فتق ناف، فتق کشاله، ورم کیسهٔ بیضه و بیضهٔ نزول‌نکرده در نوزاد: کی خودش خوب میشود و کی فوری
نکات کلیدی
- فتق ناف نرم و بیدرد است، با گریه بزرگتر میشود و بیشترش تا ۱ تا ۲ سالگی و گاهی ۴ تا ۵ سالگی خودش بسته میشود.
- سکه، چسب یا بستن شکم فتق ناف را خوب نمیکند و پوست را زخم میکند.
- فتق کشاله (ورمی که در کشاله یا کیسهٔ بیضه میآید و میرود) خودش خوب نمیشود؛ همان هفته پزشک.
- بیضهٔ نزول‌نکرده را پزشک از ۳ تا ۵ روزگی پیگیری میکند؛ اگر تا حدود ۶ ماهگی پایین نیامد، ارجاع به جراح.
- ورم سفت، دردناک یا کبود، ورم با استفراغ، یا ورم ناگهانی و دردناک بیضه: همان ساعت اورژانس.
پاسخ کوتاه: فتق ناف (ناف بیرون‌زده و نرم که با گریه بزرگتر میشود) در نوزادان رایج است، درد ندارد و بیشترش در چند سال اول خودش بسته میشود؛ سکه و بستن شکم لازم نیست. ولی فتق کشاله (ورم در کشالهٔ ران یا کیسهٔ بیضه که میآید و میرود) خودش خوب نمیشود و باید زود جراحی شود. بیضهٔ نزول‌نکرده را پزشک در معاینه‌های ماه اول بررسی میکند. ورم سفت و دردناک، تغییر رنگ، یا ورمی که همراه استفراغ و گریهٔ بی‌وقفه است، یعنی همان ساعت اورژانس.
فتق ناف
بعد از افتادن بند ناف، گاهی عضلات شکم دور ناف هنوز کامل به هم نرسیده‌اند و کمی از روده از این فاصله بیرون می‌زند. نتیجه یک برجستگی نرم زیر پوست ناف است که با گریه، زور زدن و سرفه بزرگتر و در آرامش کوچک‌تر میشود و با فشار آرام انگشت برمی‌گردد. این حالت در نوزادان نارس رایج‌تر است.
- درد ندارد و به نوزاد آسیبی نمی‌زند. گریه علت فتق نیست؛ فقط آن را بزرگتر نشان میدهد.
- بیشتر فتق‌های ناف خودشان بسته می‌شوند، معمولاً تا ۱ تا ۲ سالگی و گاهی تا ۴ تا ۵ سالگی. اگر تا آن موقع بسته نشد یا خیلی بزرگ است، پزشک دربارهٔ جراحی کوچک تصمیم می‌گیرد.
- سکه، چسب یا بستن شکم نه: این کار فتق را زودتر خوب نمیکند و پوست را زخم یا عفونی میکند.
- در نوبتهای مراقبت به پزشک نشانش دهید تا اندازه‌اش را پیگیری کند.
اگر بعد از افتادن ناف یک برجستگی کوچک، صورتی و مرطوب در ته ناف مانده، این فتق نیست؛ گوشت اضافهٔ ناف است و پزشک آن را ساده در مطب درمان میکند (بند ناف).
فتق کشاله و ورم کیسهٔ بیضه
فتق کشاله ورمی در کشالهٔ ران یا کیسهٔ بیضه است که با گریه و زور زدن بیرون میآید و در آرامش یا خواب کوچک میشود یا میرود. در پسرها و نوزادان نارس رایج‌تر است ولی در دخترها هم پیش میآید. فتق کشاله خودش خوب نمیشود و چون ممکن است روده در آن گیر کند، پزشک معمولاً جراحی را زود برنامه‌ریزی میکند. اگر چنین ورمی دیدید، چند روز صبر نکنید و در همان هفته به پزشک نشان دهید.
گاهی کیسهٔ بیضه از مایع پر است و بزرگ به نظر می‌رسد ولی نرم است، درد ندارد و اندازه‌اش در طول روز زیاد عوض نمیشود. این تجمع آب دور بیضه در نوزادان رایج است و بیشترش در سال اول خودش جذب میشود. پزشک باید آن را ببیند تا از فتق جدا کند.
بیضهٔ نزول‌نکرده
بیضه‌ها پیش از تولد از شکم پایین میآیند. در بعضی پسرها، به‌ویژه نارس‌ها، یک یا هر دو بیضه هنگام تولد هنوز در کیسه نیست. پزشک در معاینهٔ ۳ تا ۵ روزگی بیضه‌ها را بررسی میکند. بسیاری از بیضه‌ها در چند ماه اول خودشان پایین میآیند. اگر تا حدود ۶ ماهگی پایین نیامد، پزشک نوزاد را به جراح کودکان ارجاع میدهد، چون جراحی معمولاً در سال اول یا کمی بعد انجام میشود تا به باروری و سلامت بیضه در آینده آسیبی نرسد. این را از نوبتهای مراقبت جا نیندازید.
بیضه‌ای که گاهی بالا میرود (مثلاً با سرما یا لمس) و گاهی در کیسه دیده میشود، معمولاً طبیعی است؛ ولی در هر حال به پزشک بگویید.
کی همان ساعت اورژانس؟
- ورم ناف یا کشاله سفت، دردناک، قرمز یا کبود شده و با فشار آرام برنمی‌گردد.
- همراه ورم، نوزاد استفراغ میکند (به‌ویژه سبز)، شکمش باد کرده یا گریه‌اش بی‌وقفه و دردناک است. در فهرست خطر گریهٔ نوزاد هم آمده است: «کشالهٔ ران یا بیضه‌اش ورم کرده (فتق)» (گریهٔ نوزاد).
- کیسهٔ بیضه ناگهان ورم کرده، قرمز یا کبود است و با لمس گریه میکند؛ پیچ خوردن بیضه باید در چند ساعت درمان شود.
در این حالت‌ها به اورژانس بیمارستان بروید یا ۱۱۵ بگیرید و منتظر نوبت نمانید.
همهٔ کارهای ماه‌های اول نوزاد، از حمام و ناف تا زردی و گریه، و اینکه کی به پزشک بروید، در راهنمای مراقبت از نوزاد رایم کنار هم آمده است.
پرسش‌های پرتکرار
ناف نوزادم بیرون زده؛ خطرناک است؟
معمولاً فتق ناف است: نرم، بیدرد و با گریه بزرگتر. بیشترش خودش بسته میشود. فقط اگر سفت، دردناک یا تغییر رنگ داد، فوری.
سکه روی ناف بگذارم یا شکمش را ببندم؟
نه. این کار فتق را خوب نمیکند و پوست را زخم یا عفونی میکند.
فتق ناف تا کی خوب میشود؟
بیشتر تا ۱ تا ۲ سالگی و گاهی تا ۴ تا ۵ سالگی. اگر بسته نشد یا خیلی بزرگ است، پزشک دربارهٔ جراحی تصمیم می‌گیرد.
کشالهٔ ران نوزادم ورم دارد که میآید و میرود؛ چه کنم؟
احتمالاً فتق کشاله است که خودش خوب نمیشود. همان هفته به پزشک نشان دهید. اگر سفت و دردناک شد، فوری.
بیضهٔ نوزادم پایین نیامده؛ چه کنم؟
پزشک آن را در نوبتهای مراقبت پیگیری میکند. بسیاری در چند ماه اول خودشان پایین میآیند. اگر تا حدود ۶ ماهگی نیامد، به جراح کودکان ارجاع میدهد.
