند هفته تا چند ماه طول می‌کشد. همهٔ قدم‌ها در [از پوشک گرفتن قدم‌به‌قدم](/articles/راهنمای-آموزشی-برای-از-پوشک-گرفتن-کودک).

برای پسرها اول نشسته، هم جیش هم پی‌پی، و ایستادن بعد از تسلط به نشسته؛ دخترها همیشه از جلو به عقب شسته می‌شوند. لگن برای شروع راحت‌تر از توالت فرنگی و ایرانی است: [از پوشک گرفتن پسر و دختر](/articles/رایم-از-پوشک-گرفتن-پسر-و-دختر-نشسته-ایستاده-شستن).

## تشویق کوچک، نه معامله

«آفرین که نشستی» و برچسب روی یک جدول ساده برای نشستن و تلاش کافی است. خوراکی و اسباب‌بازی را در عوض دستشویی رفتن قول ندهید؛ دستشویی کار عادی بدن است، نه معامله. هیاهوی زیاد هم نکنید؛ هر چه ماجرا عادی‌تر، بهتر. همهٔ مراقب‌ها، مادربزرگ، پرستار و مهد، یک روش و یک کلمه داشته باشند.

## لجبازی، ترس و نگه داشتن مدفوع

- **«نه» می‌گوید و فرار می‌کند:** انتخاب بدهید («لگن یا توالت با صندلی؟»)، دعوت کنید و ۳ تا ۵ دقیقه بیشتر نگهش ندارید. اگر چند روز پشت هم جنگ شد، یکی دو ماه پوشک را بی‌سروصدا برگردانید: [لجبازی در از پوشک گرفتن](/articles/رایم-لجبازی-کودک-در-از-پوشک-گرفتن-و-دستشویی).

- **پی‌پی را فقط در پوشک می‌کند یا نگه می‌دارد:** اگر پاها را صاف می‌کند، روی پنجه می‌ایستد، پشت پرده قایم می‌شود و می‌گوید «نمی‌خوام»، مدفوعش را نگه می‌دارد. آموزش را چند هفته کنار بگذارید و اول مدفوع را نرم و بی‌درد کنید: [فقط در پوشک پی‌پی می‌کند](/articles/رایم-کودک-فقط-در-پوشک-پی-پی-می-کند-نگه-داشتن-مدفوع) و [یبوست نوزاد و کودک](/articles/رایم-یبوست-نوزاد-و-کودک-از-غذای-کمکی-تا-پوشک-گرفتن).

## خیس کردن، جای نامناسب و برگشتن به عقب

خیس کردن تا چند هفته و گاهی چند ماه بعد از شروع طبیعی است. آرام بگویید «اشکالی نداره، دفعهٔ بعد روی لگن»، با هم تمیز کنید و تمام. جیش روی فرش و بازی با مدفوع در ۱٫۵ تا ۳ سالگی بیشتر کنجکاوی است. اگر کودک بعد از یک دورهٔ خشک دوباره مدام خیس می‌کند، دنبال علت بگردید: تغییر بزرگ در خانه، بیماری، یبوست یا عفونت ادراری ([عفونت ادراری](/articles/رایم-عفونت-ادراری-کودک-تب-بی‌علت-در-شیرخوار)). جزئیات در [خیس کردن و ادرار در جای نامناسب](/articles/نحوه-برخورد-صحیح-با-کودکی-که-در-مکان-نادرست-ادرار-و-دستشویی-می‌کند).

## بیرون از خانه، مهد و سفر

قبل از بیرون رفتن دستشویی، دو دست لباس اضافه در کیف، و برای راه طولانی پوشک بستن اشکالی ندارد و پسرفت نیست. در توالت ایرانی پارک و بین راه: کفش به پا، دو دستش در دست شما، مراقب کف لیز؛ کودک را زیر بغل معلق نگه ندارید. مهد را با روش خانه یکی کنید: [دستشویی بیرون از خانه](/articles/رایم-دستشویی-بیرون-از-خانه-مهد-سفر-توالت-ایرانی).

## شب: کی پوشک شب را برداریم؟ و شب‌ادراری

پوشک شب را وقتی بردارید که کودک دست‌کم ۶ ماه روزها خشک بوده و چند صبح پشت هم پوشکش خشک بوده؛ ۲ تا ۳ شب با روکش ضدآب امتحان کنید و اگر خیس شد، بی‌حرف برگردانید ([کی پوشک شب را برداریم](/articles/راهنمایی-برای-تمیز-ماندن-پوشک-کودک-در-طول-شب)). خیس کردن رختخواب تا ۵ سالگی طبیعی است و درمان نمی‌خواهد؛ از هر ۵ کودک ۴ ساله یکی هنوز هفته‌ای یک بار خیس می‌کند. علتش خواب عمیق، مثانهٔ کوچک و ارث است، نه لجبازی ([شب‌ادراری کودک ۳ تا ۵ ساله](/articles/شب-ادراری-در-کودکان:-علل،-انواع-و-راه‌های-مقابله)). درمان معمولاً از ۵ تا ۶ سالگی و وقتی خود کودک ناراحت است شروع می‌شود ([درمان شب‌ادراری](/articles/مشکل-شب-ادراری-در-کودکان:-روش‌های-درمان-و-تدابیر-موثر)). بیدار کردن هر شب کنترل یاد نمی‌دهد.

