زبان بدن نوزاد ۴ تا ۶ ماهه: از کجا بفهمم خوشحال است، خسته شده، گرسنه است یا دیگر بس است؟

نکات کلیدی
- چشم براق، لبخند، غانوغون و دستوپا زدن تند یعنی «بازی کنیم»؛ همان موقع روبهرویش بنشینید و صدایش را جواب بدهید.
- رو برگرداندن، قوس دادن کمر و نق زدن یعنی «بس است»؛ بازی را تمام کنید و به جای آرامتری ببرید.
- خمیازه، مالیدن چشم و خیره شدن یعنی خواب؛ با اولین نشانه بخوابانید، چون نوزادی که خیلی خسته شده سختتر میخوابد.
- دست به دهان، چرخاندن سر به طرف سینه و مشت بسته نشانهٔ گرسنگی است و گریه آخرین نشانه؛ نوزاد سیر دهانش را میبندد و رو برمیگرداند.
- اگر تا پایان ۴ ماهگی به آدمها لبخند نمیزند یا تا پایان ۶ ماهگی نمیخندد و آشناها را نمیشناسد، با پزشک کودک صحبت کنید.
فهرست مطالب
نوزاد ۴ تا ۶ ماهه با دستوپا زدن، نگاه، صدا و صورتش حرف میزند: وقتی خوشحال است دست و پایش را تند تکان میدهد و میخندد، وقتی خسته است رو برمیگرداند و چشمش را میمالد. این راهنما نشانههای «بازی کنیم»، «بس است»، «خستهام» و «گرسنهام» را میگوید و اینکه چطور جوابش را بدهید و کی به پزشک بگویید.
نوزاد ۴ تا ۶ ماهه با بدنش چه میگوید؟
در ۴ ماهگی بیشتر نوزادها خودشان لبخند میزنند تا توجه شما را بگیرند، وقتی میخواهید بخندانیدشان ریز میخندند و برای نگه داشتن توجهتان نگاهتان میکنند، دست و پا میزنند یا صدا درمیآورند. تا ۶ ماهگی بلند میخندند، آدمهای آشنا را میشناسند، جیغ شادی میکشند، برای گرفتن چیزی که میخواهند دست دراز میکنند و وقتی غذا یا شیر نمیخواهند لبهایشان را میبندند. یعنی حالا میتواند «میخواهم» و «نمیخواهم» را نشان بدهد، و اگر دستش به چیزی نرسد با داد زدن، کوبیدن یا انداختن خبرتان میکند. کارهای دیگر این سن را در نوزاد ۴ تا ۶ ماهه ببینید.
از کجا بفهمم خوشحال است و میخواهد بازی کند؟
- چشمهایش باز و براق است و به صورت شما نگاه میکند.
- لبخند میزند، میخندد، غانوغون میکند یا جیغ شادی میکشد.
- دست و پایش را تند و نرم تکان میدهد و پاشنههایش را به زمین میکوبد.
- دستهایش را به طرف شما یا اسباببازی دراز میکند.
این بهترین وقت بازی و حرف زدن است: روبهرویش بنشینید، صدایش را تقلید کنید و صبر کنید تا جواب بدهد. همین بدهبستان ساده پایهٔ حرف زدن است؛ روشش در گفتوگوی نوبتی با نوزاد آمده است.
از کجا بفهمم خسته شده یا دیگر بس است؟
نوزاد خیلی زودتر از گریه نشان میدهد که کافی است. اگر این نشانهها را دیدید، بازی، مهمان یا سروصدا برایش زیاد شده:
- سرش را برمیگرداند و نگاهش را از شما میدزدد.
- کمرش را قوس میدهد، وول میخورد یا با دست پس میزند.
- حرکتهایش تند و بریدهبریده میشود و نق میزند.
بازی را همانجا تمام کنید، بغلش کنید و به جای آرامتری ببرید؛ اصرار به ادامه فقط به گریه میرسد. نشانههای خواب کمی فرق دارد: خمیازه میکشد، چشم و گوشش را میمالد، به یک نقطه خیره میشود و دیگر به آدمها و اسباببازی علاقه ندارد. با اولین نشانه او را بخوابانید؛ نوزادی که از وقت خوابش گذشته سختتر میخوابد. ساعت خواب و چرتهای این سن در خواب کودک ۴ تا ۶ ماهه است.
گرسنه است یا سیر شده؟
تا حدود ۵ ماهگی نوزاد گرسنه دستش را به دهان میبرد، سرش را به طرف سینه یا شیشه میچرخاند، لبهایش را میمکد و ملچملوچ میکند و مشتهایش بسته است. گریه آخرین نشانهٔ گرسنگی است، پس منتظرش نمانید. نوزاد سیر دهانش را میبندد، سرش را برمیگرداند و دستهایش شل میشود؛ در این حالت اصرار نکنید شیشه را تمام کند. دست به دهان بردن همیشه هم گرسنگی نیست: در این سن همهچیز را برای شناختن به دهان میبرد. اگر تازه شیر خورده و آرام است، فقط دارد بازی میکند.
