هوا سرد شده: نوزادم را شب چطور بپوشانم و بخوابانم تا نه سردش شود، نه زیادی گرم؟

پاسخ کوتاه: نوزاد شما برای خواب فقط یک لایهٔ نازک بیشتر از خودتان لازم دارد. در شب سرد یعنی زیرپوش نخی، لباس‌خواب سرهم آستین‌بلند، و روی آن یک کیسه خواب نوزاد یا پتوی نازک که از زیر بغل به پایین، محکم زیر تشک رفته باشد. اتاق را حدود ۱۶ تا ۲۰ درجه نگه دارید، تخت را از بخاری دور بگذارید، کلاه و لحاف و بالش و کیسهٔ آب گرم در تخت نباشد، و گرم یا سرد بودنش را با دست گذاشتن روی گردن و سینه بسنجید. گرم شدن بیش از حد برای نوزاد خطرناک‌تر از کمی سرماست.

چرا «گرم‌تر، بهتر» برای نوزاد غلط است؟

بزرگ‌ترها فکر می‌کنند هر چه نوزاد گرم‌تر باشد راحت‌تر می‌خوابد. متخصصان کودکان عکس این را می‌گویند: گرم شدن بیش از حد یکی از عوامل شناخته‌شدهٔ مرگ ناگهانی شیرخوار در خواب است، به‌ویژه در ۶ ماه اول که خطرش بیشترین است. نوزاد نمی‌تواند پتو را کنار بزند، عرق کند و خودش را خنک کند، و اگر صورتش زیر پتو یا لحاف برود، راه نفسش هم بسته می‌شود. برای همین تمام توصیه‌های خواب ایمن یک جمله دارد: لایه‌های لباس به جای پتو، و هیچ چیز نرم و شل در تخت.

شب سرد: چند لایه و چه لایه‌هایی؟

قاعدهٔ یک لایه بیشتر از خودتان را به شکل عملی ببینید. فرض کنید اتاق با بخاری یا شوفاژ حدود ۱۸ تا ۲۰ درجه است:

• لایهٔ اول: زیرپوش نخی آستین‌کوتاه یا بادی.
• لایهٔ دوم: لباس‌خواب سرهم آستین‌بلند نخی (با پا، تا جوراب لازم نباشد).
• لایهٔ سوم (به جای پتو): کیسه خواب نوزاد (همان «اسلیپینگ‌بگ» یا «پتوی پوشیدنی» که در فروشگاه‌های سیسمونی هست) در اندازهٔ درست، طوری که سرش از یقه رد نشود؛ یا اگر ندارید، پتوی نخی نازک که فقط تا زیر بغل بالا بیاید و دو طرفش محکم زیر تشک برود.

اگر اتاق خنک‌تر است (حدود ۱۶ درجه)، لباس‌خواب را از نوع ضخیم‌تر یا کیسه خواب را از نوع زمستانی بگذارید؛ لایهٔ چهارم اضافه نکنید. اگر اتاق گرم‌تر از ۲۰ درجه است، زیرپوش را حذف کنید. جوراب و دستکش در تخت لازم نیست؛ دست و پای نوزاد همیشه کمی خنک‌تر از بدنش است و این طبیعی است.

چطور بفهمم سردش است یا گرمش؟

دست روی پشت گردن یا سینه‌اش بگذارید، نه دست و پا. اگر گردن و سینه داغ یا عرق‌کرده است، یک لایه کم کنید؛ اگر خنک است، یک لایه اضافه کنید. نشانه‌های گرم شدن بیش از حد: عرق، موی نمناک، گونه‌های سرخ، دانه‌های قرمز عرق‌سوز، و نفس تند. نشانه‌های سرد بودن: پوست سینه خنک، بی‌قراری و کمتر تکان خوردن. یک دماسنج اتاق ساده بهترین کمک است، چون حدس زدن دما در خانه‌های ایرانی که یک اتاق با بخاری خیلی گرم و بقیه سرد است، خطا دارد.

بخاری، شوفاژ و کرسی در اتاق نوزاد

• تخت یا گهواره را دور از بخاری، رادیاتور و جریان مستقیم هوای گرم بگذارید؛ نوزاد کنار بخاری چند برابر بقیهٔ اتاق گرم می‌شود.
• لازم نیست بخاری تمام شب روشن بماند؛ معمولاً یک لایهٔ لباس بیشتر کافی است. اگر می‌ماند، روی کمترین درجه و دودکش سالم. اگر اتاق بخاری گازی دارد، نکته‌های گازگرفتگی را حتماً بخوانید؛ پنجرهٔ کاملاً درزگیری‌شده و بخاری بی‌دودکش در اتاق خواب نوزاد ترکیب خطرناکی است.
• کرسی و پتوی برقی و کیسهٔ آب گرم برای نوزاد نه؛ نوزاد نمی‌تواند از گرمای زیاد فرار کند و پوستش سریع می‌سوزد. اگر تشکش سرد است، پیش از خواباندن چند دقیقه با یک کیسهٔ آب گرم گرمش کنید و حتماً بردارید.
• فن یا کولر مستقیم روی نوزاد نباشد؛ اگر اتاق خشک و داغ شده، بخاری را کم کنید، نه اینکه نوزاد را بی‌لباس کنید.

