تقویت هوش و حرکت با بازی و خلاقیت

نکات کلیدی
- کودک ۲ تا ۳ ساله با بازی یاد میگیرد؛ بازی خیالی، مکعب و پازل، خمیر بازی و نقاشی، دویدن و توپ، و شن و آب همهٔ مهارتهای این سن (تظاهر، حل مسئله، پریدن با دو پا، باز کردن در پیچی، کشیدن دایره) را تمرین میدهد.
- روزی دستکم ۳ ساعت تحرک با هر شدتی، پخش در روز: پریدن، توپ با پا، «حاضر آماده برو»، «دنبال رهبر»، پله با دست شما. صفحه حداکثر ۱ ساعت با حضور شما، نه سر سفره و اتاق خواب.
- در بازی خیالی شما یاد نمیدهید: کنارش بنشینید، او رهبر باشد، کارش را بلند توصیف کنید و بپرسید «بعدش چی میشه؟». دوست خیالی و دکتر بازی با آمپول طبیعی است.
- حضور شما از هر اسباببازی مهمتر است: هر روز ۱۵ تا ۲۰ دقیقه بازی بدون موبایل به انتخاب او، اسباببازی کم و ساده در دسترس خودش، بازی زیر نظر شما با بچههای دیگر بدون انتظار نوبت دادن واقعی.
- ایمنی: هر چیزی که در لولهٔ دستمال کاغذی جا شود خطر خفگی دارد؛ در بازی با آب حتی یک دقیقه تنهایش نگذارید. اگر در ۳۰ ماهگی بازی خیالی نمیکند، با دو پا نمیپرد، دو کلمه را به هم نمیچسباند یا مهارتی را از دست داده، با پزشک کودک صحبت کنید.
فهرست مطالب
کودک ۲ تا ۳ ساله با بازی یاد میگیرد، نه با آموزش. بهترین بازیهای این سن سادهاند: بازی خیالی با قابلمه و عروسک، مکعب و پازل، خمیر بازی و نقاشی، دویدن و پریدن و توپ، و شن و آب. روزی دستکم ۳ ساعت تحرک و حداکثر ۱ ساعت صفحه؛ و حضور شما از هر اسباببازی گرانتری مهمتر است.
کودک ۲ تا ۳ ساله با بازی چه یاد میگیرد؟
در این یک سال، کودک شما از «بازی کنار بچهها» به «گاهی بازی با بچهها» میرسد، با مکعب به عروسک غذا میدهد، برای برداشتن چیزی روی چهارپایه میرود، دستور دو مرحلهای را انجام میدهد، با دو پا از زمین میپرد، در پیچی را باز میکند و حوالی ۲٫۵ سالگی چیزی شبیه دایره میکشد. همهٔ اینها در بازی تمرین میشود. بازی به کودک یاد میدهد برنامه بریزد، صبر کند، با دیگران کنار بیاید و احساسش را مهار کند؛ حتی ۱۵ دقیقه بازی آزاد، استرس کودک را کم میکند. پس بازی وقت تلف کردن نیست؛ کارِ کودک است.
چه بازیهایی دست و ذهنش را قوی میکند؟
- پازل و جورچین: اول پازل چوبی ۳ تا ۴ تکه با دستگیره، بعد ۶ تا ۸ تکه. اسم هر تکه را موقع جا زدن بگویید: «این گوش خرگوشه».
- مکعب و لگوی درشت: برج ۶ تا ۸ تایی، بعد خراب کردنش که خودش بازی است. مکعب چوبی و قوطیهای خالی آشپزخانه به اندازهٔ لگوی گران کار میکنند.
- خمیر بازی: خانگی بسازید: دو پیمانه آرد، یک پیمانه نمک، یک پیمانه آب و کمی روغن. لوله کردن، فشار دادن و بریدن با قالب کیک، عضلههای انگشت را که بعداً برای مداد لازم است قوی میکند.
- نقاشی: مداد شمعی درشت روی کاغذ بزرگ یا گچ روی کف حیاط. خودتان یک خط و یک دایره بکشید تا تقلید کند، ولی نقاشیاش را اصلاح نکنید؛ فقط بپرسید «دربارهٔ نقاشیت برام بگو».
- کارهای روزمره: باز و بسته کردن در ظرفها، ریختن لوبیا با قاشق از یک کاسه به کاسهٔ دیگر، جدا کردن جورابها، «کدومش قرمزه؟». اینها همان بازیاند.
بازی خیالی را چطور راه بیندازم؟
۲ تا ۳ سالگی اوج بازی خیالی است: با قابلمه و قاشق چوبی «آشپزی» میکند، به عروسک غذا میدهد و میخواباندش، یک جعبهٔ بزرگ خانه و ماشین میشود، و شاید یک دوست خیالی پیدا کند که کاملاً طبیعی است. شما لازم نیست چیزی یاد بدهید؛ کنارش بنشینید، بگذارید او رهبر بازی باشد، آنچه میکند را بلند بگویید («داری به خرسه چای میدی») و گاهی بپرسید «بعدش چی میشه؟». بعد از خواندن قصه، همان قصه را با عروسکها بازی کنید. اگر دکتر بازی میکند و آمپول میزند یا عروسک را دعوا میکند، نگران نشوید؛ کودک با بازی، ترس و عصبانیتش را بیرون میریزد. ایدههای بیشتر در مقالهٔ شکوفایی تخیل با اسباببازیهای ساده و پنج بازی برای حافظه و خلاقیت هست.
