غلت زدن و روی شکم قرار گرفتن

بیشتر نوزادها بین ۴ تا ۶ ماهگی اولین غلت را می‌زنند، معمولاً از شکم به پشت، و تا حدود ۶ تا ۷ ماهگی به هر دو طرف غلت می‌زنند. بهترین کمک شما وقت روزانهٔ روی شکم در بیداری و زیر نظر خودتان است تا گردن، شانه و کمرش قوی شود. خواب همیشه به پشت، و قنداق از همین حالا تمام.

نوزاد کی غلت می‌زند؟

غلت زدن اولین جابه‌جایی مستقل نوزاد است و نتیجهٔ ماه‌ها تمرین روی شکم. ترتیب معمول این است:

• ۴ ماهگی: روی شکم با آرنج‌ها و ساعدها خودش را بالا می‌کشد و سرش را ثابت نگه می‌دارد. بعضی نوزادها همین حالا به پهلو می‌چرخند یا یک‌دفعه و اتفاقی از شکم به پشت می‌افتند.
• ۴ تا ۶ ماهگی: اولین غلت عمدی، معمولاً از شکم به پشت، چون راحت‌تر است. طبق داده‌های رایم، نیمی از نوزادها حدود ۵ ماهگی به هر دو طرف غلت می‌زنند و بازهٔ طبیعی‌اش ۴ تا ۷ ماهگی است.
• تا ۶ ماهگی: فهرست نشانه‌های رشد می‌گوید بیشتر نوزادها از شکم به پشت غلت می‌زنند و روی شکم با دست‌های صاف بالا می‌آیند. غلت از پشت به شکم سخت‌تر است و معمولاً چند هفته بعد می‌آید.

بعضی نوزادها کم غلت می‌زنند یا از این مرحله رد می‌شوند و مستقیم سراغ چرخیدن روی شکم می‌روند؛ تا وقتی عضلات تنه قوی است (سر ثابت، بالا آمدن روی دست‌ها)، این هم طبیعی است. نوزاد نارس را با سن اصلاح‌شده بسنجید.

چرا «وقت روی شکم» این‌قدر مهم است؟

نوزادی که برای خواب همیشه به پشت می‌خوابد (که درست است)، فقط در بیداری و روی شکم فرصت دارد گردن، شانه، بازو و کمرش را قوی کند. همین عضلات برای غلت زدن و بعد برای نشستن لازم‌اند. وقت روی شکم از پهن شدن پشت سر هم جلوگیری می‌کند. نهادهای جهانی سلامت می‌گویند نوزادی که هنوز جابه‌جا نمی‌شود، در طول روز دست‌کم ۳۰ دقیقه روی شکم باشد، در چند نوبت کوتاه، و هیچ‌وقت بیش از یک ساعت پشت هم در کالسکه، کریر یا صندلی ماشین بسته نماند. در ۴ تا ۶ ماهگی خیلی از نوزادها خودشان بیشتر از این می‌خواهند؛ هر چه بیشتر روی زمین، بهتر. روش‌های آسان‌تر کردنش را در راهنمای روی شکم گذاشتن نوزاد نوشته‌ایم.

چطور به غلت زدن کمکش کنم؟

• زمین، نه تشک و مبل. یک پتوی نازک روی فرش یا زیرانداز بازی پهن کنید. سطح نرم و فرورونده، غلت زدن را سخت و ناایمن می‌کند.
• اسباب‌بازی کنار شانه. وقتی به پشت خوابیده، جغجغه یا توپ رنگی را کنار شانه‌اش و کمی دور از دستش نگه دارید تا برای رسیدن به آن بچرخد. وقتی روی شکم است، همان را روبه‌رویش و کمی بالاتر از چشمش بگیرید تا سر و سینه را بالاتر بیاورد.
• کمکِ نصفه. او را آرام به پهلو بچرخانید و بگذارید بقیهٔ راه را خودش برود؛ نه این‌که شما کامل بچرخانیدش. پای بالایی را آرام روی پای دیگر بیندازید تا چرخش شروع شود.
• روبه‌رویش دراز بکشید. صورت شما بهترین اسباب‌بازی است. یک آینهٔ نشکن هم کنار جای بازی بگذارید.
• بدون لباس اضافه. با بادی و پای برهنه راحت‌تر حرکت می‌کند تا با چند لایه لباس یا جوراب لیز.
• از دو طرف. اسباب‌بازی را یک بار چپ و یک بار راست بگذارید تا یک‌طرفه عادت نکند.

