# سرماخوردگی نوزاد و کودک زیر ۴ سال: چند روز طول می‌کشد، بدون آنتی‌بیوتیک و شربت سرفه چه کنم و کی به پزشک؟

- نشانی: https://rmko.ir/articles/%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%DB%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%A2%D9%86%D8%AA%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%DB%8C%D9%88%D8%AA%DB%8C%DA%A9-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%A8%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D9%81%D9%87
- مناسب: تولد تا ۴ سالگی
- آخرین به‌روزرسانی: 2026-10-24
- بازبینی علمی: 2026-10-25
- ناشر: مجله رایم (اپ رایم)

> سرماخوردگی ویروسی است و ۷ تا ۱۰ روز، گاهی تا ۲ هفته طول می‌کشد و سرفه‌اش تا ۳ تا ۴ هفته می‌ماند؛ آنتی‌بیوتیک روی آن اثر ندارد و شربت سرفه و ضداحتقان زیر ۴ سال ممنوع است. کاری که جواب می‌دهد: قطرهٔ نمکی بینی و پوآر، مایعات و شیر بیشتر، بخور سرد، سر بالاتر، و برای بالای ۱ سال نصف تا یک قاشق چای‌خوری عسل. نوزاد زیر ۳ ماه با هر نشانه‌ای به پزشک؛ نفس تند یا سخت، کبودی و شیر نخوردن یعنی فوراً ۱۱۵.

## نکات کلیدی

- سرماخوردگی ویروسی است: ۷ تا ۱۰ روز تا ۲ هفته، بدترین روزها ۲ تا ۳، سرفه تا ۳ تا ۴ هفته. کودک زیر ۲ سال ۸ تا ۱۰ بار در سال سرما می‌خورد و این طبیعی است.
- آنتی‌بیوتیک روی ویروس اثر ندارد، عارضه و مقاومت می‌دهد و فقط وقتی جایش است که پزشک عارضهٔ باکتریایی (مثل عفونت گوش) تشخیص دهد. آنتی‌بیوتیک مانده را خودتان ندهید.
- شربت سرفه و ضداحتقان زیر ۴ سال ممنوع و ۴ تا ۶ سال فقط با پزشک. تنها داروی خانگی، تب‌بر برای راحتی با مقدار وزنی از داروساز است.
- کمک می‌کند: قطرهٔ نمکی بینی و پوآر قبل از شیر و خواب، شیر و مایعات بیشتر، بخور سرد (نه کتری)، نصف تا یک قاشق چای‌خوری عسل برای بالای ۱ سال، خانهٔ بدون دود. عسل زیر ۱ سال ممنوع.
- پزشک: نوزاد زیر ۳ ماه با اولین نشانه؛ نفس تند، گوش‌درد، تب طولانی، بدتر شدن بعد از روز ۳ تا ۵، کمتر از نصف شیر. فوراً ۱۱۵: کبودی، قطع نفس، خرخر، فرورفتن شدید سینه، شیر نخوردن، خواب‌آلودگی.

پاسخ کوتاه: سرماخوردگی کودک **ویروسی** است، **۷ تا ۱۰ روز و گاهی تا ۲ هفته** طول می‌کشد و سرفه‌اش می‌تواند تا ۳ تا ۴ هفته بماند. **آنتی‌بیوتیک روی ویروس اثر ندارد** و شربت سرفه و ضداحتقان برای زیر ۴ سال ممنوع و برای ۴ تا ۶ سال فقط با نظر پزشک است. کاری که واقعاً کمک می‌کند: قطرهٔ نمکی بینی و پوآر، شیر و مایعات بیشتر، بخور سرد در اتاق، و برای کودک بالای ۱ سال سر کمی بالاتر در خواب و نصف تا یک قاشق چای‌خوری عسل قبل از خواب. نوزاد زیر ۳ ماه با هر نشانهٔ سرماخوردگی همان روز به پزشک برود. نفس تند یا سخت، فرورفتن سینه، کبودی لب، شیر نخوردن یا بی‌حالی یعنی **فوراً به پزشک یا ۱۱۵**.

