غذای کودک ۹ تا ۱۱ ماهه: ۳ تا ۴ وعده، نصف لیوان، غذای انگشتی و بافت تکهدار
نکات کلیدی
- ۳ تا ۴ وعدهٔ اصلی در روز، هر وعده تا نصف لیوان (۱۲۵ سی‌سی)، به‌علاوهٔ ۱ تا ۲ میان‌وعدهٔ کوچک؛ شیر مادر هر وقت خواست و در سال اول هنوز اول شیر، بعد غذا.
- بافت از ۹ ماهگی پورهٔ غلیظ و تکههای کوچک است، نه پورهٔ صاف؛ لثهها می‌جوند و کودکی که فقط پورهٔ نرم بخورد بعداً تکهها را سخت‌تر می‌پذیرد.
- غذای انگشتی: موز و گلابی و هلوی نرم، سبزی پختهٔ نرم، ماکارونی، نان، پنیر کمنمک، گوشت چرخ‌کردهٔ پخته؛ به اندازهٔ انگشت یا نخود، نشسته و زیر نگاه شما.
- تا یکسالگی ممنوع: عسل، شیر گاو به‌عنوان نوشیدنی، آبمیوه، نمک و شکر، چای، لبنیات محلی و هر غذای سفت و گردی که در گلو گیر می‌کند (انگور درسته، کشمش، آجیل).
- آب جوشیدهٔ سردشده با فنجان، قطرهٔ آهن و آ+د برنامهٔ کشوری هر روز؛ کمخوری چند روزهٔ دندان و بیماری طبیعی است، اما وزن ثابت در دو نوبت، عق زدن هر غذای تکهدار، یا ورم لب و تنگی نفس بعد از غذا یعنی پزشک یا ۱۱۵.
فهرست مطالب
- کودک ۹ تا ۱۱ ماهه چند وعده و چقدر غذا بخورد؟
- بافت غذا در این سن چطور باشد؟
- غذای انگشتی: چه چیزی و چه اندازه‌ای؟
- یک روز کودک ۱۰ ماهه چه شکلی است؟ (نمونهٔ پیشنهادی، نه اجباری)
- چه غذاهایی مجاز است و چه چیزهایی هنوز نه؟
- شیر، آب و قطره‌ها
- کودک ۹ تا ۱۱ ماهه غذا نمیخورد یا کم می‌خورد؟
- بهداشت و نگهداری غذا
- کی به پزشک یا ۱۱۵ مراجعه کنم؟
کودک ۹ تا ۱۱ ماهه روزی ۳ تا ۴ وعده غذای کمکی می‌خورد، هر وعده تا نصف لیوان، به‌علاوهٔ ۱ تا ۲ میان‌وعدهٔ کوچک، و شیر مادر هنوز هر وقت بخواهد. غذا حالا پورهٔ غلیظ و تکههای کوچک است، نه پورهٔ نرم؛ و وقت غذای انگشتی است که خودش با دست بردارد. در سال اول هنوز اول شیر، بعد غذا.
کودک ۹ تا ۱۱ ماهه چند وعده و چقدر غذا بخورد؟
- وعده‌ها: ۳ تا ۴ وعدهٔ اصلی در روز، سر ساعت تقریباً ثابت، همراه خانواده.
- مقدار: هر وعده تا نصف لیوان (حدود ۱۲۵ سی‌سی). کم بکشید و اگر خواست دوباره بدهید؛ بشقاب پر کودک را از همان اول دلسرد می‌کند.
- میان‌وعده: ۱ تا ۲ بار در روز، کوچک: تکه‌ای میوهٔ رسیدهٔ نرم، نان، یا ماست ساده.
- شیر مادر: هنوز حدود نیمی از نیاز کودک را می‌دهد و هر وقت خواست، چه روز و چه شب، بدهید. در تمام سال اول اول شیر، بعد غذا. اگر شیر خشک می‌خورد، ۱ تا ۲ وعده غذای بیشتر از کودک شیرمادرخوار لازم دارد.