چرا با دیدن آدمهای آشنا اینقدر ذوق میکند؟
نوزاد این سن از اسباببازی زود خسته میشود، اما از آدمها نه. با دیدن شما لبخند میزند، دست و پا میزند و صدا درمیآورد، صورتها را با دقت نگاه میکند و از دیدن خودش در آینه خوشش میآید. نزدیک ۶ ماهگی آشنا را از غریبه جدا میکند و بعضی نوزادها کنار غریبهها ساکت و محتاط میشوند؛ این نشانهٔ دلبستگی سالم است، نه خجالتی بودن. بازیهای آینه و دالیموشه در رشد اجتماعی ۴ تا ۶ ماهگی و ادامهٔ این مرحله در غریبی کردن و اضطراب جدایی آمده است.
نوزاد من آرامتر یا پرسروصداتر از بقیه است؛ طبیعی است؟
بله. خلقوخو بیشتر ذاتی است و از همین ماهها پیداست. بعضی نوزادها آرام و قابل پیشبینیاند، بعضی پرتحرک و زودرنجاند و دیرتر به جای تازه عادت میکنند، و بعضی ساکت و حساساند و در شلوغی زود کلافه میشوند. هیچکدام تقصیر شما نیست. نوزاد زودرنج را با صدای آرام، بغل و عوض کردن حواسش آرام کنید و مجبورش نکنید. به نوزاد محتاط فرصت بدهید از بغل شما تماشا کند و از دیگران بخواهید آرام نزدیک شوند. نوزاد ساکت را هم فراموش نکنید: ساکت بودن همیشه یعنی راضی بودن نیست و او هم به بازی و حرف زدن روبهرو نیاز دارد.
چطور جوابش را بدهم؟
- وقتی لبخند میزند لبخند بزنید و وقتی صدا درمیآورد جواب بدهید.
- حالش را به زبان بیاورید: «خسته شدی؟ بیا بغلم»، «چه ذوقی کردی!».
- وقتی سرحال است ادامه بدهید و وقتی ناراحت است آرامش کنید: بغل، تکان آرام، آواز یا پستانک.
- هر روز روی زمین با او بازی کنید و هنگام عوض کردن پوشک و حمام با او حرف بزنید.
- صفحهٔ نمایش در این سن توصیه نمیشود، جز تماس تصویری با خانواده؛ نوزاد از صورت واقعی یاد میگیرد.
زود جواب دادن به نوزاد در این سن او را لوس نمیکند؛ نوزادی که میداند صدایش شنیده میشود آرامتر است. اگر با همهٔ اینها زیاد گریه میکند، راهنمای گریهٔ نوزاد را بخوانید.
کی به پزشک بگویم؟
در نوبت مراقبت کودک سالم یا زودتر با پزشک کودک صحبت کنید اگر تا پایان ۴ ماهگی به آدمها لبخند نمیزند، به صورت شما نگاه نمیکند یا صدایی مثل «آآ» و «اوو» درنمیآورد؛ اگر تا پایان ۶ ماهگی نمیخندد، آشناها را نمیشناسد، به صداها رو برنمیگرداند یا برای گرفتن اسباببازی دست دراز نمیکند؛ یا هر وقت کاری را که بلد بود دیگر انجام نمیدهد. اگر به صدا واکنش ندارد، اول شنواییاش بررسی میشود. همان روز پزشک ببیند اگر یکدفعه بیحال و شل شده، سخت بیدار میشود، شیر نمیخورد یا گریهاش جیغمانند و آرامنشدنی است. اگر بهسختی نفس میکشد یا لبش کبود شده، فوراً ۱۱۵.
پرسشهای پرتکرار
نوزادم وقتی مرا میبیند تند دست و پا میزند؛ یعنی چه؟
یعنی ذوق کرده و میخواهد با شما باشد. در ۴ تا ۶ ماهگی دستوپا زدن تند همراه با لبخند و صدا راه نشان دادن خوشحالی و گرفتن توجه شماست. جوابش را با لبخند و حرف زدن بدهید.
وسط بازی یکدفعه رویش را برمیگرداند؛ از من ناراحت است؟
نه. رو برگرداندن یعنی برای این لحظه کافی است و باید کمی استراحت کند. چند لحظه صبر کنید؛ اگر دوباره نگاهتان کرد ادامه بدهید و اگر نق زد یا کمرش را قوس داد، بازی را تمام کنید.
اگر هر بار زود جوابش را بدهم لوس نمیشود؟
نه. نوزاد در این سن با گریه و حرکت نیازش را میگوید و جواب دادن شما به او یاد میدهد که دنیا امن است. نوزادی که صدایش شنیده میشود معمولاً آرامتر است و کمتر گریه میکند.
نوزاد ۵ ماههام خیلی ساکت است و کم میخندد؛ نگران باشم؟
بعضی نوزادها ذاتاً آرام و محتاطاند. اگر به شما نگاه میکند، لبخند میزند، صدا درمیآورد و به صداها رو برمیگرداند، فقط خلقش آرام است. اگر تا پایان ۶ ماهگی نمیخندد یا به چهرهها علاقه ندارد، با پزشک کودک صحبت کنید.
از کجا بفهمم دستش را برای گرسنگی میمکد یا بازی؟
به بقیهٔ نشانهها نگاه کنید. اگر از شیر قبلی مدتی گذشته، سرش را به طرف سینه یا شیشه میچرخاند و مشتهایش بسته است، گرسنه است. اگر تازه سیر شده و آرام است، دارد دستش را میشناسد.