## سرماخوردگی کودک چند روز طول می‌کشد و چند بار در سال طبیعی است؟

کودک زیر ۲ سال معمولاً ۸ تا ۱۰ بار و کودک مهدی تا ۶ تا ۸ بار در سال سرما می‌خورد، بیشترش در پاییز و زمستان؛ یعنی ممکن است احساس کنید «همیشه مریض است» و این طبیعی است. هر نوبت با آبریزش و گرفتگی بینی، عطسه، گلودرد، سرفه، کم‌اشتهایی و گاهی تب خفیف شروع می‌شود، روزهای ۲ تا ۳ بدترین روزهاست، تا روز ۵ بهتر می‌شود و تا ۱۰ تا ۱۴ روز تمام می‌شود. سرفه آخرین چیزی است که می‌رود و تا ۳ تا ۴ هفته می‌تواند ادامه داشته باشد، به‌ویژه شب‌ها. ترشح بینی که از شفاف به زرد یا سبز می‌رود نشانهٔ عفونت باکتریایی نیست؛ سیر طبیعی بهبود است و به‌تنهایی آنتی‌بیوتیک لازم ندارد.

## چرا آنتی‌بیوتیک ندهم؟

سرماخوردگی را صدها نوع ویروس می‌سازند و آنتی‌بیوتیک فقط باکتری را می‌کشد؛ نه سرماخوردگی را کوتاه می‌کند، نه از عارضه جلوگیری می‌کند. در عوض اسهال و حساسیت می‌دهد و باکتری‌های بدن کودک را مقاوم می‌کند، طوری که دفعهٔ بعد که واقعاً لازم باشد کمتر اثر می‌کند؛ وزارت بهداشت هم مصرف خودسرانهٔ آنتی‌بیوتیک در سرماخوردگی را ممنوع اعلام کرده است. آنتی‌بیوتیک فقط وقتی جایش است که پزشک کودک عارضهٔ باکتریایی تشخیص دهد، مثل عفونت گوش که بعد از چند روز بهتر نشده، یا سینوزیت و ذات‌الریه. آنتی‌بیوتیک مانده از بیماری قبلی را هرگز خودتان ندهید و از داروخانه بدون نسخه نخواهید.

## چرا شربت سرفه و ضداحتقان ندهم؟

شربت‌های سرفه و سرماخوردگی بدون نسخه در کودک زیر ۴ سال نه فایدهٔ ثابت‌شده دارند و نه بی‌خطرند؛ ضداحتقان می‌تواند فشار و ضربان را بالا ببرد و تشنج بدهد، و ضدسرفه می‌تواند تنفس را کند کند. برای همین متخصصان کودکان آن‌ها را زیر ۴ سال ممنوع و در ۴ تا ۶ سال فقط با تجویز پزشک می‌دانند. داروی بزرگسال را نصف یا خرد نکنید؛ مقدار دارو با وزن حساب می‌شود، نه با سن. تنها دارویی که در خانه جای دارد، داروی تب‌بر است، آن هم فقط وقتی کودک از تب یا درد بی‌تاب است و با مقداری که داروساز برای وزن فعلی‌اش می‌گوید ([راهنمای تب بر حسب سن](/articles/رایم-تب-نوزاد-و-کودک-چند-درجه-خطرناک-است-کی-۱۱۵)).

## پس در خانه چه کنم که راحت‌تر باشد؟

- **بینی گرفته:** چند قطره سرم یا قطرهٔ نمکی بینی (از داروخانه، نه خانگی) در هر سوراخ، چند لحظه صبر، بعد با پوآر ملایم بکشید؛ به‌ویژه قبل از شیر و قبل از خواب. روزی چند بار کافی است؛ کشیدن زیاد بینی را ملتهب می‌کند.

- **مایعات:** نوزاد زیر ۶ ماه فقط شیر مادر یا شیر خشک، دفعات بیشتر و کم‌کم. بالای ۶ ماه آب و بالای ۱ سال سوپ و آب‌میوهٔ رقیق هم. اشتهای کم برای غذا چند روز اشکالی ندارد، نوشیدن مهم است.

- **هوای مرطوب:** بخور سرد در اتاق خواب، دور از دسترس و با آب تازه؛ بخور با کتری و آب جوش ممنوع، چون می‌سوزاند و اثرش هم ثابت نشده. چند دقیقه نشستن در حمام بخارگرفته (نه زیر آب داغ) هم قبل از خواب کمک می‌کند.

