کودک ۳ ساله حرف نمیزند یا حرفش نامفهوم است: تأخیر گفتاری ۲ و نیم تا ۵ سال
نکات کلیدی
- کودک ۳ ساله معمولاً جملهٔ سه چهار کلمه‌ای می‌سازد و دیگران بیشتر حرف‌هایش را می‌فهمند؛ کودک ۴ ساله جملهٔ چهار کلمه‌ای یا بیشتر و حرفش برای تقریباً همه روشن است.
- اگر کودک ۳ ساله جمله نمی‌سازد یا غریبه‌ها حرفش را به‌سختی می‌فهمند، منتظر نمانید.
- قدم اول همیشه شنوایی‌سنجی است، حتی اگر به صداها واکنش دارد.
- گفتاردرمانی از پزشک کودک یا پایگاه سلامت شروع می‌شود و بیشترش تمرین روزانهٔ شما در خانه است.
- دیر حرف زدن تقصیر پدر و مادر نیست؛ مهم این است که زود کمک بگیرید.
فهرست مطالب
کودک ۳ ساله معمولاً جمله‌های سه چهار کلمه‌ای می‌سازد، دست‌کم دو بار پشت سر هم در گفت‌وگو جواب می‌دهد و دیگران، حتی کسانی که هر روز با او نیستند، بیشتر حرف‌هایش را می‌فهمند. اگر کودک شما در ۳ سالگی جمله نمی‌سازد یا غریبه‌ها حرفش را به‌سختی می‌فهمند، منتظر نمانید که «خودش راه بیفتد». اول شنواییاش را بسنجید و با پزشک کودک صحبت کنید. در این سن هنوز زمان خوبی برای کمک گرفتن است و هر چه زودتر شروع کنید، بهتر است.
کودک ۳ تا ۵ ساله معمولاً چه میگوید؟
- ۳ سالگی: جملهٔ سه چهار کلمه‌ای، پرسیدن «کی؟»، «چی؟»، «کجا؟» و «چرا؟»، گفتن اسم خودش. دیگران بیشتر حرف‌هایش را می‌فهمند.
- ۳ و نیم سالگی: جمله‌های چهار پنج کلمه‌ای، حرف زدن دربارهٔ روزش و بازی نقش مثل «من دکترم».
- ۴ سالگی: جملهٔ چهار کلمه‌ای یا بیشتر، تعریف کردن یک اتفاق از روزش، جواب دادن به سؤال‌های ساده و فهمیدن دستور دو سه‌مرحله‌ای. حرفش برای تقریباً همه روشن است.
- ۵ سالگی: قصه‌ای با دست‌کم دو اتفاق تعریف میکند و دربارهٔ چیزهایی که پیش آمده گفت‌وگو میکند.
سه شکل رایج تأخیر گفتاری
- کم حرف می‌زند: کلمه دارد، اما جمله نمی‌سازد یا جمله‌هایش خیلی کوتاه‌تر از همسنهایش است.
- حرفش نامفهوم است: زیاد حرف می‌زند، اما خانواده یا غریبه‌ها کم متوجه می‌شوند. توضیح بیشتر را در تلفظ اشتباه کودک ببینید.
- فهمیدنش هم ضعیف است: دستورهای ساده را نمی‌فهمد، به سؤال‌ها بی‌ربط جواب می‌دهد یا حرف شما را تکرار میکند به جای اینکه جواب بدهد.
هر کدام از این‌ها یک نشانه است، نه یک تشخیص. علتش را پزشک، شنوایی‌شناس و گفتاردرمانگر پیدا می‌کنند.
کی با پزشک کودک صحبت کنم؟
- در ۳۰ ماهگی کمتر از ۵۰ کلمه دارد یا جملهٔ دوکلمه‌ای با فعل نمی‌سازد.
- در ۳ سالگی جمله نمی‌سازد یا غریبه‌ها حرفش را به‌سختی می‌فهمند.
- در ۳ و نیم سالگی هنوز جمله نمی‌سازد یا حرفش برای غریبه‌ها نامفهوم است.
- در ۴ سالگی جملهٔ چهار کلمه‌ای نمی‌سازد، حرفش نامفهوم است یا دستور دو سه‌مرحله‌ای را نمی‌فهمد.
- با کودکان دیگر بازی نمی‌کند، بازی وانمودی ندارد یا تماس چشمی‌اش کم است.
- کلمه یا مهارتی را که داشت از دست داده است. این در هر سنی زود باید بررسی شود.
