حس تعادل کودک از تولد تا ۴ سالگی: چطور قوی میشود، چرا زیاد زمین میخورد و کی نگران شوم؟

نکات کلیدی
- گیرندههای تعادل در گوش داخلیاند و با حرکت زیاد و جورواجور با چشم و عضلهها هماهنگ میشوند.
- در سال اول: بازی روی زمین، روی شکم بودن در بیداری و تاب آرام در بغل؛ روروک نه.
- از ۱ سالگی روزی دستکم ۳ ساعت جنبوجوش: هل دادن، توپ و تاب؛ از ۲ سالگی سرسره، پریدن و راه رفتن روی خط.
- زیاد زمین خوردن کودک تازهراهافتاده طبیعی است؛ کفش نامناسب، خستگی و مایع پشت پردهٔ گوش هم اثر دارد.
- اگر تا ۱۸ ماهگی راه نمیرود، تعادلش بدتر شده یا مهارتی را از دست داده، با پزشک حرف بزنید.
فهرست مطالب
حس تعادل به کودک میگوید سر و بدنش در چه وضعی است و دارد به کدام طرف حرکت میکند. این حس با کلاس و وسیلهٔ خاص قوی نمیشود؛ با حرکت آزاد هرروزه قوی میشود: روی شکم بودن در نوزادی، نشستن و ایستادن و راه رفتن، و بعد دویدن، تاب، سرسره و بالا رفتن. زمین خوردن هم بخشی از یادگیری است.
حس تعادل چیست و چطور کار میکند؟
گیرندههای حس تعادل در گوش داخلیاند و حرکت و وضعیت سر را به مغز خبر میدهند. مغز این خبر را با چیزی که چشم میبیند و چیزی که عضلهها و مفصلها حس میکنند کنار هم میگذارد و به عضلهها فرمان میدهد بدن را صاف نگه دارند. برای همین کودک برای خوب شدن تعادلش باید زیاد و جورواجور حرکت کند تا این سه با هم هماهنگ شوند.
تعادل کودک از تولد تا ۴ سالگی چطور پیش میرود؟
| سن | بیشتر کودکان این کار را میکنند |
|---|---|
| تا ۶ ماهگی | موقع نشستن به دستهایش تکیه میدهد |
| تا ۹ ماهگی | بدون تکیه مینشیند و خودش به حالت نشسته میآید |
| تا ۱ سالگی | خودش را بالا میکشد و میایستد، با گرفتن مبل راه میرود |
| تا ۱۵ ماهگی | چند قدم خودش برمیدارد |
| تا ۱۸ ماهگی | بدون گرفتن جایی راه میرود، از مبل بالا و پایین میرود |
| تا ۲ سالگی | میدود، به توپ لگد میزند، چند پله بالا میرود |
| تا ۲٫۵ سالگی | با هر دو پا از زمین میپرد |
| ۳ تا ۴ سالگی | تا ۴ سالگی یکی دو ثانیه روی یک پا میایستد و توپ بزرگ را بیشتر وقتها میگیرد |
چند ماه جلو و عقب طبیعی است. جدول کامل را در رشد حرکتی نوزاد و کودک ببینید.
در سال اول چطور به تعادلش کمک کنم؟
- هر روز چند نوبت روی زمین بازی کند و وقتی بیدار است، روی هم دستکم ۳۰ دقیقه روی شکم باشد. خواب همیشه به پشت.
- در بغل آرام تابش بدهید، با او برقصید و در حالتهای مختلف بغلش کنید؛ تا گردن نگرفته سر و گردنش را نگه دارید. همین جابهجا شدن سر، حس تعادل را به کار میاندازد.
- از حدود ۶ ماهگی وقتی مینشیند با دست نگهش دارید و چیزی جلویش بگذارید که نگاه کند. زیر بغلش را بگیرید تا روی پاهایش بایستد.
- از حدود ۹ ماهگی او را کنار مبل محکمی بگذارید که بتواند خودش را بالا بکشد.
- مدت طولانی در کالسکه، صندلی ماشین و تاب برقی نماند.
تاب دادن فقط آرام باشد. تکان دادن محکم نوزاد، حتی چند ثانیه، میتواند به مغزش آسیب همیشگی بزند.
از ۱ تا ۲ سالگی چه کارهایی خوب است؟
- بگذارید یک جعبهٔ خالی، صندلی کوچک یا اسباببازی چرخدار را هل بدهد و با آن راه برود.
- دستش را بگیرید یا بگذارید کنار مبل راه برود. روروک نه؛ کمکی به راه افتادن نمیکند و خطر افتادن و سوختگی دارد.
- توپ بدهید که لگد بزند، قل بدهد و پرت کند.
- در پارک روی تاب بچهگانه آرام هلش بدهید و بگویید «یک، دو، سه».
- آهنگ بگذارید و با هم برقصید.
- در خانه پابرهنه راه برود و روی سطحهای مختلف مثل فرش، چمن و ماسه قدم بزند.
