سونوگرافی بارداری چند بار و کی؟ تعیین سن تا هفتهٔ ۱۴، هفتهٔ ۱۶ تا ۱۸ و ۳۱ تا ۳۴
نکات کلیدی
- سونوگرافی تعیین سن تا هفتهٔ ۱۴ سن بارداری را با خطای ۳ تا ۵ روز می‌گوید و تاریخ زایمانی که از آن می‌آید بعداً تغییر نمیکند؛ از تاریخ قاعدگی دقیقتر است.
- سونوگرافی دوم: برنامهٔ کشوری هفتهٔ ۱۶ تا ۱۸، منابع جهانی ۱۸ تا ۲۱؛ سلامت ظاهری و رشد را می‌بیند، سلامت کروموزومی را نه؛ ارجاع یعنی «دقیقتر ببینیم»، نه حتماً مشکل.
- سونوگرافی سوم: برنامهٔ کشوری برای همه در هفتهٔ ۳۱ تا ۳۴، منابع جهانی فقط اگر مشکلی مطرح باشد؛ وزن تقریبی تا نیم کیلو خطا دارد.
- سونوگرافی اضافه فقط با سؤال مشخص (خونریزی، فشار خون، دیابت، دوقلویی، رشد یا مایع کم، کم شدن حرکت، بعد از ۴۱ هفته)؛ سونوگرافی یادگاری و دستگاه خانگی قلب مراقبت نیست.
- نسخه یا برگهٔ پایگاه، دفترچه و سونوگرافی قبلی را ببرید و برگهٔ گزارش را نگه دارید؛ در هر نوبت همراهتان باشد.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: در برنامهٔ کشوری سه سونوگرافی هست: سونوگرافی تعیین سن بارداری تا هفتهٔ ۱۴ (دقیق‌ترین راه برای تاریخ زایمان، با خطای ۳ تا ۵ روز)، سونوگرافی هفتهٔ ۱۶ تا ۱۸ برای سلامت و رشد بچه، و سونوگرافی هفتهٔ ۳۱ تا ۳۴ برای رشد، مایع دور بچه و جای جفت. دربارهٔ زمان دومی و لزوم سومی منابع علمی جهانی و برنامهٔ کشوری فرق دارند و هر دو را در همین مقاله می‌بینید؛ انتخاب با شما و ماما یا پزشکتان. سونوگرافی بیشتر به‌خودی‌خود مراقبت بهتری نیست و سونوگرافی سلامت بچه را تضمین نمیکند.
سونوگرافی امواج صوتی است، نه اشعه، و برای بچه بی‌خطر است؛ ولی وسیلهٔ «دیدن بچه برای دل خودمان» هم نیست. هر سونوگرافی یک سؤال مشخص دارد و این مقاله می‌گوید هر کدام چه سؤالی را جواب میدهد، کی، کجا و چه چیزی را جواب نمی‌دهد.
| سونوگرافی | هفته | چه می‌بیند | کجا |
|---|---|---|---|
| تعیین سن بارداری | تا ۱۴ (بهتر است ۸ تا ۱۲) | اندازهٔ بچه از سر تا باسن، سن بارداری، ضربان قلب، یک بچه یا بیشتر | مرکز سونوگرافی یا بیمارستان با نسخهٔ ماما یا پزشک؛ در بعضی مراکز بهداشت |
| سونوگرافی دوم | ۱۶ تا ۱۸ (برنامهٔ کشوری) | تعداد، محل جفت، مایع، اندازه‌ها، ظاهر اندام‌های اصلی | مرکز سونوگرافی یا بیمارستان با برگهٔ پایگاه سلامت |
| سونوگرافی سوم | ۳۱ تا ۳۴ (برنامهٔ کشوری) | رشد در مقایسه با قبل، وزن تقریبی، مایع، جفت، سر پایین یا نه | مرکز سونوگرافی یا بیمارستان با برگهٔ پایگاه سلامت |
سونوگرافی تعیین سن بارداری: تا هفتهٔ ۱۴
این سونوگرافی اندازهٔ بچه را از سر تا باسن می‌گیرد و از روی آن سن بارداری را با خطای فقط ۳ تا ۵ روز حساب می‌کند. تاریخ زایمانی که از این‌جا می‌آید از تاریخ قاعدگی دقیقتر است و همهٔ تصمیم‌های بعدی (نوبت‌ها، آزمایش قند، دیرکرد) بر پایهٔ آن است؛ بعد از هفتهٔ ۱۴ این دقت کم‌کم از دست می‌رود. همین‌جا معلوم میشود یک بچه است یا بیشتر و ضربان قلبش دیده میشود. در هفته‌های خیلی اول (قبل از ۷) ممکن است سونوگرافی از راه واژن انجام شود که دقیقتر است و برای بچه بی‌خطر. نتیجه را نگه دارید و در هر نوبت همراه داشته باشید.