اگر کودک علاوه بر دیر حرف زدن، کم بازی میکند یا ارتباط چشمی‌اش کم است، این‌ها را هم با پزشک کودک در میان بگذارید. هیچ‌کدام به‌تنهایی تشخیص نیست؛ نشانه‌های ارتباطی که باید با پزشک در میان گذاشت را ببینید.
قدم اول: شنوایی‌سنجی
حتی اگر کودک به صداها واکنش دارد، شنواییاش را بسنجید. کم‌شنوایی خفیف یا فقط در یک گوش با واکنش به صدای بلند دیده نمی‌شود، اما حرف زدن را عقب می‌اندازد. غربالگری شنوایی دوم بین ۳ تا ۵ سالگی برای همهٔ کودکان انجام می‌شود؛ اگر کودک دیر حرف می‌زند، منتظر آن نوبت نمانید. شنوایی کودک و حرف زدن را ببینید.
در ۳۶ و ۶۰ ماهگی پرسشنامهٔ کامل تکامل و در ۴۸ ماهگی چند سؤال کوتاه دربارهٔ تکامل در پایگاه سلامت با شما پر می‌شود. اگر نگرانید، لازم نیست تا آن نوبت صبر کنید.
گفتاردرمانی در ایران از کجا شروع می‌شود؟
با پزشک کودک یا پایگاه سلامت محل زندگی‌تان شروع کنید. آن‌ها شنوایی‌سنجی را درخواست می‌کنند و اگر لازم بود شما را به گفتاردرمانگر یا مرکز مداخلهٔ زودهنگام سازمان بهزیستی معرفی می‌کنند. در جلسهٔ اول، گفتاردرمانگر با کودک بازی میکند، از شما دربارهٔ حرف زدنش در خانه می‌پرسد و میگوید چه چیزی را باید تمرین کرد.
بیشتر کار گفتاردرمانی در خانه انجام می‌شود. گفتاردرمانگر به شما یاد می‌دهد چطور هر روز، در بازی و غذا و حمام، همان تمرین‌ها را با کودک انجام دهید. جلسه‌ها بدون تمرین خانه اثر کمی دارند. اگر کودک مهد می‌رود، به مربی هم بگویید تا با همان روش با او حرف بزند.
در خانه چه کمک میکند؟
- جمله‌اش را یک قدم کامل‌تر برگردانید: «ماشین رفت» ← «آره، ماشین قرمز تند رفت».
- سؤال باز بپرسید و بعد از هر سؤال چند ثانیه صبر کنید.
- تصحیح نکنید و از او نخواهید تکرار کند؛ شکل درست را در جواب بگویید.
- هر روز کتاب بخوانید و بپرسید «بعدش چی شد؟».
- صفحه‌نمایش را کم کنید: از ۲ تا ۵ سالگی حداکثر یک ساعت در روز، برنامهٔ باکیفیت و همراه خودتان.
دیر حرف زدن تقصیر پدر و مادر نیست. حرف زدن و کتاب خواندن کمک میکند، اما مهم‌ترین کار شما این است که زود کمک بگیرید.
جدول کامل حرف زدن کودک، ماه به ماه، را در راهنمای حرف زدن کودک رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
کودک سه ساله حرف نمیزند؛ چه کنم؟
منتظر نمانید. اول شنواییاش را بسنجید و با پزشک کودک یا پایگاه سلامت صحبت کنید تا اگر لازم بود به گفتاردرمانگر معرفیاش کنند. در ۳ سالگی هنوز زمان خوبی برای کمک گرفتن است.
تأخیر گفتاری یعنی چه؟
یعنی کودک دیرتر از بیشتر همسنهایش کلمه یا جمله میگوید یا حرفش نامفهومتر است. تأخیر گفتاری یک تشخیص نیست، یک نشانه است و باید علتش بررسی شود.
گفتاردرمانی از چه سنی شروع می‌شود؟
سن مشخصی برای شروع نیست. هر وقت کودک نشانهٔ دیر حرف زدن داشت، می‌شود ارزیابی و کمک را شروع کرد. هر چه زودتر، بهتر.
بچه‌ام همه‌چیز را می‌فهمد ولی حرف نمیزند؛ باز هم بررسی لازم است؟
بله. خوب فهمیدن نشانهٔ خوبی است، اما اگر در ۳ سالگی جمله نمی‌سازد، باز هم شنوایی و گفتارش باید بررسی شود.
مهد رفتن به حرف زدنش کمک میکند؟
بودن با بچههای دیگر و مربی پرحرف کمک میکند، اما جای ارزیابی و گفتاردرمانی را نمیگیرد. اگر نشانهٔ تأخیر دارد، مهد را دلیل صبر کردن نکنید.
