کودک ۲ و نیم تا ۵ ساله انگشت در بینی میکند: چرا، چطور بدون دعوا ترکش بدهم و اگر خوندماغ شد چه کنم؟

نکات کلیدی
- این عادت معمولاً از حدود ۳ سالگی پیدا میشود و خیلی وقتها خودش میرود؛ کودک آن را کار بدی نمیداند.
- سرزنش، مسخره کردن و تنبیه دلنگرانی کودک را بیشتر و عادت را بدتر میکند؛ دستمال بدهید و کوتاه راهنمایی کنید.
- بینی خشک را با قطره یا اسپری آبنمک و بخور سرد مرطوب نگه دارید و ناخنهایش را کوتاه کنید.
- در خوندماغ سر را به جلو خم کنید و قسمت نرم بینی را ۱۰ دقیقهٔ کامل فشار بدهید؛ سر را عقب نبرید.
- خوندماغ پرتکرار، طولانیتر از ۱۰ دقیقه، از هر دو سوراخ یا همراه کبودی بیدلیل را به پزشک کودک نشان بدهید.
فهرست مطالب
انگشت در بینی کردن در کودک ۲ و نیم تا ۵ ساله یک عادت رایج و بیخطر است و بیشتر وقتی پیدا میشود که بینیاش خشک یا گرفته است، یا حوصلهاش سر رفته و خسته است. سرزنش و خجالت دادن آن را بدتر میکند. بهترین کار مرطوب نگه داشتن بینی، یاد دادن دستمال و آرام گذشتن از کنار آن است.
چرا کودک انگشت در بینی میکند؟
این عادت، مثل ناخن جویدن و بازی با مو، معمولاً از حدود ۳ سالگی پیدا میشود. کودک آن را کار بدی نمیداند و بیشتر وقتها اصلاً حواسش نیست که دارد این کار را میکند. دو دلیل پشتش است:
- چیزی در بینی اذیتش میکند. بینی خشک و پوستهبسته در زمستان، آبریزش سرماخوردگی یا خارش حساسیت. اگر عطسه و خارش بینیاش طولانی شده، مقالهٔ حساسیت کودک ۲ تا ۵ ساله را ببینید.
- دستهایش بیکار است. جلوی تلویزیون، در ماشین، وقت خستگی یا دلشوره. کارهای تکراری مثل این کودک را آرام میکنند؛ درست مثل مکیدن انگشت.
چطور بدون دعوا این عادت را کم کنم؟
- اول چند روز چیزی نگویید. خیلی از این عادتها خودشان میآیند و میروند. تذکر پشت سر هم فقط توجهش را به آن بیشتر میکند.
- سرزنش، مسخره کردن و تنبیه نه. «اَه، چه کار زشتی!» جلوی دیگران کودک را خجالتزده و دلنگران میکند و دلنگرانی همان چیزی است که عادت را بیشتر میکند.
- دستمال بدهید و کوتاه بگویید: «دماغت اذیتت میکنه؟ بیا با دستمال پاکش کنیم.» یک بستهٔ دستمال در جیبش و کنار تخت و تلویزیون بگذارید.
- فین کردن را یاد بدهید. یک سوراخ بینی را با انگشت ببندد و با دهان بسته از سوراخ دیگر آرام فوت کند. با فوت کردن یک پَر یا تکهای دستمال کاغذی روی میز تمرین کنید. محکم فین کردن خودش بینی را آزار میدهد.
- ساده توضیح بدهید چرا: «توی دماغ خیلی نازکه؛ انگشت زخمش میکنه و خون میاد.»
- دستهایش را سرگرم کنید. وقت کارتون یا در ماشین، کتاب، عروسک یا خمیربازی به دستش بدهید.
- ناخنهایش را کوتاه نگه دارید تا اگر انگشت کرد، بینی کمتر زخم شود.
- وقتی خودش دستمال برداشت، همان لحظه بگویید: «دیدم با دستمال پاک کردی.» برای کودک بزرگتر، جدول ستاره برای روزهایی که از دستمال استفاده کرده هم جواب میدهد.
بعد از دست زدن به بینی، شستن دست را عادتش بدهید. روش بدون دعوای آن را در نظافت کودک ۳ تا ۴ ساله نوشتهایم.