اگر از روی شکم بودن گریه می‌کند چه؟

نوزادی که کم روی شکم بوده، روی شکم گریه می‌کند چون سخت است، نه چون ضرر دارد. از نوبت‌های یک تا دو دقیقه‌ای بعد از تعویض پوشک شروع کنید، نه بعد از شیر. یک حولهٔ لوله‌شده زیر سینه و زیر بغلش بگذارید تا بلند کردن سر آسان‌تر شود، یا او را روی سینهٔ خودتان بخوابانید در حالی که شما نیمه‌نشسته‌اید. با صدا و آواز حواسش را پرت کنید و وقتی غر زد، نه فوراً بلندش کنید و نه بگذارید به گریهٔ بلند برسد؛ یکی دو دقیقه بیشتر، بعد تمام. هر روز کمی طولانی‌تر.

چه خطرهایی تازه شروع می‌شود؟

از همان اولین غلت، همه‌چیز عوض می‌شود. چند قانون که از امروز لازم است:

• هیچ‌وقت روی سطح بلند تنها نگذارید، حتی یک لحظه: میز تعویض پوشک، تخت، مبل. نوزادی که دیروز غلت نمی‌زد، امروز می‌زند. پوشک را روی زمین عوض کنید یا یک دست همیشه روی او باشد.
• خواب فقط به پشت، روی تشک سفت و صاف، بدون بالش، پتوی آزاد، عروسک و محافظ دور تخت. اگر در خواب روی شکم چرخید، تا وقتی هنوز به هر دو طرف غلت نمی‌زند او را به پشت برگردانید؛ وقتی به هر دو طرف راحت غلت زد، لازم نیست مدام برگردانید، فقط تخت باید کاملاً خالی باشد تا راه نفسش بسته نشود.
• قنداق تمام. از اولین نشانهٔ تلاش برای غلت زدن، معمولاً ۳ تا ۴ ماهگی، دیگر نوزاد را قنداق نکنید؛ نوزاد قنداق‌شده‌ای که روی شکم بیفتد نمی‌تواند خودش را برگرداند. کیسه‌خواب نوزادی جایگزین امن است.
• اشیای کوچک دور باشد. نوزاد غلت می‌زند، می‌رسد و هر چیزی را به دهان می‌برد. زمین بازی را از سکه، دکمه، باتری و کیسهٔ پلاستیکی خالی کنید.
• وقت روی شکم فقط در بیداری و با نگاه شما. اگر خوابش برد، به پشت برگردانید.

کی با پزشک کودک در میان بگذارم؟

دیر غلت زدن به‌تنهایی نگران‌کننده نیست؛ ترکیبش با نشانه‌های دیگر مهم است. در مراقبت ۶ ماهگی پایگاه سلامت یا زودتر با پزشک کودک صحبت کنید اگر:

• تا پایان ۶ ماهگی اصلاً غلت نمی‌زند و روی شکم هم با دست‌ها بالا نمی‌آید یا سرش هنوز در بغل شما ثابت نیست.
• فقط به یک طرف می‌چرخد، یک دست یا پا را خیلی کمتر از آن یکی به کار می‌برد، یا دست‌هایش بیشتر وقت‌ها مشت است.
• بدنش خیلی شل است یا برعکس، سفت و کمانی می‌شود و غلت زدنش بیشتر شبیه پرت شدن با قوس کمر است.
• کاری را که قبلاً بلد بود دیگر نمی‌کند.

مرحلهٔ بعدِ همین عضلات، نشستن است؛ وقتی وقتش رسید مقالهٔ توانایی نشستن را بخوانید.