راه رفتن کودک بدون کفش: آیا پوشیدن کفش ضروری است؟

نه، برای یاد گرفتن راه رفتن کفش لازم نیست. کودک ۹ تا ۱۲ ماهه که با گرفتن مبل می‌ایستد و قدم‌های اول را برمی‌دارد، پابرهنه بهتر یاد می‌گیرد: انگشت‌هایش زمین را می‌گیرند، کف پایش تعادل را حس می‌کند و عضله‌های پا قوی می‌شود. کفش فقط برای بیرون و محافظت از پا لازم است، نه برای بهتر راه رفتن.

چرا پابرهنه بهتر است؟

استخوان‌های پای نوزاد هنوز نرم و در حال شکل گرفتن‌اند و در سال اول خیلی سریع رشد می‌کنند. هر چیزی که پا را تنگ یا سفت نگه دارد، چه کفش کوچک‌شده چه جوراب‌شلواری تنگ، می‌تواند شکل پا را عوض کند. متخصصان پا توصیه می‌کنند کودک نوپا تا جایی که می‌شود پابرهنه راه برود، چون عضله‌ها و استخوان‌های پا قوی‌تر می‌شود و حس تعادل و موقعیت بدن بهتر رشد می‌کند. وقتی کف پا فرش یا سرامیک را حس می‌کند، مغز یاد می‌گیرد وزن را کجا بیندازد و چطور خودش را نگه دارد. کفش این پیام را کم می‌کند و کفش سفت یا سنگین حتی راه افتادن را عقب می‌اندازد.

پاهای صاف این سن هم نگران‌کننده نیست؛ بیشتر بچه‌ها کف پای صاف دارند و قوس کف پا بین ۳ تا ۱۰ سالگی شکل می‌گیرد. کفش «طبی»، قوزک‌بلند یا کفی مخصوص برای راه رفتن طبیعی لازم نیست و بدون نظر پزشک نخرید.

در خانه چه چیزی به پا کند؟

• هیچ. روی فرش، موکت و زیرانداز بازی پابرهنه بهترین است. سرامیک تمیز هم اشکال ندارد؛ خنکی‌اش برای پا ضرر ندارد.
• اگر زمین سرد است، جوراب نخی گشاد با کف چسبی ضدلغزش بپوشانید. جوراب معمولی روی سرامیک و پارکت لیز است و نوپا را زمین می‌زند؛ جوراب تنگ هم مثل کفش تنگ است.
• پاپوش نرم خانگی با کف چرمی یا پارچه‌ای نازک که از جلو کاملاً خم شود، اگر خانه سرد است، جایگزین قابل قبولی است. دمپایی و کفش روفرشی سفت نه؛ از پا درمی‌آید و لیز است.

اولین کفش را کی و چطور بخرم؟

وقتی که کودک بیرون از خانه و روی زمین ناهموار، داغ، سرد یا کثیف راه می‌رود؛ معمولاً چند هفته بعد از این‌که چند قدم پشت هم بدون گرفتن چیزی برمی‌دارد. بیشتر بچه‌ها بین ۱۰ تا ۱۵ ماهگی راه می‌افتند، پس خیلی از کودکان ۹ تا ۱۲ ماهه هنوز به کفش نرسیده‌اند. برای رفتن به پارک یا مهمانی با کالسکه، جوراب گرم کافی است. وقتی وقتش رسید، این‌ها را بسنجید:

