# سوزش سر دل و یبوست بارداری: درمان خانگی، چه نخورید، و کی دارو و کی ماما

- نشانی: https://rmko.ir/articles/%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%B3%D8%B1-%D8%AF%D9%84-%DB%8C%D8%A8%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C
- مناسب: دوران بارداری
- آخرین به‌روزرسانی: 2026-11-03
- بازبینی علمی: 2026-11-01
- ناشر: مجله رایم (اپ رایم)

> سوزش سر دل و یبوست بارداری کار هورمون و رحم بزرگ‌شونده است و بعد از زایمان می‌رود. ۷ کار خانگی برای هر کدام، یک روز نمونه، چرا شربت ضد اسید و ملین را خودتان نخرید، بواسیر چه کنید، و کدام درد زیر دنده سوزش سر دل نیست و فوری است.

## نکات کلیدی

- سوزش سر دل: هورمون دریچهٔ معده را شل می‌کند و رحم معده را فشار می‌دهد؛ وعده‌های کوچک، شام سبک ۲ تا ۳ ساعت پیش از خواب، سر تخت ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر بالاتر، خواب به پهلوی چپ، محرک‌ها (چرب، تند، گوجه، شکلات، نعنا، قهوه) کمتر.
- یبوست تا نیمی از مادرها را درگیر می‌کند: روزی ۸ تا ۱۰ لیوان آب، فیبر در هر وعده، آلو و انجیر و زردآلوی خیس‌خورده، ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیاده‌روی، معطل نکردن وقت دفع و چهارپایهٔ کوتاه زیر پا.
- شربت و قرص ضد اسید (به‌خصوص با جوش شیرین یا آلومینیوم زیاد)، جوش شیرین در آب، ملین، روغن کرچک، سنا و پماد و شیاف بواسیر را خودتان نخرید؛ داروی مناسب بارداری هست و ماما می‌گوید کدام.
- بواسیر: حمام نشسته ولرم ۱۰ دقیقه، کمپرس سرد، شستن با آب به‌جای دستمال خشک، زور زدن طولانی نه؛ قرص آهن را قطع نکنید، نوعش عوض می‌شود.
- درد زیر دنده‌های راست یا بالای شکم که می‌ماند و با سردرد شدید، تاری دید یا تهوع ناگهانی همراه است، سوزش سر دل نیست و می‌تواند پره‌اکلامپسی باشد: همین حالا ۱۱۵.

**پاسخ کوتاه:** سوزش سر دل و یبوست هر دو کار هورمون بارداری و رحم بزرگ‌شونده است، به بچه ربطی ندارد و بعد از زایمان تمام می‌شود. برای سوزش: وعده‌های کوچک، شام سبک ۲ تا ۳ ساعت پیش از خواب، سر تخت بالاتر، به پهلوی چپ بخوابید و محرک‌های خودتان (چرب، تند، گوجه، شکلات، قهوه) را کم کنید. برای یبوست: روزی ۸ تا ۱۰ لیوان آب، فیبر در هر وعده، آلو و انجیر خیسانده، ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیاده‌روی و معطل نکردن وقت دفع. شربت ضد اسید، ملین، سنا و روغن کرچک را خودتان نخرید؛ داروی مناسب بارداری هست و ماما می‌گوید کدام. سوزشی که با سردرد شدید یا درد زیر دنده‌های راست همراه است، سوزش سر دل نیست و فوری است.

## سوزش سر دل و ترش کردن

### چرا

هورمون بارداری دریچهٔ بین مری و معده را شل می‌کند و رحم بزرگ‌شونده معده را فشار می‌دهد؛ اسید بالا می‌زند و پشت جناغ می‌سوزد، به‌خصوص بعد از غذا و در خواب. از نیمهٔ بارداری شایع‌تر می‌شود و در ماه‌های آخر بیشتر، و بعد از زایمان تمام می‌شود. به بچه هیچ ربطی ندارد؛ باور «سوزش سر دل یعنی بچه مو دارد» فقط شوخی است.

### در خانه چه کنم

- وعده‌های کوچک و مکرر؛ شام را سبک و دست‌کم ۲ تا ۳ ساعت پیش از خواب بخورید.

- آهسته بخورید و خوب بجوید؛ مایعات را بین وعده‌ها، نه همراه غذا.

- سر تخت را با بالش اضافه یا بلند کردن پایه‌ها ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر بالا بیاورید و به پهلوی چپ بخوابید.

- غذاهای محرک خودتان را پیدا و کم کنید: چرب، سرخ‌شده، تند، گوجه و مرکبات، شکلات، نعنا، قهوه و نوشابه.

- بعد از غذا خم نشوید و دراز نکشید؛ یک پیاده‌روی کوتاه بهتر است.

- لباس تنگ دور شکم نپوشید.

- یک لیوان شیر سرد یا ماست به بعضی‌ها آرامش موقت می‌دهد.

