دستور غذاهای کمکی نوزاد ۶ تا ۱۲ ماهه: فرنی، حریرهٔ بادام، پوره و سوپ خانگی
نکات کلیدی
- فرنی با شیر مادر اولین غذاست: ۱ قاشق مرباخوری سرصاف آرد برنج را با کمی آب بپزید و در پایان ۵ قاشق شیر مادر اضافه کنید؛ قوام شبیه ماست. شکر اختیاری است و بهتر است نگذارید.
- حریرهٔ بادام: ۵ بادام شیرین خیس‌خورده و پوست‌کنده را کاملاً نرم بسابید و با ۱ قاشق آرد برنج در ۱۲۰ سی‌سی شیر پاستوریزه بجوشانید؛ هیچ تکهٔ درشتی نماند.
- سوپ: یک تکه گوشت بی‌چربی، ۱ قاشق برنج و یک‌سوم هویج را کاملاً بپزید و له کنید تا قوام فرنی بگیرد؛ کره یا روغن در پایان؛ سوپ آبکی و فقط آب سوپ نه.
- شیر گاو فقط به مقدار کم داخل غذا و فقط پاستوریزه؛ نمک و ادویه تا یک‌سالگی اصلاً؛ عسل هرگز؛ کودک حساس به شیر گاو فرنی را با شیر مادر یا آب بخورد.
- غذای پخته حداکثر ۲۴ ساعت در یخچال و فقط یک بار گرم شود؛ بیرون یخچال بعد از ۲ ساعت دور بریزید. ورم لب و زبان یا تنگی نفس بعد از غذای تازه یعنی ۱۱۵.
فهرست مطالب
شش دستور رسمی غذای کمکی برای نوزاد ۶ تا ۱۲ ماهه، همان‌هایی که در برنامهٔ کشوری تغذیهٔ تکمیلی آمده: فرنی با شیر مادر، فرنی با شیر پاستوریزه، حریرهٔ بادام، پورهٔ سیب‌زمینی یا هویج، سوپ نوزاد، و از ۹ ماهگی کتهٔ نرم. همه بدون نمک، با قوام ماست در شروع، و شکر در همهٔ آن‌ها اختیاری است و می‌توانید نگذارید.
قبل از آشپزی: چند قاعدهٔ کوتاه
- قوام: اولین غذاها کمی غلیظ‌تر از شیر مادر و شبیه ماست باشد؛ کم‌کم غلیظ‌تر کنید و از ۹ ماهگی تکه‌های خیلی کوچک بگذارید. سوپ رقیق و آبکی شکم را پر میکند و انرژی ندارد.
- مقدار: در ۶ تا ۸ ماهگی ۲ تا ۳ قاشق مرباخوری در هر وعده شروع کنید و تا پایان ۸ ماهگی به نصف لیوان برسانید؛ در ۹ تا ۱۱ ماهگی هر وعده تا نصف لیوان. وعده‌ها و ترتیب غذاها را در غذای کمکی نوزاد ۶ تا ۸ ماهه و غذای کودک ۹ تا ۱۱ ماهه ببینید.
- نمک، ادویه و شکر: نمک و ادویه تا یک‌سالگی اصلاً. شکر در دستورهای رسمی فرنی و حریره نیم قاشق مرباخوری نوشته شده، اما اختیاری است؛ بهتر است نگذارید، چون شیرینی طبیعی شیر و میوه کافی است و ذائقهٔ کودک در همین ماه‌ها شکل می‌گیرد.
- شیر گاو: فقط به همین مقدار کمِ داخل فرنی، حریره و پوره مجاز است، آن هم پاستوریزه و جوشیده؛ بهعنوان نوشیدنی تا یک‌سالگی نه. شیر محلی هیچ‌وقت.
- هر غذای تازه با ۳ تا ۵ روز فاصله: اول فرنی، بعد حریره، بعد پوره و سوپ؛ این‌طور اگر حساسیتی پیش آمد می‌دانید از چیست.
فرنی با شیر مادر (اولین غذا)
مواد: ۱ قاشق مرباخوری سرصاف آرد برنج، ۵ قاشق شیر مادر، نیم قاشق مرباخوری شکر (اختیاری، می‌توانید نگذارید).
طرز تهیه: آرد برنج را با کمی آب و شکر روی حرارت کم کاملاً بپزید تا بوی خامی‌اش برود. در پایان، وقتی از روی حرارت برداشتید، شیر مادر را اضافه کنید و هم بزنید؛ شیر مادر را نجوشانید. قوام درست کمی غلیظ‌تر از شیر مادر و شبیه ماست است. این بهترین اولین غذاست، چون طعم شیر خودتان را دارد و کودک راحت‌تر می‌پذیرد.
