کودکم تپل یا چاق است؟ ۶ ماه تا ۴ سالگی: کی طبیعی است، نمودار وزن به قد و چه عادت‌هایی را عوض کنیم
نکات کلیدی
- نوزاد و کودک یک‌سالهٔ تپل که روی خط خودش بالا می‌رود معمولاً سالم است و با راه افتادن باریک‌تر می‌شود.
- اضافه‌وزن را با «وزن به قد» می‌سنجند، نه با وزن تنها؛ بیرون زدن از خط بالایی یا رد شدن رو به بالا از دو خط را باید جدی گرفت.
- زیر ۴ سال رژیم و کم کردن غذا نه؛ نوشیدنی‌ها، میان‌وعده و حرکت را برای همهٔ خانواده عوض کنید.
- آب نوشیدنی اصلی؛ زیر یک سال آبمیوه نه و بعد حداکثر ۱۲۰ سی‌سی؛ شیر و لبنیات بعد از یک سال حداکثر ۲ لیوان؛ شیشهٔ شیر تا ۱۲ تا ۱۸ ماهگی کنار.
- وزن تند بدون رشد قد، خروپف با قطع نفس، یا پوست تیرهٔ مخملی پشت گردن را به پزشک بگویید؛ هیچ داروی لاغری برای کودک ندهید.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: بیشتر نوزادهای تپل و کودکان «توپول» سالم‌اند و با راه افتادن و دویدن باریک‌تر می‌شوند. برای اینکه بفهمید کودک واقعاً اضافه‌وزن دارد یا نه، وزن تنها کافی نیست؛ باید وزن را کنار قد دید، یعنی نمودار «وزن به قد» در پایگاه سلامت. اگر لازم بود کاری کنید، زیر ۴ سال هیچ‌وقت رژیم نگیرید و غذای کودک را کم نکنید؛ نوشیدنی‌ها، میان‌وعده‌ها و حرکت را عوض کنید، برای همهٔ خانواده.
بچهٔ تپل کی طبیعی است و کی نه؟
در سال اول، به‌خصوص تا قبل از راه رفتن، چربی زیر پوست بیشتر است و صورت گرد و ران‌های چین‌خورده طبیعی است. از حدود یک سالگی، که کودک راه می‌افتد، این چربی کم‌کم کم می‌شود و تا ۳ تا ۴ سالگی بدن کشیده‌تر می‌شود. پس کودک یک‌سالهٔ تپلی که روی خط خودش بالا می‌رود معمولاً نیازی به هیچ کاری ندارد.
چیزی که باید جدی گرفت، روند است: وزن کودک چند نوبت پشت سر هم تندتر از قدش بالا رفته، از دو خط منحنی وزن رو به بالا رد شده، یا نقطهٔ «وزن به قد» از خط بالایی منحنی بیرون زده است. مراقب سلامت برای زیر ۵ سال سه پله را در نظر دارد: کمی بالاتر از نوار معمول یعنی «زیر نظر بگیریم»، بالای خط بالایی یعنی اضافه‌وزن، و خیلی بالاتر از آن یعنی چاقی که پزشک باید ببیند. این‌ها برچسب کودک نیست؛ فقط می‌گوید عادت‌های خانه را کجا عوض کنیم. صدک و خط‌های منحنی را در راهنمای صدک رشد ساده توضیح داده‌ایم.
شایع‌ترین دلیل‌ها در این سن
- نوشیدنی‌های پرکالری: آبمیوه، چای شیرین، شربت و شیر زیاد. بعد از یک سالگی مجموع شیر و لبنیات بیشتر از ۲ لیوان در روز نشود.
- شیشهٔ شیر، به‌خصوص شب: کودکی که با شیشه می‌خوابد یا هر بار گریه کرد شیر می‌گیرد، بیشتر از نیازش می‌خورد.
- میان‌وعدهٔ صنعتی: بیسکویت، کیک، پفک و شیرینی که دائم در دست است.
- غذا به‌عنوان جایزه یا آرام‌کننده: «اگر گریه نکنی، شکلات بهت می‌دم».
- اصرار به تمام کردن بشقاب: کودک یاد می‌گیرد به سیری خودش گوش ندهد.
- کم‌تحرکی و صفحه‌نمایش: ساعت‌ها نشستن در کالسکه یا جلوی تلویزیون و گوشی.
چه کنم؟ کارهایی که برای همهٔ خانواده خوب است
- رژیم و کم کردن غذا نه. کودک زیر ۴ سال برای رشد مغز و قد به همهٔ گروه‌های غذایی نیاز دارد. به جای کم کردن، جنس غذا و نوشیدنی را عوض کنید.
- نوشیدنی اصلی آب باشد. زیر یک سال آبمیوه ندهید؛ بعد از یک سال حداکثر ۱۲۰ سی‌سی در روز، با لیوان و همراه غذا، و میوهٔ کامل بهتر است. نوشابه، چای شیرین، ماءالشعیر و شیر طعم‌دار اصلاً.