- **سرفهٔ شب:** برای کودک بالای ۱ سال نصف تا یک قاشق چای‌خوری عسل، خالی یا در شیر یا آب ولرم، نیم ساعت قبل از خواب؛ به اندازهٔ شربت سرفه و بی‌خطرتر از آن. **عسل زیر ۱ سال ممنوع** است.

- **خواب:** نوزاد همیشه به پشت و روی تشک صاف؛ بالش و بالا بردن تشک برای زیر ۱ سال ممنوع. کودک بالای ۱ سال می‌تواند با یک بالش کمی بالاتر بخوابد.

- **تب و درد:** فقط برای راحتی، با قواعد سنی تب. زیر ۳ ماه هیچ دارویی بدون پزشک.

- **بدون دود:** در خانه و ماشین سیگار و قلیان ممنوع؛ دود سرفه را طولانی و عفونت گوش را بیشتر می‌کند. در روزهای آلوده بیرون نبرید ([هوای ناسالم و کودک زیر ۴ سال](/articles/رایم-آلودگی-هوا-کودک-زیر-۴-سال-بیرون-ببرم-یا-نه)).

چیزهایی که کمک نمی‌کند یا خطر دارد: روغن و پماد منتول روی بینی و سینهٔ زیر ۲ سال، قطرهٔ بینی ضداحتقان بزرگسال، دم‌کرده و عرق گیاهی برای زیر ۱ سال، آب‌قند، و محدود کردن شیر «چون خلط می‌سازد» (شیر خلط نمی‌سازد).

## کی به پزشک کودک بروم؟

- **نوزاد زیر ۳ ماه:** با اولین نشانهٔ سرماخوردگی همان روز، و با تب ۳۸ یا بالاتر همان ساعت. در این سن سرماخوردگی ساده می‌تواند سریع به برونشیولیت یا عفونت جدی تبدیل شود.

- تند نفس می‌کشد: در حالت آرام نوزاد بیش از ۶۰، ۶ تا ۱۲ ماه بیش از ۵۰، بالای ۱ سال بیش از ۴۰ نفس در دقیقه؛ یا سینه و گردنش با هر نفس کمی فرو می‌رود؛ یا خس‌خس دارد.

- گوشش درد می‌کند، به گوشش دست می‌زند و شب‌ها بیدار می‌شود، یا از گوشش ترشح می‌آید.

- تب بیش از ۲۴ ساعت زیر ۲ سال یا بیش از ۳ روز بالای ۲ سال، یا تبی که بعد از چند روز بهبود دوباره برگشته.

- بعد از روز ۳ تا ۵ بدتر می‌شود، تا ۱۰ روز بهتر نشده، نشانه‌ها بیش از ۲ هفته یا سرفه بیش از ۳ تا ۴ هفته طول کشیده.

- کمتر از نصف شیر و مایعات معمولش را می‌خورد، ۱۲ ساعت ادرار نکرده، یا دهانش خشک و گریه‌اش بی‌اشک است.

- سرفهٔ سگی و صدای خشن هنگام دم دارد (خروسک) که در حالت آرام هم می‌ماند، یا شما حس می‌کنید چیزی درست نیست.

## کی فوراً ۱۱۵؟

لب یا زبانش کبود یا خاکستری است، نفسش قطع می‌شود یا با هر نفس خرخر و ناله دارد، سینه‌اش شدید فرو می‌رود و پره‌های بینی‌اش باز می‌شود، نمی‌تواند شیر بخورد یا حرف بزند، خواب‌آلود است و بیدار نمی‌ماند، آب دهانش می‌ریزد و نمی‌تواند قورت دهد، یا نوزاد زیر ۳ ماه تب دارد. منتظر نوبت پزشک نمانید.

## پیشگیری: دست، شیر مادر، واکسن

شستن دست‌ها قبل از دست زدن به نوزاد مهم‌ترین کار است؛ از مهمان سرماخورده بخواهید نوزاد را نبوسد. شیر مادر پادتن می‌دهد. واکسن‌های برنامهٔ کشوری سر وقت و واکسن آنفلوآنزا از ۶ ماهگی هر پاییز ([واکسن آنفلوآنزا برای کودک زیر ۳ سال](/articles/رایم-واکسن-آنفلوآنزا-کودک-زیر-۳-سال-۱۴۰۵)). کودک مهدی را وقتی تب دارد، بی‌حال است یا نمی‌تواند در برنامه شرکت کند خانه نگه دارید؛ آبریزش ساده بدون تب دلیل غیبت نیست. ویتامین و مکمل سرماخوردگی را کوتاه نمی‌کند؛ قطره‌های برنامهٔ کشوری (آ+د و آهن) را طبق دستور پایگاه ادامه دهید.