فرنی با شیر پاستوریزه
مواد: ۱ قاشق مرباخوری سرصاف آرد برنج، ۱۲۰ سی‌سی (نصف لیوان) شیر پاستوریزه، نیم قاشق مرباخوری شکر (اختیاری).
طرز تهیه: آرد برنج و شکر را در شیر سرد حل کنید تا گلوله نشود، بعد روی حرارت کم مدام هم بزنید تا غلیظ شود. شیر باید پاستوریزهٔ بسته‌بندی باشد. اگر کودک به پروتئین شیر گاو حساسیت دارد، به‌جای شیر پاستوریزه از شیر مادر، شیر خشک هیپوآلرژنیک (فقط اگر پزشک قبلاً تجویز کرده و کودک آن را خورده) یا آب استفاده کنید.
حریرهٔ بادام
مواد: ۵ عدد بادام شیرین، ۱ قاشق مرباخوری سرصاف آرد برنج، ۱۲۰ سی‌سی شیر پاستوریزه، نیم قاشق مرباخوری شکر (اختیاری).
طرز تهیه: بادام‌ها را چند ساعت در آب جوش بخیسانید تا پوستشان راحت جدا شود. پوست بگیرید و با هاون، رنده یا آسیاب کاملاً نرم کنید؛ هیچ تکهٔ درشتی نماند، چون مغز درسته یا تکه‌تکه تا ۴ سالگی خطر خفگی دارد. بادام سابیده را با آرد برنج و شکر در شیر بجوشانید تا به قوام فرنی برسد. حریره معمولاً دومین غذا بعد از فرنی است و از همان ۶ تا ۸ ماهگی مجاز است؛ مغزها جزو غذاهایی‌اند که نباید عقب انداخت.
پورهٔ سیب‌زمینی یا هویج
مواد: ۱ سیب‌زمینی متوسط یا یک هویج، ۱ قاشق مرباخوری کره یا روغن مایع، کمی شیر پاستوریزه.
طرز تهیه: سیب‌زمینی را با پوست بشویید و بپزید و بعد پوستش را بگیرید؛ هویج را برعکس قبل از پختن پوست بگیرید. با کره یا روغن له کنید و شیر را کم‌کم اضافه کنید تا نرم و یکدست شود. همین روش برای کدو حلوایی هم کار میکند. کره یا روغن را حذف نکنید؛ کودک این سن برای رشد به چربی نیاز دارد و همین یک قاشق، پوره را پرانرژی میکند.
سوپ نوزاد
مواد: ۱ تکهٔ خورشتی گوشت بی‌چربی گوسفند، گوساله یا مرغ (حدود یک تخم‌مرغ)، ۱ قاشق مرباخوری برنج، یک‌سوم هویج متوسط، کمی کره یا روغن مایع.
طرز تهیه: گوشت را با آب نیم‌پز کنید، برنج و هویج را اضافه کنید و همه را کاملاً بپزید. بعد له یا میکس کنید تا قوام فرنی پیدا کند و کره یا روغن را در پایان اضافه کنید. سوپ اول ساده و بدون حبوبات است؛ بعد هر ۳ روز یک چیز تازه به آن اضافه کنید: یک سبزی مثل جعفری، گشنیز یا شوید، بعد عدس و ماش خیس‌خورده و خوب‌پخته، بعد تخم‌مرغ آب‌پز له‌شده، گوجهٔ پختهٔ بی‌پوست و بی‌دانه، و از ۹ ماهگی جو، بلغور یا رشتهٔ پخته. اگر سوپ رقیق شد، با کره، روغن یا برنج غلیظش کنید و هرگز فقط آب سوپ ندهید.
کتهٔ نرم (از ۹ ماهگی)
مواد: برنج، سبزی پخته یا حبوبات خوب‌پخته یا گوشت نرم، کمی روغن یا کره.
طرز تهیه: برنج را با آب بیشتر و نرم‌تر از معمول بپزید و با سبزی، عدس یا ماش له‌شده یا گوشت ریزشده مخلوط کنید. برای ۹ تا ۱۱ ماهه با پشت قاشق و کمی آب خورش له کنید تا تکه‌هایش خیلی کوچک باشد. عدس‌پلو و ماش‌پلوی نرم همین است و چند گروه غذایی را یک‌جا دارد.
