وقتی سر کودک داد زدم: آرام ماندن والدین و آشتی بعد از دعوا (۱ تا ۴ سال)
نکات کلیدی
- اگر سر کودک داد زدید، پدر یا مادر بد نیستید؛ مهم آشتی بعد از آن است.
- نشانه‌های خودتان را بشناسید و در لحظه مکث کنید؛ بلند بگویید «عصبانیام، یه دقیقه آروم می‌شم».
- اگر لازم است، کودک را در جای امن بگذارید و چند دقیقه فاصله بگیرید؛ هرگز نزنید و تکان ندهید.
- کوتاه عذرخواهی کنید و تقصیر را گردن کودک نیندازید.
- اگر خستگی و غم بیشتر روزها با شماست، با پزشک صحبت کنید؛ صدای مشاور بهزیستی ۱۴۸۰ و اورژانس اجتماعی ۱۲۳ کمک میکنند.
فهرست مطالب
هیچ پدر و مادری همیشه آرام نیست. کودک ۱ تا ۴ ساله روزی چند بار صبر شما را امتحان می‌کند و خستگی، بیخوابی و فشار کار هم روی آن می‌آید. اگر سر کودک داد زدید، شما «پدر یا مادر بد» نیستید؛ مهم این است که بعدش چه میکنید. آشتی بعد از دعوا به کودک یاد میدهد آدمها اشتباه میکنند، عذرخواهی میکنند و رابطه دوباره گرم می‌شود.
نشانه‌ها را زود بشناسید
بیشتر داد زدن‌ها وقتی پیش می‌آید که خودتان گرسنه، خسته یا عجله دارید: صبح‌های دیر، عصرهای بعد از کار، شب‌هایی که کودک نمی‌خوابد. نشانه‌های بدن خودتان را بشناسید: فک سفت، صدای بالارفته، گرمی صورت. همین لحظه وقت مکث است.
در لحظه چه کنم؟
- مکث کنید. یک نفس عمیق بکشید و تا پنج بشمارید، قبل از اینکه حرفی بزنید.
- بلند بگویید چه حسی دارید. «من الان خیلی عصبانیام. یه دقیقه آروم می‌شم.» این بهترین درسِ آرام شدن برای کودک است.
- اگر لازم است، کمی فاصله بگیرید. کودک را در جای امن بگذارید (تخت، یا اتاقی که خطری ندارد) و چند دقیقه به اتاق کناری بروید، آب بنوشید یا صورتتان را بشویید. این مکث برای شماست، نه تنبیه کودک، و کوتاه است.
- صدایتان را پایین بیاورید. آهسته‌تر از معمول حرف بزنید؛ هم خودتان آرام‌تر می‌شوید و هم کودک برای شنیدن ساکت‌تر می‌شود.
- هرگز نزنید و تکان ندهید. اگر حس میکنید ممکن است به کودک آسیب بزنید، همین حالا از او فاصله بگیرید و به کسی زنگ بزنید.
بعد از داد زدن: آشتی
- کوتاه عذرخواهی کنید: «ببخشید که داد زدم. عصبانی بودم، ولی داد زدن کار درستی نبود.»
- تقصیر را گردن کودک نیندازید: «چون تو اذیت کردی داد زدم» را نگویید. رفتار کودک را جدا و آرام بگویید: «ولی پرت کردن غذا هم اجازه نیست.»
- بغل و برگشتن به روز عادی: بعد از آشتی، ماجرا را کش ندهید.
- با خودتان مهربان باشید. احساس گناه طولانی کمکی نمی‌کند؛ فکر کنید دفعهٔ بعد چه چیزی کمک می‌کرد: خواب بیشتر، میان‌وعده، رفتن زودتر از خانه، یا کمک گرفتن از همسر.
چطور کمتر از کوره در بروم؟
- ساعتهای سخت را بشناسید و برایشان برنامه بریزید: لباس فردا را شب آماده کنید، میان‌وعدهٔ عصر را در کیف داشته باشید.
- انتظار را با سن کودک هماهنگ کنید. کودک ۲ ساله که لیوان را پرت می‌کند، لج نمی‌کند؛ دارد امتحان می‌کند. دانستن اینکه چه رفتاری در هر سن طبیعی است، خشم را کم می‌کند.
- کار را تقسیم کنید. با همسر یا یکی از نزدیکان قرار بگذارید وقتی یکی خسته است، دیگری جایش را بگیرد.
- برای خودتان وقت بگذارید. حتی بیست دقیقه پیاده‌روی یا خواب کوتاه، صبر فردا را بیشتر می‌کند.
کی کمک بگیرم؟
- اگر خستگی، بیحوصلگی یا گریه بیشتر روزها با شماست، خوابتان به هم ریخته یا از هیچ چیز لذت نمی‌برید، با پزشک خودتان صحبت کنید؛ افسردگی بعد از زایمان و در سالهای اول کودکی شایع و درمان‌شدنی است.
- برای مشاورهٔ تلفنی رایگان دربارهٔ فرزندپروری و خستگی، با صدای مشاور بهزیستی ۱۴۸۰ تماس بگیرید.
- اگر می‌ترسید به کودک آسیب بزنید یا در خانه خشونت هست، اورژانس اجتماعی ۱۲۳ شبانه‌روزی است.
اینکه به جای داد و تنبیه چه کنید، در راهنمای تربیت بدون تنبیه و اثر رفتار والدین بر مغز کودک در رفتار والدین و رشد مغز کودک آمده است.
راهنمای کامل رفتار کودک، سن به سن، را در راهنمای رفتار کودک رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
سر بچم داد زدم، احساس گناه دارم؛ چه کنم؟
کوتاه عذرخواهی کنید، بغلش کنید و به روز عادی برگردید. بعد فکر کنید چه چیزی دفعهٔ بعد کمک می‌کند. یک داد زدن آسیب ماندگار نمی‌زند؛ آشتی بعد از آن رابطه را محکم‌تر می‌کند.
از بچه عذرخواهی کنم، احترامم کم نمیشود؟
نه. عذرخواهی به کودک یاد میدهد آدمها اشتباه میکنند و جبران میکنند. همان چیزی را که از او میخواهید، خودتان نشانش میدهید.
وقتی خیلی عصبانیام، کودک را تنها بگذارم؟
اگر حس میکنید ممکن است آسیب بزنید، بله: کودک را در جای امن، مثل تخت، بگذارید و چند دقیقه به اتاق کناری بروید. این مکث کوتاه برای آرام شدن شماست، نه تنبیه او.
همیشه عصبی و خستهام؛ طبیعی است؟
خستگی در سالهای اول کودکی رایج است، اما اگر غم، بیحوصلگی یا بیخوابی بیشتر روزها با شماست، با پزشک خودتان صحبت کنید. صدای مشاور بهزیستی ۱۴۸۰ هم مشاورهٔ تلفنی رایگان میدهد.
چطور جلوی داد زدنم را بگیرم؟
ساعتهای سخت را بشناسید و از قبل برایشان آماده شوید، انتظارتان را با سن کودک هماهنگ کنید و کار را با همسر تقسیم کنید. در لحظه، قبل از حرف زدن یک نفس عمیق بکشید.