پتو، لحاف، بالش و کلاه: چه چیزی در تخت نباشد

در تخت نوزاد فقط تشک سفت و ملافهٔ کشی کاملاً کشیده جا دارد. لحاف، پتوی ضخیم، بالش (حتی بالش ضد خفگی و بالش شیردهی)، محافظ دور تخت، عروسک و پتوی وزن‌دار باید بیرون بماند. کلاه در خانه نه؛ نوزاد گرمای اضافه را از سرش دفع می‌کند و کلاه راه این دفع را می‌بندد و می‌تواند روی صورتش بلغزد. کلاه فقط برای بیرون از خانه در هوای سرد است و به محض ورود به خانه یا ماشین برداشته می‌شود، حتی اگر خواب است.

قنداق در زمستان؟

قنداق کردن مرگ ناگهانی را کم نمی‌کند، ولی اگر درست انجام شود تا وقتی نوزاد غلت نزده مجاز است. درستش یعنی: پارچهٔ نازک (نه پتوی ضخیم)، سینه آن‌قدر آزاد که دو انگشت بین پارچه و بدن برود، و پاها کاملاً آزاد تا بتواند زانوهایش را مثل قورباغه جمع کند؛ قنداق سفتِ سنتی که پاها را صاف و چسبیده نگه می‌دارد به مفصل ران آسیب می‌زند. نوزاد قنداق‌شده همیشه به پشت می‌خوابد و قنداق گرمایش را زیاد می‌کند، پس زیرش فقط یک لایه بپوشانید. به محض اولین نشانهٔ غلت زدن، که می‌تواند از حدود ۲ ماهگی شروع شود، قنداق را کنار بگذارید و کیسه خواب با دست آزاد جایگزینش کنید.

بقیهٔ قاعده‌های خواب ایمن که در زمستان یادمان می‌رود

• همیشه به پشت، برای هر خواب، تا یک‌سالگی؛ برنامهٔ مراقبت کودک سالم وزارت بهداشت هم همین را به والدین می‌گوید. وقتی خودش به هر دو طرف غلت زد، می‌تواند بماند، ولی شما باز به پشت بگذارید.
• در اتاق شما، نه در تخت شما، دست‌کم تا ۶ ماهگی. شب‌های سرد وسوسهٔ بردن نوزاد زیر لحاف خودتان زیاد است؛ همین لحاف و بالش بزرگسال و گرمای بدن شما برای او خطر است. گهوارهٔ کنار تخت راه امن‌تر است.
• روی مبل یا صندلی راحتی با نوزاد در بغل خوابتان نبرد؛ اگر شب شیر می‌دهید و خسته‌اید، در تخت خودتان بنشینید و بعد او را به گهواره برگردانید.
• هیچ‌کس در اتاق یا خانه سیگار و قلیان نکشد؛ دود هم خطر مرگ ناگهانی را زیاد می‌کند و هم با پنجرهٔ بسته در اتاق می‌ماند.
• شیر مادر و پستانک هنگام خواب (وقتی شیردهی جا افتاده) خطر را کم می‌کنند. روال خواب شب‌های سرد را در خوابیدن کودک کنار والدین هم ببینید.

کی باید نگران شوم؟

اگر نوزاد را عرق‌کرده و داغ پیدا کردید، لایه‌ها را کم کنید و چند دقیقه بعد دوباره گردنش را لمس کنید؛ معمولاً همین کافی است. اما فوراً به پزشک یا ۱۱۵ اگر: زیر ۳ ماه است و تب دارد (۳۸ درجه یا بالاتر)، نفسش تند یا سخت است یا بین نفس‌ها مکث می‌کند، لب یا پوستش کبود یا خاکستری است، شل و بی‌حال است و برای شیر بیدار نمی‌شود، یا بعد از خارج شدن از زیر پتو هنوز داغ و بی‌قرار است. نوزادی که سردش شده و پوستش سرد و رنگ‌پریده است و کم تکان می‌خورد هم باید همان شب دیده شود؛ فقط گرم کردن تدریجی با تماس پوست به پوست و لباس، نه با بخاری نزدیک یا آب داغ.