تلفظ اشتباه کودک ۲ تا ۵ سال: کدام صداها دیرتر می‌آیند، «زبان کوچولو» و بند زبان

خیلی از بچه‌های ۲ تا ۵ ساله بعضی صداها را اشتباه می‌گویند: «تتاب» به جای «کتاب»، «لوباه» به جای «روباه» یا «سیر» به جای «شیر». این طبیعی است. زبان و لب‌های کودک هنوز در حال یاد گرفتن حرکت‌های دقیق هستند و بعضی صداها سخت‌ترند. بیشتر این اشتباه‌ها تا ۵ یا ۶ سالگی خودبه‌خود درست می‌شوند. کار شما این است که درست بگویید، تصحیح نکنید و بدانید کی باید مشورت بگیرید.

حرفش را چقدر باید بفهمیم؟

مهم‌تر از اینکه کدام صدا را اشتباه می‌گوید، این است که حرفش چقدر فهمیده می‌شود:

• ۳ سالگی: دیگران، حتی کسانی که هر روز با او نیستند، بیشتر حرف‌هایش را می‌فهمند.
• ۴ سالگی: تقریباً همه حرفش را می‌فهمند، حتی اگر چند صدا را هنوز درست نگوید.

کدام صداها دیرتر درست می‌شوند؟

صداهایی مثل «ب»، «م»، «پ»، «د» و «ن» معمولاً زود درست می‌شوند. صداهایی مثل «ر»، «ش»، «ژ»، «س»، «ز»، «چ»، «ج» و «ل» دیرتر کامل می‌شوند و معمولاً تا ۵ یا ۶ سالگی جا می‌افتند. اشتباه‌هایی که در این سال‌ها زیاد دیده می‌شود:

• گفتن «ت» یا «د» به جای «ک» و «گ»: «تتاب»، «دُل» به جای «گُل».
• گفتن «ل» یا «ی» به جای «ر»: «لوباه».
• گفتن «س» به جای «ش»: «سیر» به جای «شیر».
• جا انداختن یک صدا یا یک بخش کلمه: «بَسی» به جای «بستنی».

ترتیب دقیق این صداها از بچه‌ای به بچهٔ دیگر فرق می‌کند. اگر یکی دو صدا را اشتباه می‌گوید ولی بقیهٔ حرف‌هایش روشن است، معمولاً جای نگرانی نیست.

چطور کمک کنیم؟

• تصحیح نکنید، درست برگردانید. اگر گفت «تتاب»، بگویید «آره، کتاب! کتاب گربه‌ها». از او نخواهید کلمه را تکرار کند.
• «زبان کوچولو» حرف نزنید. لحن گرم و آهنگین خوب است، اما کلمه‌ها را خودتان اشتباه نگویید. کودک شکل درست را از شما یاد می‌گیرد.
• روبه‌رویش حرف بزنید. وقتی صورت شما را می‌بیند، حرکت لب و زبان را هم یاد می‌گیرد.
• با صداها بازی کنید. صدای مار «سسسس»، صدای قطار «چوچو»، صدای ساکت کردن «ششش». بازی کنید، نه تمرین.
• به حرفش گوش بدهید، نه به تلفظش. وقتی چیزی تعریف می‌کند، جواب حرفش را بدهید. اگر نفهمیدید، بخواهید نشانتان دهد.

بند زبان چه؟

بند زبان یعنی پردهٔ زیر زبان کوتاه یا سفت است. بند زبان به‌ندرت علت مشکل گفتار است و بیشتر بچه‌هایی که بند زبان دارند، خوب حرف می‌زنند. بریدن بند زبان فقط با نظر پزشک کودک است و نه برای دیر حرف زدن یا تلفظ اشتباه. اگر کودک دیر حرف می‌زند یا حرفش نامفهوم است، اول شنوایی و گفتارش را بررسی کنید.

کی به گفتاردرمانگر مراجعه کنیم؟

• در ۳ سالگی حتی اهل خانه حرفش را کم می‌فهمند یا غریبه‌ها به‌سختی متوجه می‌شوند.
• در ۴ سالگی حرفش برای غریبه‌ها نامفهوم است.
• بعد از ۴ سالگی هنوز «ک» را «ت» می‌گوید یا بخش‌هایی از کلمه را زیاد جا می‌اندازد.
• کودک از حرف زدن خجالت می‌کشد، ناراحت می‌شود یا کمتر حرف می‌زند چون نمی‌فهمندش.

قدم اول شنوایی‌سنجی است، چون کم‌شنوایی خفیف هم می‌تواند تلفظ را نامفهوم کند؛ شنوایی کودک و حرف زدن را ببینید. اگر کودک علاوه بر تلفظ، کم هم حرف می‌زند، کودک ۳ ساله حرف نمی‌زند را ببینید.

جدول کامل حرف زدن کودک، ماه به ماه، را در راهنمای حرف زدن کودک رایم ببینید.