# شیر بعد از یک‌سالگی: کودک ۱۲ تا ۲۴ ماهه روزی چقدر شیر بخورد، کدام شیر، و چرا شیشه را کنار بگذاریم؟

- نشانی: https://rmko.ir/articles/%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%DB%8C%DA%A9%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%DB%8C-%DB%B1%DB%B2-%D8%AA%D8%A7-%DB%B2%DB%B4-%D9%85%D8%A7%D9%87%DA%AF%DB%8C
- مناسب: ۱۲ ماهگی تا ۲ سالگی
- آخرین به‌روزرسانی: 2026-10-12
- بازبینی علمی: 2026-10-12
- ناشر: مجله رایم (اپ رایم)

> بعد از یک‌سالگی شیر دیگر غذای اصلی نیست؛ مجموع شیر و لبنیات روزی حداکثر ۲ لیوان کافی است و بیشتر از آن اشتها و آهن کودک را می‌دزدد. شیر گاو پاستوریزهٔ پرچرب با لیوان، ادامهٔ شیر مادر تا ۲ سالگی، و خداحافظی با شیشه تا ۱۸ ماهگی.

## نکات کلیدی

- از یک‌سالگی اول غذای سفره، بعد شیر؛ شیر مادر را نیم تا یک ساعت بعد از غذا بدهید و تا ۲ سالگی ادامه دهید.
- مجموع شیر و لبنیات روزی حداکثر ۲ لیوان (حدود ۴۸۰ سی‌سی)؛ شیر زیاد اشتها را کم و خطر کم‌خونی را زیاد می‌کند.
- فقط شیر گاو پاستوریزهٔ بسته‌بندی و پرچرب، با لیوان؛ شیر محلی، شیر طعم‌دار و شیر خشک شمارهٔ ۲ لازم نیست.
- شیشه را بین ۱۲ تا ۱۸ ماهگی کامل کنار بگذارید؛ شیشه در رختخواب دندان‌ها را خراب می‌کند.
- اول شیشهٔ وسط روز را حذف کنید، آخر شیشهٔ خواب؛ در لیوان دردار فقط آب بریزید.

پاسخ کوتاه: از یک‌سالگی، غذای سفره غذای اصلی کودک است و شیر فقط یکی از گروه‌های غذایی. مجموع شیر و لبنیات روزی حدود ۲ لیوان، یعنی حدود ۴۸۰ سی‌سی، کافی است و بیشتر از آن اشتهای غذا را کم می‌کند و خطر کم‌خونی را بالا می‌برد. شیر مادر را اگر می‌دهید تا ۲ سالگی ادامه بدهید، شیر گاو را فقط پاستوریزهٔ بسته‌بندی و پرچرب بدهید، آن هم با لیوان، و شیشه را تا ۱۲ تا ۱۸ ماهگی کامل کنار بگذارید.

## بعد از یک‌سالگی جای شیر در روز کودک کجاست؟

در سال اول قاعده این بود: اول شیر، بعد غذا. از یک‌سالگی برعکس می‌شود: اول غذای سفره، و شیر مادر را نیم تا یک ساعت بعد از غذا بدهید تا اشتهایش را نگیرد. کودک ۱ تا ۲ ساله روزی ۳ تا ۴ وعده از غذای خانواده می‌خورد، نرم و ریزشده، به‌علاوهٔ ۱ تا ۲ میان‌وعده. شیر مادر در سال دوم هنوز حدود یک‌سوم انرژی روزانهٔ کودک را می‌دهد و وقتی بیمار می‌شود از او محافظت می‌کند، پس اگر هنوز شیر می‌دهید، دلیلی برای قطع کردن نیست. اما شیر، چه شیر مادر و چه شیر گاو، دیگر نباید جای وعدهٔ غذا را بگیرد. راهنمای کامل وعده‌ها را در مقالهٔ [غذای کودکان در سال دوم زندگی](/articles/غذای-کودکان-در-سال-دوم-زندگی:-توصیه‌های-تغذیه‌ای-و-اهمیت-شیر-مادر) بخوانید.