عددها حد بالاست، نه تکلیف. ملاک کافی بودن غذا، سرحالی کودک و بالا رفتن وزنش روی منحنی رشد در نوبت‌های پایگاه سلامت است؛ در نوبت ۹ ماهگی وزن و قد ثبت می‌شود.
بافت غذا در این سن چطور باشد؟
از ۹ ماهگی غذا باید غلیظتر و تکهدار شود تا کودک جویدن را یاد بگیرد، حتی اگر هنوز دندان کمی دارد؛ لثهها کار جویدن را میکنند. پورهٔ صاف را کنار بگذارید و به‌جایش پورهٔ غلیظ، سوپ جاافتاده با تکههای ریز، حبوبات لهشده با پشت قاشق، کتهٔ نرم و گوشت چرخ‌کردهٔ خوب‌پخته بدهید. کودکی که تا یکسالگی فقط پورهٔ نرم خورده باشد، بعداً تکههای غذا را سخت‌تر می‌پذیرد و بیشتر عق می‌زند.
غذای انگشتی: چه چیزی و چه اندازه‌ای؟
حالا وقت آن است که کودک خودش تکههای غذا را با دست بردارد و به دهان ببرد. این کار هم تمرین انگشت‌هاست، هم راه آشنا شدن با بافت و مزه. غذاهای مناسب:
- تکههای کوچک میوهٔ رسیده و نرم: موز، گلابی، هلو. میوهٔ نارس یا سفت را بپزید.
- سبزی پختهٔ نرم: هویج، سیب‌زمینی، کدو.
- ماکارونی پخته، تکهٔ نان بدون کنجد، پنیر کمنمک پاستوریزه.
- گوشت چرخ‌کردهٔ پخته و کوفتهٔ قلقلی لهشده، تخممرغ آبپز سفت.
تکهها یا به اندازهٔ انگشت شما باشند که در مشت بگیرد و گاز بزند، یا به کوچکی نخود. کودک همیشه نشسته، رو به شما و زیر نگاه شما غذا بخورد؛ در حال خزیدن، در کالسکه یا در ماشین نه. عق زدن با سرفه و صورت قرمز، طبیعی و محافظ است؛ آرام بمانید و چیزی در دهانش نکنید. خفگی بیصداست: نمی‌تواند سرفه یا گریه کند و کبود می‌شود. در این حالت همان لحظه ۱۱۵ را روی بلندگو بگیرید؛ او را رو به پایین روی ساعدتان بخوابانید و ۵ ضربهٔ محکم بین دو کتف بزنید، بعد برگردانید و با دو انگشت ۵ فشار وسط قفسهٔ سینه بدهید؛ این دو را تکرار کنید تا لقمه بیرون بیاید یا اورژانس برسد. انگشت را کورکورانه در دهانش نچرخانید.
یک روز کودک ۱۰ ماهه چه شکلی است؟ (نمونهٔ پیشنهادی، نه اجباری)
- صبح: شیر مادر؛ بعد فرنی یا حریرهٔ بادام با کمی تخممرغ آبپز لهشده.
- میان‌وعدهٔ صبح: تکههای موز یا گلابی نرم.
- ناهار: سوپ غلیظ یا کتهٔ نرم با گوشت، هویج و عدس خوب‌پخته؛ بعد ۲ قاشق مرباخوری ماست ساده. یک خرمای رسیدهٔ بی‌هسته و لهشده بعد از ناهار اشکالی ندارد.
- میان‌وعدهٔ عصر: تکه‌ای نان با پنیر کمنمک، یا سبزی پختهٔ نرم.
- شام: پورهٔ غلیظ سبزی با گوشت یا سوپ، و شیر مادر هر وقت خواست، از جمله شب.
