تشویق یا رشوه؟ جایزه، برچسب و آفرین گفتن درست برای کودک ۱ تا ۴ سال
نکات کلیدی
- تشویق توصیفی: دقیق بگویید چه دیدید («خودت کفش‌هات رو جفت کردی!»)، و تلاش را هم ببینید.
- توجه و وقت با هم برای کودک خردسال از هر جایزهای قوی‌تر است.
- رشوه وسط قشقرق قشقرق را بیشتر میکند؛ جایزه بعد از کار و از قبل گفته‌شده است.
- خوراکی هرگز جایزه یا رشوه نباشد.
- جدول ستاره فقط برای ۳ تا ۴ ساله و یک کار تازه، کوتاه‌مدت؛ برای غذا، خواب و توالت نه.
فهرست مطالب
تشویق درست یعنی کودک ببیند شما رفتار خوبش را دیدید؛ رشوه یعنی وسط قشقرق یا قبل از کار، چیزی بدهید تا کوتاه بیاید. اولی همکاری را بیشتر میکند و دومی قشقرق را. برای کودک ۱ تا ۴ ساله، بهترین تشویق توجه شما و جملهٔ دقیق است، نه شکلات و اسباب‌بازی.
تشویق توصیفی: دقیق بگویید چه دیدید
«آفرین، پسر خوب» کلی است و کودک نمی‌فهمد کدام کارش خوب بود. به جایش همان کار را بگویید: «خودت کفش‌هات رو جفت کردی!»، «دیدم وقتی عصبانی شدی گفتی نه و نزدی»، «ماشینت رو به دوستت دادی، چقدر خوشحال شد». تلاش را هم ببینید، نه فقط نتیجه را: «خیلی تلاش کردی دکمه رو ببندی». این جمله‌ها به کودک یاد می‌دهند دفعهٔ بعد دقیقاً چه کند.
توجه، بزرگ‌ترین جایزه
برای کودک خردسال، چند دقیقه بازی کامل با شما، بغل، خندیدن با هم و تعریف کردن کارش برای بابا یا مامان سر شام، از هر جایزهای قوی‌تر است. اگر کودک فقط وقتی بد رفتار میکند توجه کامل میگیرد، یاد میگیرد بد رفتار کند؛ پس عمداً لحظه‌های خوب را ببینید.
جایزه یا رشوه: فرقشان چیست؟
- رشوه وسط قشقرق یا جیغ داده می‌شود: «گریه نکن، شکلات بهت می‌دم». کودک یاد میگیرد گریهٔ بیشتر، شکلات بیشتر میآورد.
- جایزه بعد از کار، و از قبل گفته‌شده: «وقتی اسباب‌بازی‌ها رو جمع کردیم، با هم کتاب می‌خونیم». بهترین جایزه‌ها کارهای با هم‌اند: کتاب، پارک، بازی.
- خوراکی هرگز جایزه یا رشوه نباشد. شکلات و بیسکویت به‌عنوان جایزه، رابطهٔ کودک را با غذا خراب میکند و شیرینی را «بهترین چیز دنیا» نشان میدهد.
جدول ستاره و برچسب کی خوب است؟
جدول ستاره فقط برای کودک ۳ تا ۴ ساله و برای یک کار تازه و مشخص کمک میکند، مثل مسواک زدن شب یا پوشیدن لباس خودش، و بهتر است چند هفته باشد و بعد کم‌کم کنار برود. برای کودک زیر ۳ سال، توجه و جملهٔ دقیق کافی است. برای غذا خوردن، خوابیدن و توالت رفتن جدول جایزه نگذارید؛ این‌ها کار بدن خود کودک است و جایزه فشار میآورد. دربارهٔ غذا راهنمای سلیقه و ترجیح‌های کودک نوپا و دربارهٔ از پوشک گرفتن راهنمای از پوشک گرفتن را ببینید.
چه کارهایی نکنم؟
- «آفرین که غذات رو خوردی» و جایزه برای تمام کردن بشقاب؛ کودک باید خودش بفهمد کی سیر است.
- مقایسه («ببین داداشت چه خوب غذا می‌خوره»)؛ حسادت می‌سازد، نه انگیزه.
- تشویق اغراقآمیز برای همه چیز («تو بهترین نقاش دنیایی»)؛ کودک کم‌کم به آن بی‌اعتنا می‌شود.
- پس گرفتن جایزهای که داده‌اید، به‌عنوان تنبیه.
بیشتر بخوانید
اینکه به جای تنبیه چه کنید، در راهنمای تربیت بدون تنبیه و یاد دادن رفتار خوب و ادب در راهنمای رفتار خوب آمده است.
راهنمای کامل رفتار کودک، سن به سن، را در راهنمای رفتار کودک رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
جایزه دادن به کودک خوب است؟
جایزهای که بعد از کار و از قبل گفته شده، گاهی کمک میکند؛ بهترینش کاری است که با هم میکنید، مثل کتاب یا پارک. چیزی که وسط قشقرق برای ساکت کردن داده شود، رشوه است و قشقرق را بیشتر میکند.
آفرین گفتن زیاد کودک را لوس میکند؟
آفرین کلی و اغراقآمیز اثرش را از دست میدهد. دقیق بگویید چه دیدید و تلاشش را ببینید؛ این نوع تشویق لوس نمیکند و یاد میدهد دفعهٔ بعد چه کند.
برای غذا خوردن جایزه بدهم؟
نه. جایزه برای غذا خوردن کودک را از حس سیری خودش دور میکند. غذا را بگذارید، با هم بخورید و تصمیم مقدار را به خود کودک بسپارید.
جدول ستاره از چند سالگی؟
از حدود ۳ سالگی و برای یک کار تازه و مشخص، مثل مسواک شب، چند هفته. برای کودک کوچک‌تر توجه و جملهٔ دقیق کافی است.
وقتی گریه میکند شکلات بدهم که ساکت شود؟
نه. کودک یاد میگیرد گریه شکلات میآورد. کنارش بمانید، احساسش را نام ببرید و صبر کنید آرام شود.
