نوزاد ۴ تا ۶ ماهه: چه کارهایی طبیعی است، از وقتی غلت میزند خانه را چطور امن کنم، غذای کمکی از کی و کی به پزشک

نکات کلیدی
- از وقتی غلت میزند، نوزاد را حتی یک لحظه روی تخت، مبل یا میز تعویض تنها نگذارید و پوشک را روی زمین عوض کنید.
- هر چیزی که از لولهٔ دستمال توالت رد شود خطر خفگی دارد؛ باتری سکهای، آهنربا، بند پرده و چای داغ را دور نگه دارید.
- غذای کمکی از پایان ۶ ماهگی شروع میشود، نه زودتر؛ تا آن زمان فقط شیر، بدون آب و آبقند.
- در ۴ و ۶ ماهگی واکسنها زده میشود و در ۶ ماهگی پزشک معاینه میکند و شما پرسشنامهٔ تکامل را پر میکنید.
- بعد از افتادن، بیهوشی، استفراغ مکرر، خوابآلودگی یا تشنج یعنی فوراً ۱۱۵.
فهرست مطالب
نوزاد ۴ تا ۶ ماهه غلت میزند، هر چیزی را به دهان میبرد و دستش به چیزهایی میرسد که دیروز نمیرسید. این راهنما میگوید در این دو ماه چه چیزهایی طبیعی است، کدام خطرها تازه شروع میشود، غذای کمکی از کی، نوبتهای ۴ و ۶ ماهگی چه دارد و کی باید به پزشک یا ۱۱۵ زنگ بزنید.
نوزاد ۴ تا ۶ ماهه چه کارهایی میکند؟
در ۴ ماهگی بیشتر نوزادها وقتی با آنها حرف میزنید لبخند میزنند، غانوغون میکنند، وقتی روی شکماند سرشان را بالا نگه میدارند و روی آرنج بلند میشوند، دستهایشان را به دهان میبرند. تا ۶ ماهگی خیلیها از شکم به پشت غلت میزنند، با دستهای صاف خودشان را بالا میکشند، برای گرفتن اسباببازی دست دراز میکنند، آشنا را از غریبه تشخیص میدهند و بلند میخندند. جدول ماهبهماه را در راهنمای رشد حرکتی نوزاد و خود غلت زدن را در غلت زدن و روی شکم قرار گرفتن بخوانید.
از وقتی غلت میزند، خانه را چطور امن کنم؟
اولین غلت معمولاً بیخبر میآید و بیشتر افتادنهای این سن از تخت، مبل و میز تعویض است. این چند عادت را بسازید:
- نوزاد را حتی یک لحظه روی تخت، مبل یا میز تعویض تنها نگذارید.
- پوشک را روی زیرانداز کف اتاق عوض کنید، نه روی سطح بلند. اگر میز تعویض دارید، یک دستتان همیشه روی بدنش باشد.
- صندلی ماشین، گهوارهٔ متحرک و صندلی نشیمن نوزاد را روی زمین بگذارید، نه روی میز و اپن.
- تخت را خالی نگه دارید: نه بالش، نه لحاف، نه محافظ دور تخت، نه عروسک. آویز بالای تخت باید دور از دستش باشد و از وقتی مینشیند برداشته شود.
- با اولین نشانهٔ غلت زدن قنداق را برای همیشه کنار بگذارید و همچنان او را برای هر خواب به پشت بخوابانید. اگر خودش به هر دو طرف غلت میزند، میتواند در همان وضعیت بماند.
خواب امن در راهنمای خواب نوزاد و کودک آمده است.
چه چیزهایی باید از دسترسش دور باشد؟
در این سن هر چیزی که به دستش برسد به دهانش میرود (چرا نوزاد همه چیز را به دهان میبرد)؛ پس به جای «نه» گفتن، محیط را عوض کنید:
- اشیای ریز: دکمه، سکه، تیله، مهره و قطعههای اسباببازی بچههای بزرگتر. هر چیزی که از داخل لولهٔ دستمال توالت رد شود برای او خطر خفگی دارد.
- باتری سکهای و آهنربا: اگر قورت داده شود در چند ساعت بافت را میسوزاند و فوری به اورژانس نیاز دارد.
- بند و نخ: بند پرده و کرکره را بالا ببندید، پستانک را با زنجیر یا نخ به لباسش نبندید و کیسهٔ پلاستیکی و نایلون پوشک را دور از تخت بگذارید.
- چای و سماور: با فنجان چای داغ در دست نوزاد را بغل نکنید؛ چای تا ۱۵ دقیقه بعد از دم کردن هم میسوزاند. برای حمام اول آب سرد را باز کنید بعد گرم، و دما را با آرنج بسنجید.
- آفتاب: نوزاد زیر ۶ ماه را در آفتاب مستقیم نگذارید؛ قطرهٔ آ+د ویتامین د لازمش را میدهد.
فهرست کامل در ایمنسازی خانه برای کودک زیر ۳ سال است.
غذای کمکی را از کی شروع کنم؟
تا پایان ۶ ماهگی شیر مادر، یا شیر خشک اگر پزشک گفته، همهٔ نیاز نوزاد را میدهد. به او آب، آبقند، دمکردهٔ گیاهی یا فرنی رقیق ندهید. شروع زودتر از پایان ۶ ماهگی توصیه نمیشود مگر با دستور پزشک، و هیچوقت پیش از ۴ ماهگی. نشانهٔ آمادگی این است که با کمک بنشیند، سرش را محکم نگه دارد و وقتی قاشق نزدیک میشود زبانش آن را بیرون نیندازد. همراه اولین غذا، قطرهٔ آهن برنامهٔ کشوری هم شروع میشود. برنامهٔ کامل در جدول غذای کمکی ماهبهماه و اولین هفتهها در غذای کمکی نوزاد ۶ تا ۸ ماهه آمده است.