برای خشکی و گرفتگی بینی چه کنم؟
- قطره یا اسپری آبنمک (سرم شستوشوی بینی) پوستههای خشک را نرم میکند و بیخطر است.
- در زمستان که بخاری و شوفاژ هوای خانه را خشک میکند، دستگاه بخور سرد در اتاق خواب کمک میکند. بخار داغ نه، چون خطر سوختگی دارد.
- اگر داخل بینی زخم یا خیلی خشک است، از پزشک بپرسید چه پماد چربی به دیوارهٔ بینی بزنید.
- قطره و اسپری دارویی ضد گرفتگی را بدون نظر پزشک نزنید؛ بعضی از آنها بعد از چند روز گرفتگی را بدتر میکنند.
- در سرماخوردگی آبریزش چند روزه طبیعی است؛ راهنمای سرماخوردگی کودک زیر ۴ سال را ببینید.
اگر خوندماغ شد چه کنم؟
انگشت در بینی کردن یکی از شایعترین علتهای خوندماغ کودکان است و بیشتر وقتها جدی نیست.
- آرام بمانید؛ کودک از ترس شما میترسد.
- او را بنشانید و سرش را کمی به جلو خم کنید. سرش را عقب نبرید و نخوابانیدش، چون خون به گلو میرود و ممکن است استفراغ کند.
- قسمت نرم پایین بینی را با دو انگشت محکم بگیرید و ۱۰ دقیقهٔ کامل نگه دارید. وسطش ول نکنید که ببینید بند آمده یا نه.
- اگر بعد از ۱۰ دقیقه هنوز خون میآید، ۱۰ دقیقهٔ دیگر فشار بدهید.
- دستمال یا پنبه داخل بینی فرو نکنید.
اگر بعد از دو بار فشار دادن خون بند نیامد، به پزشک یا اورژانس بروید. تا یکی دو روز بعد نگذارید بینیاش را بکَند یا محکم فین کند.
کی به پزشک کودک مراجعه کنم؟
فوراً پزشک یا ۱۱۵ اگر کودک رنگپریده و عرقکرده است یا جواب نمیدهد، خون زیادی رفته، خون را بالا میآورد، یا خوندماغ بعد از ضربه به سر شروع شده است.
در اولین فرصت اگر:
- خوندماغ بارها تکرار میشود، هر بار بیشتر از ۱۰ دقیقه طول میکشد یا از هر دو سوراخ بینی میآید.
- همراه خوندماغ، کبودیهای بیدلیل روی بدنش میبینید یا در خانواده مشکل انعقاد خون هست.
- فکر میکنید چیزی در بینیاش فرو کرده است. خودتان با موچین یا انگشت دنبالش نگردید.
- داخل بینی زخم شده و خوب نمیشود.
- این عادت با دلنگرانی زیاد، بدخوابی یا عادتهای تازهٔ دیگر همراه شده و چند هفته است بیشتر میشود.
پرسشهای پرتکرار
انگشت در بینی کردن کودک ۳ ساله طبیعی است؟
بله. این عادت در این سن خیلی رایج است و بیشتر وقتی بینی خشک یا گرفته است یا کودک بیکار و خسته است دیده میشود. معمولاً با کمی کمک و بدون سختگیری کم میشود.
چطور جلوی این کار را بگیرم؟
دعوا و خجالت دادن نه. بینیاش را مرطوب نگه دارید، دستمال دم دستش بگذارید، فین کردن را یاد بدهید، دستهایش را سرگرم کنید و وقتی از دستمال استفاده کرد همان لحظه تحسینش کنید.
کودکم با انگشت کردن خوندماغ میشود؛ خطرناک است؟
بیشتر وقتها نه. او را بنشانید، سرش را به جلو خم کنید و قسمت نرم بینی را ۱۰ دقیقه محکم بگیرید. اگر بعد از دو بار ۱۰ دقیقهای بند نیامد یا خوندماغ بارها تکرار میشود، به پزشک مراجعه کنید.
موقع خوندماغ سرش را عقب ببرم؟
نه. سر را کمی به جلو خم کنید. با سر عقبرفته یا خوابیده، خون به گلو میرود و ممکن است کودک استفراغ کند.





