# کودک فقط در پوشک پی‌پی می‌کند یا مدفوعش را نگه می‌دارد: ترس از لگن، یبوست و قدم‌های آرام

- نشانی: https://rmko.ir/articles/%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%BE%DB%8C-%D9%BE%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF-%D9%86%DA%AF%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%81%D9%88%D8%B9
- مناسب: ۲۰ ماهگی تا ۴ سالگی
- آخرین به‌روزرسانی: 2026-10-29
- بازبینی علمی: 2026-10-29
- ناشر: مجله رایم (اپ رایم)

> خیلی از بچه‌ها جیش را روی لگن می‌کنند ولی پی‌پی را فقط در پوشک، یا مدفوعشان را نگه می‌دارند؛ معمولاً از ترس درد یا لگن. زور زدن چرخهٔ درد و نگه داشتن را بدتر می‌کند. آموزش را چند هفته کنار بگذارید، مدفوع را نرم و بی‌درد کنید، بعد قدم‌به‌قدم پوشک را به لگن نزدیک کنید. ملین و شیاف بدون پزشک نه.

## نکات کلیدی

- پی‌پی فقط در پوشک یا نگه داشتن مدفوع در دورهٔ از پوشک گرفتن شایع است؛ تا یک‌پنجم بچه‌ها. علت معمولاً ترس از درد، لگن یا خلوت نداشتن است.
- نشانهٔ نگه داشتن: پاها را صاف می‌کند، روی پنجه می‌ایستد، پشت پرده قایم می‌شود، سرخ می‌شود و می‌گوید «نمی‌خوام».
- اول آموزش را چند هفته کنار بگذارید و مدفوع را نرم و بی‌درد کنید؛ ملین، شیاف و روغن فقط با پزشک.
- بعد قدم‌به‌قدم: پوشک در دستشویی، با پوشک روی لگن، پوشک شل، بدون پوشک. ۵ تا ۱۰ دقیقه بعد از غذا روی لگن با زیرپایی.
- لکهٔ مدفوع در شورت نشت است، نه لجبازی؛ تنبیه هرگز. درد بیش از ۲ هفته، خون یا شکم بادکرده یعنی پزشک.

پاسخ کوتاه: خیلی از بچه‌ها جیش را روی لگن می‌کنند ولی پی‌پی را فقط در پوشک، یا اصلاً مدفوعشان را نگه می‌دارند؛ تا یک‌پنجم بچه‌ها در دورهٔ از پوشک گرفتن این را تجربه می‌کنند. علتش معمولاً ترس است: از درد، از لگن یا از «رفتن» مدفوع. زور زدن به کودک کار را بدتر می‌کند، چون مدفوع نگه‌داشته سفت‌تر و دفعهٔ بعد دردناک‌تر می‌شود. اول مدفوع را نرم و بی‌درد کنید، بعد قدم‌به‌قدم پوشک را به لگن نزدیک کنید.

## چرا پی‌پی را فقط در پوشک می‌کند؟

- **درد:** اگر یک بار مدفوع سفت و دردناک داشته، از تکرارش می‌ترسد.

- **حس امنیت:** سال‌ها در پوشک و ایستاده دفع کرده؛ نشستن روی لگن برایش ناآشناست.

- **ترس از لگن یا توالت:** از افتادن، از سوراخ، از آب یا سیفون.

- **خلوت:** بعضی بچه‌ها برای پی‌پی گوشه‌ای خلوت می‌روند و جلوی دیگران نمی‌توانند.

## از کجا بفهمم مدفوعش را نگه می‌دارد؟

کودکی که نگه می‌دارد معمولاً پاها را صاف می‌کند، روی پنجه می‌ایستد، پشت پرده قایم می‌شود، سرخ می‌شود و می‌گوید «نمی‌خوام». چرخه این‌طور است: یک بار دفع دردناک، کودک می‌ترسد و نگه می‌دارد، مدفوع سفت‌تر می‌شود و دفعهٔ بعد دردناک‌تر. یبوست یعنی مدفوع سفت و خشک، دفع دردناک، یا کمتر از ۳ بار در هفته. لکهٔ مدفوع در شورت کودک یبوستی تنبلی یا لجبازی نیست؛ نشت از پشت تودهٔ سفت است و تنبیه آن را بدتر می‌کند.

## قدم ۱: آموزش را کنار بگذارید و مدفوع را نرم کنید

اگر این الگو همراه با پوشک گرفتن شروع شده، آموزش را چند هفته کنار بگذارید؛ اصرار بر لگن وسط یبوست کار را بدتر می‌کند. میوه و سبزی، آب کافی و حرکت را بیشتر کنید؛ جزئیات غذا و مایعات در [راهنمای یبوست نوزاد و کودک](/articles/رایم-یبوست-نوزاد-و-کودک-از-غذای-کمکی-تا-پوشک-گرفتن) آمده است. اگر درد و نگه داشتن بیش از ۲ هفته ادامه داشت، پزشک کودک معمولاً نرم‌کنندهٔ مدفوع را برای چند ماه می‌دهد تا چرخه بشکند؛ زود قطع نکنید و مقدار را خودتان تغییر ندهید. هیچ ملین، شیاف، روغن و تحریک مقعد بدون پزشک کودک.