برنامهٔ کشوری ترتیب ثابتی ندارد؛ آنچه مهم است تنوع از همهٔ گروه‌ها در طول هفته، بافت تکهدار و وعده‌های منظم است. دستور سوپ، پوره و کتهٔ نرم را در دستور غذاهای کمکی زیر یک سال ببینید.
چه غذاهایی مجاز است و چه چیزهایی هنوز نه؟
همهٔ غذاهای مرحلهٔ قبل، یعنی فرنی و حریره، پورهٔ گوشت و مرغ و ماهی بیتیغ، سبزی و میوه، تخممرغ کامل، سوپ و آش نرم، عدس و ماش، ماست و پنیر کمنمک، به‌علاوهٔ غذای انگشتی بالا. هر سه روز می‌توانید یک غلهٔ تازه مثل جو، بلغور یا رشتهٔ پخته و نرم به سوپ اضافه کنید. حبوبات را خیس کنید و کاملاً بپزید تا نفخ نکند. اگر هنوز تخممرغ، ماهی یا مغزهای پودرشده را نداده‌اید، همین حالا شروع کنید؛ دیر دادنشان آلرژی را کم نمی‌کند (راهنمای تخممرغ، ماهی، بادام‌زمینی و عسل).
تا یکسالگی همچنان ندهید: عسل، شیر گاو به‌عنوان نوشیدنی، آبمیوه (به‌جایش میوهٔ نرم)، نمک و شکر و ادویه در غذای کودک، چای و دم‌کرده، لبنیات محلی، تخممرغ خام یا عسلی، کنسرو و سوسیس و کالباس. و هر چیزی که در گلو گیر می‌کند: انگور و گوجهٔ گیلاسی درسته، کشمش، آجیل و تخمه (فقط پودر)، هویج و سیب خام، ذرت، آب‌نبات. فهرست کامل در شکر، نمک و آبمیوه زیر ۲ سال.
شیر، آب و قطره‌ها
- آب: همراه غذا، آب جوشیدهٔ سردشده را با فنجان بدهید؛ در مجموع حدود نصف تا یک لیوان در روز. تمرین فنجان از همین حالا، خداحافظی با شیشه را در سال دوم آسان می‌کند.
- قطرهٔ آهن برنامهٔ کشوری که با شروع غذا آغاز شده، هر روز ادامه دارد؛ آن را عقب دهان بریزید و بعد کمی آب بدهید تا دندان‌ها سیاه نشود. قطرهٔ آ+د هم ادامه دارد. تعداد قطره را از پایگاه سلامت بگیرید. غذای آهن‌دار (گوشت، تخممرغ، عدس) هر روز در سفره باشد؛ بیشتر در پیشگیری از کم‌خونی نوزاد.
کودک ۹ تا ۱۱ ماهه غذا نمیخورد یا کم می‌خورد؟
چند روز کمخوری سر دندان درآوردن، سرماخوردگی یا بعد از واکسن طبیعی است؛ در این روزها شیر مادر را بیشتر بدهید و زور نزنید. غذایی را که رد می‌کند، ۲ تا ۳ روز بعد دوباره و کم بگذارید؛ گاهی ۸ تا ۱۰ بار لازم است تا بپذیرد. سر برگرداندن، بستن دهان و بازی با غذا یعنی سیر شده؛ همان‌جا تمام کنید. اگر دائم با غذا بازی می‌کند و پرت می‌کند، غذا را کم و چند تکه بگذارید، نه بشقاب پر. اگر وزنش در دو نوبت پایگاه سلامت بالا نرفته، راهنمای وزن نگرفتن و نمودار رشد را بخوانید و با پزشک کودک صحبت کنید.
بهداشت و نگهداری غذا
دست خودتان و کودک را قبل از غذا بشویید و ظرف و قاشق جدا داشته باشید. غذای پخته را حداکثر ۲۴ ساعت در یخچال نگه دارید و فقط یک بار گرم کنید؛ مایعات را موقع گرم کردن بجوشانید. غذایی که بیرون یخچال مانده، بعد از ۲ ساعت دور بریزید. سبزی‌های برگ‌سبز را تازه بپزید و باقی‌مانده‌اش را نگه ندارید.