## پرسش‌های پرتکرار

### سرماخوردگی کودک چند روز طول می‌کشد؟

معمولاً ۷ تا ۱۰ روز و گاهی تا ۲ هفته. روزهای ۲ تا ۳ بدترین روزهاست و تا روز ۵ بهتر می‌شود. سرفه آخرین نشانه‌ای است که می‌رود و می‌تواند تا ۳ تا ۴ هفته بماند. اگر بعد از ۱۰ روز بهتر نشده یا بعد از روز ۳ تا ۵ بدتر شده، به پزشک کودک نشان دهید.

### برای سرماخوردگی کودک آنتی‌بیوتیک بدهم؟

نه. سرماخوردگی ویروسی است و آنتی‌بیوتیک فقط باکتری را می‌کشد؛ بیماری را کوتاه نمی‌کند و اسهال، حساسیت و مقاومت می‌دهد. فقط وقتی لازم است که پزشک کودک عارضهٔ باکتریایی مثل عفونت گوش یا ذات‌الریه تشخیص دهد. ترشح زرد یا سبز بینی به‌تنهایی دلیل آنتی‌بیوتیک نیست.

### شربت سرفه به کودک ۲ ساله بدهم؟

نه. شربت سرفه و ضداحتقان بدون نسخه برای زیر ۴ سال ممنوع است چون فایدهٔ ثابت‌شده ندارد و می‌تواند تشنج یا کندی تنفس بدهد؛ در ۴ تا ۶ سال فقط با نظر پزشک. به جایش برای کودک بالای ۱ سال نصف تا یک قاشق چای‌خوری عسل نیم ساعت قبل از خواب بدهید.

### بینی گرفتهٔ نوزاد را چطور باز کنم؟

چند قطره قطرهٔ نمکی بینی داروخانه در هر سوراخ بریزید، چند لحظه صبر کنید و با پوآر ملایم بکشید؛ به‌ویژه قبل از شیر و خواب. بخور سرد در اتاق هم کمک می‌کند. قطرهٔ ضداحتقان بزرگسال و محلول خانگی ندهید و بینی را زیاد نکشید.

### عسل برای سرفهٔ کودک از چند سالگی؟

از ۱ سالگی به بعد: نصف تا یک قاشق چای‌خوری، خالی یا در شیر یا آب ولرم، نیم ساعت قبل از خواب. زیر ۱ سال عسل ممنوع است چون خطر بوتولیسم دارد.

### نوزاد ۲ ماهه سرما خورده؛ چه کنم؟

همان روز به پزشک کودک نشان دهید؛ در زیر ۳ ماه سرماخوردگی ساده می‌تواند سریع جدی شود. تا آن موقع قطرهٔ نمکی و پوآر، شیر بیشتر و کم‌کم، و شمردن نفس‌ها. تب ۳۸ یا بالاتر، نفس بیش از ۶۰ در دقیقه، شیر نخوردن یا کبودی یعنی فوراً ۱۱۵. هیچ دارویی بدون پزشک.

### بخور برای سرماخوردگی بچه خوب است؟

بخور سرد اتاق بله، با آب تازه و دور از دسترس. بخور با کتری و آب جوش نه؛ خطر سوختگی دارد و اثرش ثابت نشده. چند دقیقه نشستن در حمام بخارگرفته قبل از خواب هم بی‌خطر است.

### کی باید کودک سرماخورده را به پزشک ببرم؟

زیر ۳ ماه با اولین نشانه. در هر سنی: نفس تند یا خس‌خس، فرورفتن سینه، گوش‌درد، تب بیش از ۲۴ ساعت زیر ۲ سال یا ۳ روز بالای ۲ سال، بدتر شدن بعد از روز ۳ تا ۵، بیش از ۲ هفته، کمتر از نصف شیر، ۱۲ ساعت بی‌ادرار. کبودی، قطع نفس یا شیر نخوردن: فوراً ۱۱۵.

این مطلب برای آگاهی والدین است و جایگزین معاینهٔ پزشک نیست.