کودک نوپا روزی دستکم ۳ ساعت جنبوجوش میخواهد که در طول روز پخش باشد. دربارهٔ راه افتادن و زمین خوردن کودک کی راه میافتد را بخوانید.
از ۲ تا ۴ سالگی چه بازیهایی تعادل را قوی میکند؟
بالا رفتن از وسیلههای پارک، سرسره، تاب، دویدن و ایستادن ناگهانی، پریدن با دو پا (از حدود ۲ و نیم سالگی)، راه رفتن روی خط و روی پنجه، سهچرخه (از حدود ۳ سالگی) و بازی «هر کاری من کردم». موقع بالا رفتن یک قدمیاش بایستید. روزی دستکم ۳ ساعت حرکت، که از ۳ سالگی یک ساعتش نفسگیر باشد. شرح این بازیها و نسخهٔ خانگیشان در بازی برای حرکات درشت کودک ۲ تا ۴ ساله آمده است.
زیاد زمین میخورد؛ تعادلش ضعیف است؟
بیشتر وقتها نه. کودکی که تازه راه افتاده یا تازه دویدن یاد گرفته زیاد میافتد، چون سرش نسبت به بدنش بزرگ است و هنوز ترمز کردن بلد نیست. دستوپاچلفتی بودن بهتنهایی نشانهٔ مشکل نیست. اینها را هم در نظر بگیرید:
- کفش: کفش بزرگ، سفت یا لیز تعادل را به هم میزند. در خانه پابرهنه بهتر است.
- خستگی و گرسنگی: آخر روز همهٔ بچهها بیشتر زمین میخورند.
- گوش: مایع پشت پردهٔ گوش که بعد از سرماخوردگی یا عفونت گوش میماند، میتواند هم شنوایی را کم کند و هم تعادل را به هم بزند.
کی با پزشک حرف بزنم؟
- تا ۹ ماهگی بدون تکیه نمینشیند، تا ۱ سالگی خودش را بالا نمیکشد که بایستد، یا تا ۱۸ ماهگی بدون کمک راه نمیرود.
- تا ۲٫۵ سالگی با دو پا نمیپرد یا تا ۳ سالگی خیلی بیشتر از همسنهایش زمین میخورد.
- نشستن، چهاردستوپا رفتن و راه رفتنش همه دیرتر از معمول بوده و حالا در کارهایی مثل روی هم گذاشتن مکعب و قاشق دست گرفتن هم سخت پیش میرود.
- همیشه روی پنجه راه میرود، یک طرف بدنش را کمتر به کار میبرد یا همیشه به یک طرف میافتد.
- تعادلش تازگی بدتر شده، یا همزمان کم میشنود، صدای تلویزیون را زیاد میخواهد یا گوشش درد میکند.
- مهارتی را که داشت از دست داده است.
اگر بعد از ضربه به سر تلوتلو میخورد، بیهوش شد یا تشنج کرد، ۲ بار یا بیشتر استفراغ کرد یا خوابآلود است و بیدار نمیماند، همان لحظه ۱۱۵ را بگیرید. اگر ناگهان و بدون ضربه نمیتواند بایستد یا راه برود، فوراً او را به اورژانس برسانید؛ اگر خوابآلود است یا استفراغ میکند، ۱۱۵ را بگیرید.
پرسشهای پرتکرار
چطور حس تعادل کودک را تقویت کنم؟
با حرکت آزاد هرروزه. نوزاد روی زمین و روی شکم بازی کند و در بغل آرام تاب بخورد. کودک بزرگتر بدود، بپرد، تاب و سرسره سوار شود و روی خط راه برود. کلاس و وسیلهٔ خاص لازم نیست.
کودکم زیاد زمین میخورد؛ طبیعی است؟
برای کودکی که تازه راه افتاده یا تازه میدود بله. اگر تا ۳ سالگی خیلی بیشتر از همسنهایش میافتد، همیشه به یک طرف میافتد یا تعادلش تازگی بدتر شده، با پزشک حرف بزنید.
عفونت گوش روی تعادل کودک اثر دارد؟
میتواند. مایعی که بعد از سرماخوردگی یا عفونت پشت پردهٔ گوش میماند، گاهی هم شنوایی را کم میکند و هم تعادل را به هم میزند. اگر کودک کم میشنود و بیشتر زمین میخورد، به پزشک بگویید.
تاب دادن نوزاد برای تعادلش خوب است؟
تاب آرام در بغل خوب است و نوزاد را آرام هم میکند. تکان محکم هرگز؛ حتی چند ثانیه تکان شدید میتواند به مغز نوزاد آسیب همیشگی بزند.
روروک به تعادل و راه رفتن کمک میکند؟
نه. روروک به راه افتادن کمک نمیکند، ممکن است آن را عقب بیندازد و خطر افتادن از پله و سوختگی دارد. هل دادن جعبه یا صندلی کوچک روی زمین بهتر است.