چرا این‌قدر روی «تا هفتهٔ ۱۴» تأکید میشود؟ چون در هفته‌های اول همهٔ بچه‌ها تقریباً با یک سرعت رشد می‌کنند و اندازه مستقیم سن را می‌گوید؛ از نیمهٔ بارداری به بعد بچه‌ها از هم فاصله می‌گیرند و اندازه دیگر سن را دقیق نمی‌گوید. تاریخ قاعدگی هم حتی وقتی مطمئنید، به‌خاطر زمان متفاوت تخمک‌گذاری تا یک هفته خطا دارد. تاریخی که در این سونوگرافی تعیین میشود، بعداً تغییر نمیکند؛ اگر در سونوگرافی‌های بعد عدد دیگری گفتند، آن «سن» نیست، «اندازه» است.
سونوگرافی هفتهٔ ۱۶ تا ۱۸
هدف این سونوگرافی سلامت و رشد بچه است. سونوگرافیست تعداد بچه‌ها، محل جفت، مقدار مایع، سن بارداری و اندازهٔ سر و شکم و استخوان ران را می‌بیند و ظاهر اندام‌های اصلی مثل قلب، مغز، ستون فقرات، کلیه و شکم را بررسی می‌کند. اگر جفت پایین و نزدیک دهانهٔ رحم باشد، در سونوگرافی سوم دوباره نگاه می‌کنند؛ بیشتر وقت‌ها با بزرگ شدن رحم بالا می‌رود. منابع علمی جهانی زمان این سونوگرافی را هفتهٔ ۱۸ تا ۲۱ می‌گویند؛ برنامهٔ کشوری وزارت بهداشت ایران هفتهٔ ۱۶ تا ۱۸. انتخاب با شما و ماما یا پزشکتان. این سونوگرافی سلامت را تضمین نمیکند و همهٔ مشکلها در آن دیده نمیشود، ولی بیشتر چیزهایی را که برای مراقبت مهم است نشان میدهد. اگر چیزی نیاز به بررسی بیشتر داشته باشد، به پزشک متخصص ارجاع می‌دهند و این یعنی «دقیقتر ببینیم»، نه یعنی حتماً مشکلی هست.
چند چیز که این سونوگرافی جواب نمی‌دهد: سلامت کروموزومی بچه (این کار غربالگری جداگانه و اختیاری است؛ غربالگری بارداری چیست و اجباری است؟)، هوش و شخصیت و هر چیزی از این دست. اگر سونوگرافیست گفت «یک چیزی باید دوباره دیده شود»، این جمله را حفظ کنید: ارجاع یعنی «دقیقتر ببینیم»، نه یعنی حتماً مشکلی هست؛ بسیاری از این ارجاعها به «همهچیز طبیعی است» ختم میشود.
سونوگرافی هفتهٔ ۳۱ تا ۳۴
این سونوگرافی رشد بچه را با سونوگرافی قبلی مقایسه می‌کند و وزن تقریبی‌اش را حدس می‌زند (این حدس تا نیم کیلو خطا دارد؛ از روی آن دربارهٔ درشتی یا ریزی بچه قضاوت نکنید). مقدار مایع دور بچه، محل جفت و اینکه سر بچه پایین است یا نه هم دیده میشود. منابع علمی جهانی می‌گویند سونوگرافی سوم فقط وقتی لازم است که مشکلی مطرح باشد؛ برنامهٔ کشوری وزارت بهداشت ایران می‌گوید برای همه در هفتهٔ ۳۱ تا ۳۴ و رایگان. انتخاب با شما و ماما یا پزشکتان. اگر سر بچه هنوز پایین نیست، نگران نشوید؛ بیشتر بچه‌ها تا هفتهٔ ۳۶ می‌چرخند و اگر نچرخید، پزشک راه‌ها را توضیح میدهد.
دربارهٔ وزن تقریبی یک بار دیگر: این عدد تا نیم کیلو خطا دارد. «بچه خیلی درشته» یا «خیلی ریزه» از روی یک سونوگرافی قضاوت نمیشود؛ ماما نتیجه را کنار ارتفاع رحم و وزن‌گیری شما و سونوگرافی قبلی می‌خواند. اگر سر بچه هنوز پایین نیست، تا هفتهٔ ۳۶ وقت هست و اگر نچرخید، پزشک راه‌ها را توضیح میدهد؛ تصمیم دربارهٔ نوع زایمان وقت می‌خواهد و با شماست.
سونوگرافی‌های بیشتر لازم است؟
برای بارداری کم‌خطر، نه. سونوگرافی اضافه وقتی لازم میشود که سؤال مشخصی باشد: خونریزی، فشار خون بالا، دیابت بارداری، دوقلویی، کم بودن رشد یا مایع، کم شدن حرکت بچه، یا گذشتن از هفتهٔ ۴۱. در این موارد پزشک خودش می‌نویسد و توضیح میدهد چرا. سونوگرافی ماهانه «برای اطمینان»، سونوگرافی سه‌بعدی و چهاربعدی برای عکس یادگاری، و دستگاه خانگی شنیدن قلب بچه هیچ‌کدام مراقبت نیستند؛ دستگاه خانگی حتی می‌تواند خطرناک باشد، چون صدای قلب بچه‌ای که در تنگناست هم شنیده میشود و شما را از رفتن به بیمارستان منصرف می‌کند. شمارش حرکت جنین
پیش از رفتن و در اتاق سونوگرافی
- برگهٔ پایگاه یا نسخه، دفترچهٔ بارداری و نتیجهٔ سونوگرافی قبلی را ببرید؛ سونوگرافیست باید با قبلی مقایسه کند.