در نوبتهای ۴ و ۶ ماهگی پایگاه سلامت چه میشود؟
در ۴ ماهگی وزن، قد و دور سر اندازه گرفته میشود و واکسنهای ۴ ماهگی زده میشود. در ۶ ماهگی علاوه بر واکسنها، پزشک قلب، لگن، چشمها و بیضهها را معاینه میکند، شما پرسشنامهٔ تکامل را پر میکنید، دهانش را برای اولین دندان نگاه میکنند و یک مسواک انگشتی رایگان میگیرید. قطرهٔ آ+د یا مولتیویتامین در تمام این مدت ادامه دارد. تب خفیف و بیقراری یک تا دو روز بعد از واکسن طبیعی است؛ جزئیات هر نوبت در راهنمای واکسن کودک در ایران آمده است.
اگر افتاد چه کنم و کی ۱۱۵؟
بیشتر افتادنها از تخت یا مبل روی فرش فقط یک برآمدگی و چند دقیقه گریه به جا میگذارد. سر تا پایش را نگاه کنید، روی برآمدگی کمپرس سرد (یخ در پارچه) بگذارید و ۲۴ تا ۴۸ ساعت زیر نظرش باشید؛ خوابیدن اشکالی ندارد، اما هر ۲ تا ۳ ساعت ببینید بیدار میشود. فوراً ۱۱۵ را بگیرید اگر بیهوش شد حتی کوتاه، ۲ بار یا بیشتر استفراغ کرد، خوابآلود است و بیدار نمیماند، تشنج کرد، ملاجش برجسته شد، مایع شفاف یا خونی از بینی یا گوشش آمد، یک دست یا پایش ضعیف است، گریهاش جیغمانند و آرامنشدنی است یا شیر نمیخورد. نوزاد زیر یک سال که از بالاتر از کمر شما یا یک متر افتاده یا برآمدگی نرم و بزرگ روی سرش دارد هم با کوچکترین شک باید همان لحظه دیده شود. اگر ممکن است گردنش آسیب دیده باشد، حرکتش ندهید. جدا از افتادن، نفس کشیدن سخت یا نالهدار، کبودی لب، تشنج، بیحالی شدید و نشانههای کمآبی (پوشک خشک بیش از ۶ ساعت، گریهٔ بیاشک) همیشه یعنی فوراً پزشک یا ۱۱۵. تب را در راهنمای تب و بیماریهای شایع ببینید.
کی دربارهٔ رشدش با پزشک حرف بزنم؟
به پزشک یا مراقب سلامت بگویید اگر تا ۴ ماهگی به صداهای بلند واکنشی ندارد، به چهرهٔ شما لبخند نمیزند، روی شکم سرش را بالا نمیآورد، دستهایش را به دهان نمیبرد یا با چشم چیزی را دنبال نمیکند؛ و اگر تا ۶ ماهگی غانوغون و خنده ندارد، برای گرفتن چیزی دست دراز نمیکند، بدنش خیلی سفت یا خیلی شل است، به هیچ طرف غلت نمیزند یا مهارتی را که داشت از دست داده است. نوزاد نارس را با سن اصلاحشده بسنجید. دیر شدن یک مهارت بهتنهایی به معنی مشکل نیست، اما پرسشنامهٔ ۶ ماهگی دقیقاً برای همین است.
پرسشهای پرتکرار
نوزاد ۴ ماههام از تخت افتاد، چه کنم؟
اگر از ارتفاع کم روی فرش افتاده، فوراً گریه کرده و چند دقیقه بعد آرام شده، کمپرس سرد بگذارید و ۲۴ تا ۴۸ ساعت زیر نظرش باشید. اگر بیهوش شد، ۲ بار یا بیشتر استفراغ کرد، خوابآلود است، تشنج کرد یا از بالاتر از یک متر افتاده، همان لحظه ۱۱۵ را بگیرید.
میتوانم از ۴ ماهگی فرنی بدهم؟
نه. برنامهٔ کشوری ایران و راهنماهای جهانی غذای کمکی را از پایان ۶ ماهگی میدانند. شروع زودتر فقط با دستور پزشک و هرگز پیش از ۴ ماهگی مجاز است. تا آن زمان شیر مادر همهٔ نیاز او را میدهد.
نوزادم ۵ ماهه است و هنوز غلت نمیزند، طبیعی است؟
بله، خیلی از نوزادها بین ۴ تا ۷ ماهگی غلت میزنند. اگر تا ۶ ماهگی به هیچ طرف غلت نمیزند، بدنش خیلی سفت یا شل است یا سرش را روی شکم بالا نمیآورد، در نوبت ۶ ماهگی با پزشک مطرح کنید.
تا کی میتوانم نوزاد را قنداق کنم؟
تا اولین نشانهٔ غلت زدن، که گاهی از ۲ ماهگی شروع میشود و معمولاً تا ۳ تا ۴ ماهگی میرسد. از آن به بعد قنداق را برای همیشه کنار بگذارید و او را به پشت بخوابانید.
نوزاد ۴ تا ۶ ماهه چه واکسنی میزند؟
در ۴ ماهگی و ۶ ماهگی هر کدام یک نوبت از واکسنهای برنامهٔ کشوری زده میشود. فهرست دقیق هر نوبت و عوارض معمول را در راهنمای واکسن کودک در ایران ببینید؛ تب خفیف یک تا دو روز بعد طبیعی است.