کی به پزشک یا ۱۱۵ مراجعه کنم؟
- بعد از یک غذای تازه کهیر، ورم صورت، استفراغ یا اسهال ناگهانی داشت: آن غذا را قطع کنید و همان روز با پزشک کودک تماس بگیرید.
- ورم لب یا زبان، خس‌خس یا تنگی نفس، رنگ‌پریدگی یا بی‌حالی بعد از غذا: فوراً ۱۱۵.
- لقمه در گلویش گیر کرد و بی‌صدا یا کبود شد: همان لحظه ۱۱۵؛ ۵ ضربهٔ پشت و ۵ فشار قفسهٔ سینه، تکرار تا باز شدن راه هوا؛ انگشت کورکورانه در دهان نه.
- هر غذای تکه‌داری را عق می‌زند یا استفراغ می‌کند و فقط پورهٔ صاف می‌خورد، یا هنگام غذا مکرر سرفه می‌کند.
- وزنش در دو نوبت روی منحنی بالا نرفته، رنگ‌پریده و بی‌حال است، یا بعد از شروع غذای تکهدار یبوست سخت دارد.
هیچ شربت اشتهاآور یا مکملی را بدون تجویز پزشک کودک ندهید. ماه‌های قبل را در غذای کمکی نوزاد ۶ تا ۸ ماهه و ادامهٔ راه را در غذای کودک در سال دوم زندگی بخوانید.
جدول کامل غذای کمکی و غذای کودک، ماه به ماه، را در راهنمای غذای نوزاد و کودک رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
نوزاد ۱۰ ماهه چی بخوره؟
همهٔ غذاهای مرحلهٔ قبل با بافت غلیظتر و تکهدار: سوپ جاافتاده و کتهٔ نرم با گوشت و سبزی و عدس، تخممرغ کامل آبپز، ماهی بیتیغ، ماست و پنیر کمنمک، فرنی و حریره، و غذای انگشتی مثل موز، سبزی پخته، نان و ماکارونی. آبمیوه، عسل، شیر گاو و نمک هنوز نه.
نوزاد ۱۰ ماهه چند وعده غذا باید بخورد؟
۳ تا ۴ وعدهٔ اصلی در روز، هر وعده تا نصف لیوان، و ۱ تا ۲ میان‌وعدهٔ کوچک. شیر مادر هنوز هر وقت بخواهد. ملاک، سرحالی و وزن‌گیری روی منحنی است، نه تمام شدن بشقاب.
نوزاد ۹ ماهه چه میوههایی میتواند بخورد؟
میوهٔ رسیده و نرم بهشکل تکههای کوچک یا لهشده: موز، گلابی، هلو، سیب پخته، طالبی، زردآلو. میوهٔ نارس یا سفت را بپزید. انگور و گیلاس فقط بدون هسته و ریزشده. آبمیوه تا یکسالگی لازم نیست.
نوزاد ۱۰ ماهه غذا نمیخورد؛ چه کنم؟
چند روز کمخوری سر دندان، سرماخوردگی یا واکسن طبیعی است؛ شیر مادر را بیشتر بدهید و زور نزنید. غذای ردشده را ۲ تا ۳ روز بعد کم و دوباره بگذارید، گاهی تا ۱۰ بار. اگر وزنش در دو نوبت پایگاه سلامت بالا نرفته، با پزشک کودک صحبت کنید.
نوزاد ۹ ماهه که دندان ندارد میتواند غذای تکهدار بخورد؟
بله. لثهها کار جویدن را میکنند و از ۹ ماهگی باید غذا غلیظ و تکهدار شود تا جویدن را یاد بگیرد. تکهها نرم و کوچک باشند، کودک نشسته و زیر نگاه شما بخورد. عق زدن با سرفه طبیعی است؛ خفگی بیصداست و ۱۱۵ میخواهد.