- برای سونوگرافی تعیین سن در هفته‌های خیلی اول (پیش از ۷) ممکن است سونوگرافی از راه واژن انجام شود که دقیقتر است و برای بچه بی‌خطر؛ اگر معذبید، بگویید تا توضیح بدهند.
- برای سونوگرافی‌های شکمی اول، مثانهٔ نیمه‌پر تصویر را بهتر می‌کند؛ مرکز می‌گوید چقدر آب بنوشید.
- بپرسید: «تاریخ زایمان بر اساس این سونوگرافی چه روزی است؟» (در اولی)، «جفت کجاست؟» (در دومی)، «سر بچه پایین است و مایع چطور است؟» (در سومی).
- برگهٔ گزارش را نگه دارید و در هر نوبت همراه داشته باشید؛ همهچیز در پایگاه ثبت میشود.
برای همسر
اگر فقط یک سونوگرافی را می‌خواهید همراهش باشید، این یا سونوگرافی هفتهٔ ۱۶ تا ۱۸ است؛ ضربان قلب را دوتایی می‌بینید. همراهش بروید؛ این همان سونوگرافی‌ای است که بچه روی صفحه شبیه بچه شده و دست و پا می‌زند. وزن تقریبی که در این سونوگرافی می‌گویند تا نیم کیلو خطا دارد؛ اگر کسی گفت «بچه خیلی درشته» یا «خیلی ریزه»، شما آرام باشید و بگذارید ماما نتیجه را بخواند.
جای این سونوگرافی‌ها در ۸ نوبت کشوری: نوبت‌های مراقبت بارداری در ایران.
این مقاله بخشی از راهنمای بارداری هفته به هفته رایم است.
بر پایهٔ راهنماهای معتبر جهانی مراقبت بارداری و برنامهٔ کشوری مراقبت‌های ادغام‌یافتهٔ سلامت مادران وزارت بهداشت (۱۴۰۲)؛ هیچ‌کدام از این‌ها جای معاینه و نظر ماما یا پزشک خودتان را نمی‌گیرد.
پرسش‌های پرتکرار
در بارداری چند بار سونوگرافی لازم است؟
در برنامهٔ کشوری سه بار: تعیین سن بارداری تا هفتهٔ ۱۴، هفتهٔ ۱۶ تا ۱۸ و هفتهٔ ۳۱ تا ۳۴. منابع علمی جهانی زمان دومی را هفتهٔ ۱۸ تا ۲۱ می‌گویند و سومی را فقط وقتی مشکلی مطرح باشد؛ انتخاب با شما و ماما یا پزشکتان. بیشتر از این فقط اگر سؤال مشخصی باشد و پزشک بنویسد.
اولین سونوگرافی بارداری کی است؟
تا هفتهٔ ۱۴، و بهتر است حدود هفتهٔ ۸ تا ۱۲. اندازهٔ بچه از سر تا باسن را می‌گیرد و سن بارداری را با خطای فقط ۳ تا ۵ روز حساب می‌کند؛ تاریخ زایمانی که از این‌جا می‌آید ملاک همهٔ نوبت‌ها و تصمیم‌های بعدی است. ضربان قلب و یک بچه یا بیشتر بودن هم همین‌جا معلوم میشود.
سونوگرافی برای جنین ضرر دارد؟
سونوگرافی امواج صوتی است، نه اشعه، و در چند دهه استفاده آسیبی برای بچه نشان نداده است. با این حال سونوگرافی بدون سؤال مشخص، مثل سونوگرافی ماهانه «برای اطمینان» یا سه‌بعدی برای عکس یادگاری، مراقبت نیست. سونوگرافی از راه واژن در هفته‌های اول هم دقیقتر و بی‌خطر است.
وزنی که در سونوگرافی می‌گویند دقیق است؟
نه؛ وزن تقریبی سونوگرافی سوم تا نیم کیلو خطا دارد. از روی آن دربارهٔ درشتی یا ریزی بچه قضاوت نکنید؛ ماما آن را کنار ارتفاع رحم، وزن‌گیری شما و سونوگرافی قبلی می‌خواند. اگر کسی گفت «بچه خیلی درشته» یا «خیلی ریزه»، بگذارید ماما نتیجه را بخواند.
در سونوگرافی هفتهٔ ۱۸ گفتند باید دوباره دیده شود؛ یعنی مشکلی هست؟
نه لزوماً. ارجاع به متخصص یعنی «دقیقتر ببینیم»، نه یعنی حتماً مشکلی هست؛ بسیاری از این ارجاعها به «همهچیز طبیعی است» ختم میشود. این سونوگرافی سلامت را تضمین نمیکند و همهٔ مشکلها در آن دیده نمیشود، ولی بیشتر چیزهایی را که برای مراقبت مهم است نشان میدهد. نوبت بررسی دقیقتر را از دست ندهید.