## تا آن موقع: پوشک

تا از پوشک گرفتن، پوشک خیس یا کثیف را زود عوض کنید، کودک را روی میز یا تخت تنها نگذارید و دختر را از جلو به عقب تمیز کنید ([تعویض پوشک قدم‌به‌قدم](/articles/تعویض-پوشک-نوزاد:-راهنمای-جامع-و-مرحله-به-مرحله-برای-تعویض-پوشک-کودکان)). سایز را از روی وزن انتخاب کنید ([انتخاب پوشک](/articles/انتخاب-پوشک-برای-کودک:-پوشک-یکبار-مصرف-یا-پوشک-پارچه‌ای؟)). اگر سر تعویض پیچ‌وتاب می‌خورد، [ترفندهای ایمن تعویض](/articles/رایم-لجبازی-کودک-سر-تعویض-پوشک) را ببینید.

## کی با پزشک کودک صحبت کنیم؟

- تا ۳ سالگی هیچ نشانهٔ آمادگی یا علاقه‌ای نمی‌بینید.

- یبوست دارد، با درد دفع می‌کند یا مدفوعش را نگه می‌دارد، یا لکهٔ مدفوع در شورتش می‌بینید.

- هنگام ادرار سوزش یا درد دارد، ادرارش بدبو یا کدر است، یا تب دارد.

- بعد از یک دورهٔ خشک بودن، دوباره روزها مدام خیس می‌کند.

- خیلی تشنه است و خیلی زیاد ادرار می‌کند.

- از پوشک گرفتن به دعوای هر روزه تبدیل شده و شما خسته‌اید.

اگر کودک ۴ ساله است و روزها هنوز خشک نمی‌ماند، یا شب‌ها خروپف می‌کند و نفسش در خواب مکث دارد، هم با پزشک صحبت کنید. نوبت مراقبت ۳ سالگی در پایگاه سلامت یا مرکز بهداشت فرصت خوبی برای این سؤال‌هاست. هیچ دارو، ملین، شیاف یا دم‌نوشی را برای یبوست یا شب‌ادراری خودسرانه ندهید.

## اولین بار روی لگن را ثبت کنید

اولین باری که کودک روی لگن یا توالت می‌نشیند و کارش را می‌کند، یکی از «اولین‌ها»ی اوست. می‌توانید آن را در بخش اولین‌های اپ رایم ثبت کنید.

## پرسش‌های پرتکرار

### از چند سالگی کودک را از پوشک بگیرم؟

نشانه‌های آمادگی از حدود ۱۸ ماهگی پیدا می‌شود، بیشتر بچه‌ها بین ۲ تا ۳ سالگی از پوشک گرفته می‌شوند و تا ۳٫۵ سالگی هم کاملاً طبیعی است. زمان شروع را از نشانه‌ها بگیرید: پوشک ۲ ساعت خشک، علامت دادن پیش از دستشویی، ناراحتی از پوشک کثیف.

### روش سه روزه از پوشک گرفتن جواب می‌دهد؟

برای کودکی که همهٔ نشانه‌ها را دارد، می‌تواند شروع خوبی باشد؛ ولی از روش آرام بهتر نیست. سه روز فقط شروع است و خیس کردن تا چند هفته طبیعی است.

### لگن بخرم یا صندلی توالت فرنگی؟

برای شروع لگن راحت‌تر است چون پا روی زمین است. روی توالت فرنگی، صندلی کوچک کودک با زیرپایی، طوری که زانو بالاتر از باسن باشد.

### کودکم روی لگن نمی‌نشیند و لجبازی می‌کند؛ چه کنم؟

اصرار نکنید؛ انتخاب بدهید، در وقت‌های ثابت دعوت کنید و ۳ تا ۵ دقیقه بیشتر نگهش ندارید. اگر چند روز جنگ شد، یکی دو ماه پوشک را برگردانید.

### کودکم پی‌پی را فقط در پوشک می‌کند؛ طبیعی است؟

شایع است. اجازه بدهید فعلاً در پوشک ولی در دستشویی پی‌پی کند و قدم‌به‌قدم پوشک را به لگن نزدیک کنید. اگر مدفوعش سفت و دردناک است، اول یبوست را با پزشک درست کنید.

### از پوشک گرفته بودم و دوباره خیس می‌کند؛ چرا؟

معمولاً یک علت دارد: تغییر بزرگ در خانه، بیماری، یبوست یا عفونت ادراری. سرزنش نکنید و یادآوری‌ها را بیشتر کنید؛ سوزش، تب یا یبوست یعنی پزشک کودک.

### کی پوشک شب را برداریم؟

وقتی دست‌کم ۶ ماه روزها خشک بوده و چند صبح پشت هم پوشکش خشک بوده. ۲ تا ۳ شب با روکش ضدآب امتحان کنید و اگر خیس شد، بی‌حرف پوشک را برگردانید.

### شب‌ادراری تا چند سالگی طبیعی است؟

تا ۵ سالگی طبیعی است و درمان نمی‌خواهد. اگر روزها هم خیس می‌کند، بعد از ۶ ماه خشکی برگشته، یا ۵ تا ۶ ساله است و خودش ناراحت است، با پزشک صحبت کنید.

این مطلب برای آگاهی والدین است و جایگزین معاینهٔ پزشک نیست.