## قدم ۲: پوشک را قدم‌به‌قدم به لگن نزدیک کنید

وقتی مدفوع نرم و بی‌درد شد، آرام جلو بروید. هر قدم چند روز یا چند هفته طول می‌کشد و عجله ندارد:

- اجازه بدهید پی‌پی را در پوشک بکند، ولی در دستشویی، نه پشت پرده.

- بعد با پوشک روی لگن یا توالت بنشیند و همان‌جا دفع کند.

- بعد پوشک را شل‌تر ببندید یا فقط روی لگن پهن کنید که رویش بنشیند.

- مدفوع پوشک را جلوی چشمش در توالت بریزید و بگویید «پی‌پی این‌جا می‌ره».

- در نهایت بدون پوشک روی لگن. اگر یک قدم ترسید، به قدم قبل برگردید.

## قدم ۳: ساعت دستشویی بعد از غذا

۵ تا ۱۰ دقیقه بعد از هر وعده روی لگن یا توالت با زیرپایی، طوری که پاها تکیه داشته باشد و زانو بالاتر از باسن باشد. بدون فشار و بدون غر؛ چه کرد چه نکرد تشویق. بعد از غذا روده خودش راه می‌افتد و این زمان بهترین فرصت است. یک کتاب کوچک یا شعر کوتاه برای همین وقت کمک می‌کند.

## چه کارهایی را نکنیم؟

- به زور روی لگن نشاندن یا نگه داشتن تا «کارش را بکند».

- تنبیه، سرزنش یا مسخره برای لکهٔ شورت یا پی‌پی در پوشک.

- برداشتن پوشک در حالی که مدفوعش هنوز سفت و دردناک است.

- دادن ملین، شیاف یا روغن بدون پزشک.

## کی با پزشک کودک صحبت کنیم؟

- تا ۳ سالگی هیچ نشانهٔ آمادگی یا علاقه‌ای نمی‌بینید.

- یبوست دارد، با درد دفع می‌کند یا مدفوعش را نگه می‌دارد، یا لکهٔ مدفوع در شورتش می‌بینید.

- هنگام ادرار سوزش یا درد دارد، ادرارش بدبو یا کدر است، یا تب دارد.

- بعد از یک دورهٔ خشک بودن، دوباره روزها مدام خیس می‌کند.

- خیلی تشنه است و خیلی زیاد ادرار می‌کند.

- از پوشک گرفتن به دعوای هر روزه تبدیل شده و شما خسته‌اید.

اگر خون در مدفوع، استفراغ سبز، شکم بادکرده و سفت یا تب با درد شکم دارد، همان روز به پزشک برسانید.

همهٔ مراحل از پوشک گرفتن، از نشانه‌های آمادگی تا شب‌ادراری، در [راهنمای از پوشک گرفتن رایم](/articles/رایم-راهنمای-از-پوشک-گرفتن-کودک-از-کی-و-چطور) است.

## پرسش‌های پرتکرار

### کودکم پی‌پی را فقط در پوشک می‌کند؛ طبیعی است؟

بله، شایع است و تا یک‌پنجم بچه‌ها در دورهٔ از پوشک گرفتن تجربه‌اش می‌کنند. اجازه بدهید فعلاً در پوشک ولی در دستشویی پی‌پی کند و بعد قدم‌به‌قدم پوشک را به لگن نزدیک کنید.

### بچه‌ام موقع پوشک گرفتن مدفوعش را نگه می‌دارد؛ چه کنم؟

آموزش را چند هفته کنار بگذارید و اصرار نکنید. اول با میوه، آب و در صورت نیاز نرم‌کنندهٔ تجویزی پزشک مدفوع را نرم و بی‌درد کنید، بعد با ۵ تا ۱۰ دقیقه نشستن بعد از غذا روی لگن با زیرپایی برگردید.

### لکهٔ مدفوع در شورت کودک یعنی لجبازی؟

نه. در کودک یبوستی، لکه نشت از پشت تودهٔ سفت است و دست خودش نیست. تنبیه آن را بدتر می‌کند؛ با پزشک کودک صحبت کنید.

### برای یبوست کودک شیاف یا ملین بدهم؟

بدون پزشک کودک نه. اگر پزشک نرم‌کنندهٔ مدفوع داد، معمولاً برای چند ماه است؛ زود قطع نکنید و مقدار را خودتان تغییر ندهید.

### کودکم برای پی‌پی پشت پرده قایم می‌شود؛ چرا؟

بعضی بچه‌ها برای پی‌پی خلوت می‌خواهند و بعضی دارند مدفوعشان را نگه می‌دارند. اگر با پوشک قایم می‌شود، آرام پیشنهاد کنید همان کار را در دستشویی بکند؛ اگر پاها را صاف می‌کند و سرخ می‌شود، نشانهٔ نگه داشتن است و یبوست را چک کنید.

این مطلب برای آگاهی والدین است و جایگزین معاینهٔ پزشک نیست.