چه چیزهایی در این دستورها نریزم؟
نمک، ادویه و فلفل؛ عسل (تا یک‌سالگی هرگز، حتی در غذای پخته)؛ شیر محلی و لبنیات غیرپاستوریزه؛ آبمیوه و شربت؛ چای و دم‌کرده حتی برای نرم کردن غذا، چون جذب آهن را کم میکند؛ زردهٔ روان یا تخم‌مرغ عسلی؛ آجیل خردشده یا کشمش. فهرست کامل ممنوع‌های زیر یک سال در راهنمای تخم‌مرغ، ماهی، بادام‌زمینی و عسل و شکر، نمک و آبمیوه زیر ۲ سال.
بهداشت و نگهداری غذای خانگی
دست‌ها، تخته و ظرف‌ها را قبل از آشپزی بشویید و کودک ظرف و قاشق جدا داشته باشد. غذای تازه بهترین است؛ اگر اضافه آمد، حداکثر ۲۴ ساعت در یخچال با در بسته نگه دارید و فقط یک بار گرم کنید، مایعات را هنگام گرم کردن بجوشانید. غذایی که بیرون یخچال مانده، بعد از ۲ ساعت دور بریزید. باقی‌ماندهٔ بشقاب کودک را نگه ندارید. سبزی‌های برگ‌سبز را تازه بپزید و باقی‌مانده‌اش را نگه ندارید. غذا را قبل از دادن روی مچ دستتان امتحان کنید؛ ولرم باشد نه داغ.
کی به پزشک یا ۱۱۵ مراجعه کنم؟
- بعد از یک غذای تازه کهیر، ورم صورت، استفراغ یا اسهال ناگهانی داشت: آن غذا را قطع کنید و همان روز با پزشک کودک تماس بگیرید.
- ورم لب یا زبان، خس‌خس یا تنگی نفس، رنگ‌پریدگی یا بی‌حالی: فوراً ۱۱۵.
- لقمه در گلویش گیر کرد و بی‌صدا یا کبود شد: همان لحظه ۱۱۵؛ رو به پایین روی ساعد، ۵ ضربهٔ پشت، برگرداندن و ۵ فشار قفسهٔ سینه با دو انگشت، تکرار تا باز شدن راه هوا؛ انگشت کورکورانه در دهان نه.
- هر غذایی را عق می‌زند یا بالا می‌آورد، یا با وجود غذای کمکی وزنش روی منحنی بالا نمی‌رود.
غذای آمادهٔ فروشگاهی برای روزهای سفر و شلوغی اشکالی ندارد، به شرطی که برچسبش بدون شکر، نمک و نگهدارنده باشد؛ اما غذای خانگی تازه‌تر، ارزان‌تر و طعمش به سفرهٔ خانواده نزدیک‌تر است.
جدول کامل غذای کمکی و غذای کودک، ماه به ماه، را در راهنمای غذای نوزاد و کودک رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
فرنی نوزاد ۶ ماهه را چطور درست کنم؟
۱ قاشق مرباخوری سرصاف آرد برنج را با کمی آب روی حرارت کم کاملاً بپزید و در پایان ۵ قاشق شیر مادر اضافه کنید و هم بزنید. قوام باید کمی غلیظ‌تر از شیر مادر و شبیه ماست باشد. شکر لازم نیست.
در فرنی نوزاد شکر بریزم؟
دستور رسمی نیم قاشق مرباخوری شکر دارد ولی اختیاری است و بهتر است نگذارید. شیرینی طبیعی شیر کافی است و ذائقهٔ کودک در همین ماه‌ها شکل می‌گیرد. عسل به‌جای شکر هرگز.
فرنی نوزاد را با شیر گاو درست کنم اشکال دارد؟
نه، به همین مقدار کم و فقط داخل غذا مجاز است، به شرطی که شیر پاستوریزهٔ بسته‌بندی و جوشیده باشد. شیر گاو بهعنوان نوشیدنی تا یک‌سالگی نه. اگر کودک به شیر گاو حساس است، با شیر مادر یا آب درست کنید.
حریرهٔ بادام را از چند ماهگی بدهم؟
از همان ۶ تا ۸ ماهگی، معمولاً بهعنوان دومین غذا بعد از فرنی و با ۳ تا ۵ روز فاصله. بادام باید کاملاً سابیده و بدون تکه باشد. اگر کودک اگزمای شدید دارد، قبلش با پزشک کودک مشورت کنید.
سوپ نوزاد ۷ ماهه آبکی باشد یا غلیظ؟
غلیظ، با قوام فرنی. سوپ رقیق شکم را پر میکند ولی انرژی کمی دارد. اگر رقیق شد با کره، روغن یا برنج غلیظش کنید و هرگز فقط آب سوپ ندهید. اول ساده با گوشت، برنج و هویج، بعد هر ۳ روز یک چیز تازه اضافه کنید.