### چه نکنم

- شربت و قرص ضد اسید را خودتان از داروخانه نخرید، به‌خصوص آن‌هایی که جوش شیرین یا آلومینیوم زیاد دارند؛ داروی مناسب بارداری هست ولی ماما باید بگوید کدام.

- جوش شیرین در آب، نه؛ نمک زیادش برای فشار خون بد است.

- سیگار و قلیان، که دریچه را شل‌تر می‌کند.

چرا این‌قدر روی «خودتان نخرید» تأکید می‌شود؟ چون بعضی شربت‌های ضد اسید جوش شیرین یا آلومینیوم زیاد دارند که در بارداری مناسب نیست، و بعضی قرص‌های قوی‌تر فقط با تجویز مجازند. داروی مناسب بارداری برای سوزش سر دل وجود دارد و اگر کارهای خانگی کافی نبود، ماما بدون دردسر می‌دهد؛ تحمل کردن لازم نیست، خودسرانه خریدن هم نه.

## یبوست و بواسیر

### چرا

هورمون بارداری روده را کند می‌کند، رحم روی آن فشار می‌آورد و قرص آهن هم کمک می‌کند؛ نتیجه یبوست است که تا نیمی از مادرها را درگیر می‌کند. زور زدن و فشار رحم روی رگ‌های لگن، رگ‌های دور مقعد را برجسته می‌کند که بواسیر است: خارش، درد و گاهی خون روشن روی دستمال. هر دو بعد از زایمان بهتر می‌شوند و هیچ‌کدام به بچه آسیب نمی‌زند.

### در خانه چه کنم

- هر روز ۸ تا ۱۰ لیوان آب؛ ساده‌ترین و مؤثرترین کار.

- فیبر در هر وعده: نان سبوس‌دار، حبوبات، سبزی خوردن، میوه با پوست، آلو و انجیر و زردآلوی خیس‌خورده، کیوی.

- روزی ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیاده‌روی؛ حرکت روده را راه می‌اندازد.

- وقتی احساس دفع دارید معطل نکنید؛ صبح بعد از صبحانه بهترین زمان است. یک چهارپایهٔ کوتاه زیر پاها در دستشویی فرنگی کمک می‌کند.

- قرص آهن را قطع نکنید؛ اگر یبوست سخت شد، به ماما بگویید نوعش را عوض کند یا شب بخورید.

- برای بواسیر: حمام نشسته در آب ولرم ۱۰ دقیقه، کمپرس سرد، تمیز کردن با آب به‌جای دستمال خشک، نشستن طولانی نه.

### چه نکنم

- ملین، روغن کرچک، سنا و هر داروی گیاهی یبوست بدون ماما نه؛ بعضی انقباض رحم می‌دهند.

- پماد و شیاف بواسیر را خودتان نخرید؛ همه در بارداری مجاز نیستند.

- زور زدن طولانی.

اگر قرص آهن می‌خورید و فکر می‌کنید علت یبوست همان است، قطعش نکنید؛ راه‌های سازگار شدن با آن در [قرص آهن را کی و چطور بخورم](/articles/رایم-قرص-آهن-بارداری-چطور-بخورم) آمده است.

## یک روز نمونه با معدهٔ آرام و رودهٔ راه‌افتاده

| زمان | چه کنم | برای کدام |

| صبح بعد از بیدار شدن | یک لیوان آب ولرم؛ صبحانه با نان سبوس‌دار، میوه با پوست یا آلوی خیس‌خورده | یبوست |

| بعد از صبحانه | وقتی احساس دفع آمد معطل نکنید؛ چهارپایهٔ کوتاه زیر پا | یبوست |

| در طول روز | هر ۲ تا ۳ ساعت یک وعدهٔ کوچک؛ آب بین وعده‌ها، نه همراه غذا؛ مجموع ۸ تا ۱۰ لیوان | هر دو |

| عصر | ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیاده‌روی | هر دو |

| شام | سبک، کم‌چرب، دست‌کم ۲ تا ۳ ساعت پیش از خواب؛ بعدش ننشینید و دراز نکشید، چند قدم راه بروید | سوزش |

| شب | سر تخت ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر بالاتر، خواب به پهلوی چپ، لباس گشاد | سوزش |

## کی به ماما، کی ۱۱۵

**همین امروز یا فردا به ماما یا پزشک:**

- سوزشی که با این کارها بهتر نمی‌شود و خواب و غذا را مختل کرده؛ ماما داروی مناسب می‌دهد.

- بلع دردناک یا سخت، استفراغ مکرر، کاهش وزن.

- یبوستی که با آب و فیبر و حرکت بعد از یک هفته بهتر نشده.

- خون روی دستمال بیش از چند بار، یا درد بواسیر که راه رفتن و نشستن را سخت کرده.