## روزی چقدر شیر کافی است؟

مجموع شیر و لبنیات، یعنی شیر گاو، ماست و پنیر با هم، روزی حداکثر ۲ لیوان باشد. یک لیوان یعنی حدود ۲۴۰ سی‌سی، پس سقف روزانه حدود ۴۸۰ سی‌سی است؛ مثلاً یک لیوان شیر و یک کاسهٔ ماست. متخصصان کودکان همین حدود ۲ لیوان شیر پرچرب را برای ۱۲ تا ۲۴ ماهگی توصیه می‌کنند. اگر کودک هنوز شیر مادر می‌خورد، لازم نیست شیر گاو را به‌زور اضافه کنید؛ ماست و پنیر برای کلسیم کافی است. برای تشنگی، آب ساده بدهید، روزی ۱ تا ۴ لیوان.

## چرا شیر زیاد برای کودک یک تا دو ساله ضرر دارد؟

کودکی که روزی ۳ تا ۴ لیوان شیر می‌خورد، شکمش با شیر پر می‌شود و سر سفره چیزی نمی‌خورد. شیر گاو آهن بسیار کمی دارد و از آن بدتر، شیر زیاد جذب آهن از غذاهای دیگر را هم سخت می‌کند. نتیجه، کم‌خونی فقر آهن است که در همین سن شایع است و خودش را با رنگ‌پریدگی، بی‌حالی و کم‌اشتهایی نشان می‌دهد. اگر کودکتان «فقط شیر می‌خورد و غذا نمی‌خورد»، معمولاً راه‌حل این است که شیر را کم کنید، نه اینکه غذا را خوشمزه‌تر کنید: شیر را فقط بعد از غذا و با لیوان بدهید و بین وعده‌ها به‌جای شیر، آب بدهید. اگر کودک رنگ‌پریده است یا خوب وزن نمی‌گیرد، با پزشک کودک یا پایگاه سلامت در میان بگذارید تا آزمایش آهن بدهد.

## کدام شیر؟ پاستوریزه، پرچرب، ساده

- **شیر گاو پاستوریزهٔ بسته‌بندی** از ۱۲ ماهگی مجاز است، نه زودتر. قبل از یک‌سالگی شیر گاو برای کلیهٔ نوزاد سنگین است و می‌تواند خونریزی خفیف روده بدهد.

- **پرچرب باشد.** کودک تا ۲ سالگی برای رشد مغزش به چربی شیر نیاز دارد. شیر کم‌چرب از ۲ سالگی به بعد مناسب است، مگر پزشک به دلیل اضافه‌وزن یا سابقهٔ خانوادگی چیز دیگری گفته باشد.

- **شیر محلی و لبنیات غیرپاستوریزه ندهید**، حتی اگر خودتان می‌جوشانید؛ جوشاندن خانگی همهٔ میکروب‌ها را از بین نمی‌برد و تب مالت از همین راه می‌آید. شیر گوسفند و بز هم فقط پاستوریزه.

- **شیر خشک شمارهٔ ۲ و «شیر رشد» لازم نیست.** کودکی که تا یک‌سالگی شیر خشک می‌خورده، از ۱۲ ماهگی می‌تواند مستقیم شیر پاستوریزهٔ معمولی بخورد. شیرهای مخصوص نوپا گران‌اند و چیزی بیشتر از غذای سفره ندارند.

- **شیرکاکائو، شیر طعم‌دار، ماءالشعیر و دوغ گازدار ندهید.** شکر اضافه زیر ۲ سال جایی ندارد. ماست فقط ساده؛ اگر می‌خواهید میوه‌ای شود، خودتان میوه را داخلش له کنید.

- **شیرهای گیاهی** جای شیر را نمی‌گیرند. اگر کودک به‌خاطر آلرژی نمی‌تواند شیر گاو بخورد، با پزشک مشورت کنید؛ معمولاً شیر سویای بدون شکر و غنی‌شده با کلسیم پیشنهاد می‌شود. شیر برنج را به کودک زیر ۵ سال ندهید.

## چرا باید شیشه را تا ۱۸ ماهگی کنار گذاشت؟

برنامهٔ مراقبت کودک می‌گوید شیشهٔ شیر را بین ۱۲ تا ۱۸ ماهگی کامل کنار بگذارید و همهٔ مایعات را با لیوان بدهید. دلیلش فقط «بزرگ شدن» نیست:

- **پوسیدگی دندان.** کودکی که با شیشه می‌خوابد یا در طول روز شیشه به دست می‌چرخد، دندان‌هایش دائم در شیر خیس است و دندان‌های جلویی از همین راه سیاه و خراب می‌شوند. شیشه در رختخواب، حتی با شیر ساده، ممنوع است.