- شیشهٔ شیر را تا ۱۲ تا ۱۸ ماهگی کنار بگذارید و شیر را با لیوان بدهید. شیر رشد یا شیر خشک بعد از یک سال برای کودک سالم لازم نیست؛ شیر پاستوریزهٔ معمولی کافی است.
- ۳ وعدهٔ اصلی و ۱ تا ۲ میان‌وعده در ساعت ثابت. بین‌شان چیزی جز آب نه. میان‌وعدهٔ خوب: میوهٔ تکه‌شده، ماست ساده، نان و پنیر، هویج پخته.
- به سیری کودک اعتماد کنید. شما تصمیم می‌گیرید چه و کی، کودک تصمیم می‌گیرد چقدر. «یک قاشق دیگر» را کنار بگذارید.
- غذا جایزه یا تنبیه نیست. برای آرام کردن، آغوش و بازی بدهید، نه خوراکی.
- حرکت هر روز: کودک ۱ تا ۴ ساله در طول روز جمعاً حدود ۳ ساعت حرکت و بازی لازم دارد، از راه رفتن و دنبال‌بازی تا پارک. زیر ۱۸ ماه صفحه‌نمایش نه و بعد از آن حداکثر یک ساعت در روز، کنار شما.
- سر سفرهٔ خانواده و بدون تلویزیون غذا بخورید. کودک عادت‌های شما را تقلید می‌کند؛ این تغییرها فقط وقتی جواب می‌دهد که برای همه باشد.
هدف معمولاً کم کردن وزن نیست. در کودک در حال رشد، اگر وزن ثابت بماند یا آهسته‌تر بالا برود و قد بالا برود، «وزن به قد» خودبه‌خود به نوار طبیعی برمی‌گردد. برای وعده‌ها و مقدار غذا در هر سن، راهنمای غذای کمکی و غذای کودک را ببینید.
کی به پزشک بروم؟
- نقطهٔ «وزن به قد» بالای خط بالایی منحنی است، یا وزن در چند نوبت از دو خط رو به بالا رد شده است.
- کودک وزن تند گرفته ولی قدش رشد نکرده یا عقب افتاده است.
- در خواب خروپف بلند دارد، نفسش قطع و وصل می‌شود یا روزها خیلی خواب‌آلود است.
- پوست پشت گردن یا زیر بغل تیره و مخملی شده، یا اشتهای سیری‌ناپذیر دارد که با هیچ چیز آرام نمی‌شود.
پزشک کودک را معاینه می‌کند، منحنی را نگاه می‌کند و بیشتر وقت‌ها همین تغییرهای خانگی را با جزئیات برنامه‌ریزی می‌کند. هیچ قرص، دمنوش یا «لاغرکننده‌ای» برای کودک خردسال ندهید.
اگر کودک زیر ۶ ماه دارید و تپل است، راهنمای وزن‌گیری نوزاد ۱ تا ۶ ماهه را ببینید؛ نوزاد شیرمادرخوار زیادی نمی‌خورد.
جدول کامل وزن، قد و دور سر نوزاد و کودک، ماه به ماه، را در راهنمای رشد رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
بچه یک‌سالم تپله، طبیعیه؟
معمولاً بله. تا قبل از راه رفتن چربی زیر پوست زیاد است و با راه افتادن کم می‌شود. اگر روی خط خودش در منحنی بالا می‌رود و «وزن به قد»ش در نوار طبیعی است، کاری لازم نیست.
از کجا بفهمم بچم چاقه؟
از نمودار «وزن به قد» در پایگاه سلامت، نه از وزن تنها یا مقایسه با بچه‌های دیگر. اگر نقطه بالای خط بالایی است یا وزن چند نوبت تندتر از قد بالا رفته، با مراقب سلامت صحبت کنید.
بچه دو سالم چاقه، رژیمش بدم؟
نه. زیر ۴ سال غذا را کم نکنید. نوشیدنی شیرین و آبمیوه را حذف کنید، شیر را به ۲ لیوان برسانید، میان‌وعدهٔ صنعتی را کنار بگذارید و روزانه حرکت را بیشتر کنید؛ قد که بالا برود، وزن به قد خودبه‌خود متعادل می‌شود.
شیر زیاد بچه رو چاق می‌کنه؟
بیشتر از ۲ لیوان شیر و لبنیات در روز بعد از یک سالگی هم اشتها را کم می‌کند هم کالری اضافه می‌دهد. شیر را با لیوان و بعد از غذا بدهید و شیشهٔ شب را کم‌کم کنار بگذارید.
شیر رشد برای بچه یک ساله لازمه؟
برای کودک سالم نه. از ۱۲ ماهگی شیر پاستوریزهٔ معمولی با لیوان کافی است؛ شیر رشد یا شیر خشک را فقط اگر پزشک گفته ادامه دهید.
بچه چاق کی باید پیش دکتر بره؟
اگر وزن به قد بالای خط بالایی است، وزن تند بالا رفته ولی قد نه، در خواب خروپف با قطع نفس دارد، یا پوست پشت گردنش تیره و مخملی شده است.