- دل‌درد همراه با نفخ شدید و نتوانستن دفع گاز.

**همین حالا ۱۱۵ یا اورژانس زنان بیمارستان:**

- درد زیر دنده‌های راست یا وسط بالای شکم که می‌ماند و با سردرد شدید، تاری دید یا تهوع ناگهانی همراه است؛ این سوزش سر دل نیست و می‌تواند پره‌اکلامپسی باشد.

- خونریزی زیاد از مقعد، یا درد شدید شکم با استفراغ.

آن «درد زیر دنده‌های راست با سردرد و تاری دید» را جدی بگیرید؛ از هفتهٔ ۲۰ می‌تواند پره‌اکلامپسی باشد که شبیه سوزش سر دل شروع می‌شود: [پره‌اکلامپسی چیست](/articles/رایم-پره-اکلامپسی-علائم). فهرست کامل: [علائم خطر بارداری: کی ۱۱۵، کی تا فردا](/articles/رایم-علائم-خطر-بارداری-کی-۱۱۵).

## برای همسر

شام خانه را زودتر و سبک‌تر کنید، برای هر دو. بالش اضافه و بالا بردن سر تخت کار شماست. آلو و انجیر خیس‌خورده را شب شما آماده کنید و صبح کنار صبحانه‌اش باشد. چهارپایهٔ کوتاه برای دستشویی هم بخرید.

این مقاله بخشی از راهنمای [بارداری هفته به هفته](/articles/رایم-بارداری-هفته-به-هفته) رایم است.

*بر پایهٔ راهنماهای معتبر جهانی مراقبت بارداری و برنامهٔ کشوری مراقبت‌های ادغام‌یافتهٔ سلامت مادران وزارت بهداشت (۱۴۰۲)؛ هیچ‌کدام از این‌ها جای معاینه و نظر ماما یا پزشک خودتان را نمی‌گیرد.*

## پرسش‌های پرتکرار

### برای سوزش سر دل بارداری چه کنم؟

وعده‌های کوچک و مکرر، شام سبک دست‌کم ۲ تا ۳ ساعت پیش از خواب، آهسته خوردن، مایعات بین وعده‌ها، سر تخت را با بالش اضافه یا بلند کردن پایه‌ها ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر بالا بیاورید و به پهلوی چپ بخوابید. غذاهای محرک خودتان (چرب، سرخ‌شده، تند، گوجه و مرکبات، شکلات، نعنا، قهوه و نوشابه) را کم کنید و بعد از غذا خم نشوید و دراز نکشید. لباس تنگ دور شکم نه.

### شربت معده یا جوش شیرین در بارداری می‌شود؟

خودتان نخرید. بعضی شربت‌ها و قرص‌های ضد اسید جوش شیرین یا آلومینیوم زیاد دارند که در بارداری مناسب نیست، و جوش شیرین در آب هم به‌خاطر نمک زیادش برای فشار خون بد است. داروی مناسب بارداری برای سوزش سر دل وجود دارد؛ اگر کارهای خانگی کافی نبود و خواب و غذا را مختل کرده، ماما تجویز می‌کند.

### برای یبوست بارداری چه بخورم؟

روزی ۸ تا ۱۰ لیوان آب، ساده‌ترین و مؤثرترین کار. فیبر در هر وعده: نان سبوس‌دار، حبوبات، سبزی خوردن، میوه با پوست، آلو و انجیر و زردآلوی خیس‌خورده، کیوی. روزی ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیاده‌روی. وقتی احساس دفع دارید معطل نکنید؛ صبح بعد از صبحانه بهترین زمان است و چهارپایهٔ کوتاه زیر پا کمک می‌کند. ملین، روغن کرچک و سنا بدون ماما نه.

### بواسیر بارداری را چطور آرام کنم؟

حمام نشسته در آب ولرم ۱۰ دقیقه، کمپرس سرد، تمیز کردن با آب به‌جای دستمال خشک، نشستن طولانی نه و زور زدن طولانی نه. یبوست را با آب و فیبر و حرکت کم کنید تا فشار برداشته شود. پماد و شیاف بواسیر را خودتان نخرید؛ همه در بارداری مجاز نیستند. اگر خون روی دستمال بیش از چند بار است یا درد راه رفتن و نشستن را سخت کرده، همین امروز یا فردا به ماما بگویید.

### سوزش سر دل یعنی بچه مو دارد؟

نه، این فقط شوخی است. سوزش سر دل به بچه هیچ ربطی ندارد؛ هورمون بارداری دریچهٔ بین مری و معده را شل می‌کند و رحم بزرگ‌شونده معده را فشار می‌دهد. از نیمهٔ بارداری شایع‌تر می‌شود، در ماه‌های آخر بیشتر، و بعد از زایمان تمام می‌شود.

این مطلب برای آگاهی والدین است و جایگزین معاینهٔ پزشک نیست.