چقدر باید بدود و بپرد؟
کودک ۲ تا ۳ ساله روزی دستکم ۳ ساعت تحرک لازم دارد، پخش در طول روز و با هر شدتی، از راه رفتن تا دویدن. اگر هر روز نمیتواند به پارک محله یا حیاط برود، همین تحرک را در خانه بسازید:
- همراهش بپرید تا ببیند زانو را موقع فرود خم میکند؛ از روی یک طناب روی زمین، بعد از پلهٔ اول.
- توپ را با پا بزنید و برگردانید؛ وقتی یاد گرفت، بدود و بزند. توپ نرم و متوسط، نه توپ سنگین.
- «حاضر، آماده، برو»: شما بشمارید و او بدود، بعد جایتان را عوض کنید.
- «دنبال رهبر»: راه مستقیم، عقبعقب، روی پنجه، چرخش؛ بعد او رهبر شود.
- بالا و پایین رفتن از پله با گرفتن نرده یا دست شما؛ راه رفتن روی لبهٔ باریک جدول با دست شما برای تعادل.
شن و آب چرا اینقدر مهم است؟
شن و آب بهترین بازیهای «بیپایان» این سناند: پر و خالی کردن سطل و بیلچه، ریختن آب از لیوان به لیوان در یک تشت، غرق شدن و شناور ماندن چیزها. قانونها را کوتاه و ثابت بگویید: «شن توی سطل، نه توی هوا». در بازی با آب هرگز، حتی یک دقیقه، تنهایش نگذارید؛ کودک در چند سانتیمتر آب هم میتواند غرق شود و حوض و استخر خانه و تشت پر از آب باید همیشه دور از دسترس یا زیر نگاه شما باشد.
نقش من در بازی چیست؟
- هر روز ۱۵ تا ۲۰ دقیقه بازی تماموقت با او، بدون موبایل، به انتخاب خودش. این چند دقیقه بیشتر از هر اسباببازی ارزش دارد.
- اسباببازی کم و ساده: مکعب، عروسک، ظرفهای پلاستیکی، کتاب، مداد شمعی. اسباببازیها را در دسترس خودش و کمتعداد بچینید؛ اسباببازی زیاد، بازی را کوتاه و پراکنده میکند.
- بازی با بچههای دیگر: در پارک یا خانهٔ فامیل، زیر نظر شما. انتظار «نوبت دادن» و «قرض دادن» واقعی را نداشته باشید؛ هنوز زود است. خودتان نوبت را با کلمه نشان بدهید: «حالا نوبت رهاست».
- صفحه حداکثر ۱ ساعت در روز، برنامهٔ کودکانه و با حضور شما؛ سر سفره و در اتاق خواب هیچ صفحهای نباشد. تلویزیون روشن در پسزمینه بازی و حرف زدن کودک را کم میکند.
- ایمنی: تا ۳ سالگی هر چیزی که در لولهٔ دستمال کاغذی جا شود، خطر خفگی دارد: تکههای ریز لگو، تیله، دکمه، بادکنک ترکیده. منگنههای جعبهٔ مقوایی را دربیاورید و اسباببازی خواهر و برادر بزرگتر را جدا نگه دارید.
کی باید با پزشک کودک صحبت کنم؟
اگر کودک ۳۰ ماهه هیچ بازی خیالی نمیکند (مثلاً به عروسک غذا نمیدهد)، کنار بچههای دیگر بازی نمیکند یا به آنها توجهی ندارد، با دو پا نمیپرد یا موقع دویدن مدام میافتد، دستور ساده را نمیفهمد، دو کلمه را به هم نمیچسباند، یا مهارتی را که داشت از دست داده، در مراجعهٔ بعدی پایگاه سلامت یا با پزشک کودک در میان بگذارید. زودتر دیدن همیشه بهتر از صبر کردن است.
پرسشهای پرتکرار
کودک ۲ ساله روزی چقدر باید تحرک داشته باشد؟
دستکم ۳ ساعت در روز، پخش در طول روز و با هر شدتی، از راه رفتن تا دویدن. اگر پارک نمیروید، در خانه بپرید، توپ بزنید، «دنبال رهبر» و پلهبازی کنید.
چه اسباببازیهایی برای ۲ تا ۳ سالگی مناسب است؟
ساده و کم: مکعب و لگوی درشت، پازل چوبی ۳ تا ۸ تکه، عروسک، ظرف و قابلمهٔ پلاستیکی، مداد شمعی درشت، خمیر بازی، سطل و بیلچه، توپ نرم. قوطی خالی و جعبهٔ بزرگ هم به اندازهٔ اسباببازی گران کار میکند.
کودکم با عروسکهایش حرف میزند و دوست خیالی دارد؛ طبیعی است؟
بله، ۲ تا ۳ سالگی اوج بازی خیالی است و دوست خیالی نشانهٔ تخیل خوب است، نه مشکل. کنارش بنشینید، بگذارید او رهبر بازی باشد و گاهی بپرسید «بعدش چی میشه؟».
خمیر بازی خانگی چطور درست کنم؟
دو پیمانه آرد، یک پیمانه نمک، یک پیمانه آب و کمی روغن را ورز بدهید؛ برای رنگ، کمی زردچوبه یا رنگ خوراکی. در ظرف دربسته در یخچال چند روز میماند. نمک زیاد باعث میشود کودک نخوردش، ولی باز هم زیر نگاه شما بازی کند.
بچهام با بچههای دیگر بازی نمیکند؛ نگران باشم؟
در ۲ تا ۳ سالگی بیشتر بچهها کنار هم بازی میکنند و فقط گاهی با هم؛ نوبت دادن واقعی هنوز زود است. اگر تا ۳۰ ماهگی به بچههای دیگر هیچ توجهی ندارد یا بازی خیالی نمیکند، با پزشک کودک صحبت کنید.