- **شیر زیاد و غذای کم.** از شیشه راحت و زیاد می‌شود خورد؛ همین شیشه است که کودک را به ۳ تا ۴ لیوان شیر در روز و کم‌خونی می‌رساند.

- **دندان و گفتار.** مکیدن طولانی شیشه با نامرتب شدن دندان‌ها و دیر حرف زدن مرتبط دانسته شده است.

## چطور شیشه را بگیرم که جنگ نشود؟

- **اول شیشهٔ وسط روز را حذف کنید**، بعد شیشهٔ صبح، و در آخر شیشهٔ خواب که سخت‌ترین است. برای شیشهٔ خواب، آیین تازه بسازید: شیر با لیوان سر میز، بعد مسواک، بعد کتاب و بغل.

- **شیر را فقط با غذا و سر سفره بدهید**، با لیوان دسته‌دار یا لیوان ساده، نه در حال راه رفتن و بازی. تا حدود ۲ سالگی هدف لیوان معمولی بدون در است.

- **در لیوان‌های دردار فقط آب بریزید.** اگر کودک تمام روز از لیوان دردار شیر یا آبمیوه بمکد، همان مشکل شیشه با شکل تازه است.

- **همهٔ مراقب‌ها یک قانون داشته باشند**؛ اگر مادربزرگ شیشه را برگرداند، از اول شروع می‌شود.

- **چند شب گریه طبیعی است** و معمولاً در کمتر از یک هفته تمام می‌شود. اگر تسلیم شوید، دفعهٔ بعد طولانی‌تر است.

آبمیوهٔ طبیعی حداکثر ۱۲۰ سی‌سی در روز، فقط با لیوان و همراه غذا؛ میوهٔ کامل همیشه بهتر از آبمیوه است. اگر در حال قطع شیر مادر هستید، مقالهٔ [راهنمای از شیر گرفتن کودک](/articles/راهنمای-از-شیرگرفتن-کودک:-روش‌ها-و-نکات-کاربردی) کمک می‌کند. و یک یادآوری: ادامهٔ شیر مادر تا ۲ سالگی و کنار گذاشتن شیشه با هم تناقضی ندارد؛ شیر مادر از سینه است، نه از شیشه.

## پرسش‌های پرتکرار

### کودک یک ساله روزی چقدر شیر بخورد؟

مجموع شیر و لبنیات، یعنی شیر گاو و ماست و پنیر با هم، حداکثر ۲ لیوان در روز، حدود ۴۸۰ سی‌سی. اگر شیر مادر می‌خورد، لازم نیست شیر گاو را به‌زور اضافه کنید.

### شیر گاو را از چه سنی می‌شود داد؟

از ۱۲ ماهگی، فقط پاستوریزهٔ بسته‌بندی و پرچرب، با لیوان. قبل از یک‌سالگی شیر گاو برای کلیهٔ نوزاد سنگین است و فقط مقدار کم آن در فرنی مجاز است.

### کودکم فقط شیر می‌خورد و غذا نمی‌خورد؛ چه کنم؟

شیر را کم کنید، نه غذا را خوشمزه‌تر: شیر فقط بعد از غذا و با لیوان، بین وعده‌ها آب. اگر رنگ‌پریده است یا وزن نمی‌گیرد، با پزشک کودک برای آزمایش آهن مشورت کنید.

### شیر خشک شمارهٔ ۲ یا شیر رشد لازم است؟

نه. از ۱۲ ماهگی شیر پاستوریزهٔ معمولی کافی است. این شیرها گران‌اند و چیزی بیشتر از غذای سفره ندارند.

### شیشه را کِی و چطور بگیرم؟

بین ۱۲ تا ۱۸ ماهگی. اول شیشهٔ وسط روز، بعد صبح، آخر شیشهٔ خواب که به‌جایش شیر با لیوان سر میز، مسواک و کتاب بگذارید. در لیوان دردار فقط آب بریزید و همهٔ مراقب‌ها یک قانون داشته باشند.

این مطلب برای آگاهی والدین است و جایگزین معاینهٔ پزشک نیست.