• اندازه با اندازه‌گیری پا، نه از روی سن. عصر که پا کمی بزرگ‌تر است، با همان جورابی که می‌پوشد امتحان کنید. بین نوک بلندترین انگشت و جلوی کفش به اندازهٔ عرض شست شما جا باشد. کفش باید از همان اول راحت باشد؛ کفش بچه «جا باز نمی‌کند».
• جلوی پهن و گرد تا همهٔ انگشت‌ها آزاد باشند؛ جلوی باریک و نوک‌تیز انگشت‌ها را روی هم می‌خواباند.
• کف نازک، سبک و قابل خم شدن از جلو، با سطح ضدلغزش. کفش را در دست بگیرید؛ باید از جای انگشت‌ها راحت خم شود. کف سفت و سنگین برای پایی که تازه راه می‌افتد مناسب نیست. کف کاملاً صاف و بدون پاشنه.
• پشت کفش بسته و محکم که پاشنه بیرون نیاید، با بند، سگک یا چسب. کفش بدون بند و پشت‌باز برای این سن نه؛ کودک برای نگه داشتنش انگشت‌هایش را جمع می‌کند.
• رویهٔ چرم یا پارچهٔ نخی که هوا رد کند. رویهٔ پلاستیکی پا را عرق می‌اندازد و پوست و ناخن را خراب می‌کند.
• نو، نه دست دوم. کفش دست دوم شکل پای کودک قبلی را گرفته است.

پای این سن تقریباً هر ۶ تا ۸ هفته یک سایز بزرگ می‌شود. هر ماه با انگشت شست جای جلوی کفش را چک کنید و به قرمزی یا خط فشار روی پا بعد از درآوردن کفش دقت کنید؛ کودک این سن نمی‌گوید کفشش تنگ است.

روروک، کفش «کمکی» و چیزهایی که نباید بخرید

متخصصان کودک خواستار ممنوعیت فروش روروک چرخ‌دار شده‌اند: هر سال هزاران کودک به‌خاطر سقوط از پله، سوختگی و رسیدن به وسایل خطرناک با روروک راهی بیمارستان می‌شوند، و روروک نه‌تنها به راه رفتن کمک نمی‌کند، بلکه آن را عقب می‌اندازد. کفش‌های «آموزش راه رفتن»، کفش چراغ‌دار سفت، کفش پاشنه‌دار بچه‌گانه و صندل بدون پشت هم کمکی نمی‌کنند. اگر چیزی لازم است، یک میز یا مبل سنگین که بتواند با گرفتنش راه برود کافی است؛ بقیه را در راهنمای آمادگی و تشویق راه رفتن و نکات شروع راه رفتن نوشته‌ایم.

خانه را برای پای برهنه ایمن کنم

• زمین را از چیزهای ریز، سوزن و تکه‌های شکسته خالی کنید؛ پای برهنه و دهان کنجکاو هر دو همان‌جا هستند.
• گوشهٔ تیز میز و لبهٔ پله را بپوشانید و در بالا و پایین پله حفاظ بگذارید. زمین خوردن طبیعی است، افتادن از پله نه.
• کف حمام و آشپزخانه را خشک نگه دارید و از زیرانداز ضدلغزش استفاده کنید.
• ناخن‌های پا را کوتاه و صاف بگیرید تا با فرش و جوراب گیر نکند.
• بیرون از خانه، حتی در حیاط، پابرهنه نه: شیشه، سیگار، مدفوع حیوانات و زمین داغ.

کی با پزشک کودک صحبت کنم؟

• تا پایان ۱۲ ماهگی با گرفتن مبل نمی‌ایستد یا وقتی دو دستش را می‌گیرید پاهایش را جلو نمی‌گذارد.
• همیشه روی نوک پنجه می‌ایستد یا راه می‌رود، یک پا را کمتر از آن یکی به کار می‌برد، یا پاهایش خیلی شل یا خیلی سفت است.
• بعد از چند ماه راه رفتن هنوز خیلی زمین می‌خورد یا لنگ می‌زند، یا پا یا ساق پایش درد دارد یا ورم کرده.
• کف پای صاف همراه با درد یا فقط در یک پا، یا پاهایی که به داخل یا بیرون می‌چرخد و تا ۲ تا ۳ سالگی بهتر نمی‌شود.

اگر تا ۱۸ ماهگی چند قدم تنها برنداشت، از پزشک بخواهید بررسی کند. تا آن وقت، پابرهنه در خانه، کفش نرم در بیرون، و بدون عجله.

جدول کامل رشد حرکتی نوزاد و کودک، ماه به ماه، را در راهنمای حرکت رایم ببینید.