بارداری هفته به هفته: اندازهٔ جنین، تغییرهای بدن شما، نوبت‌ها و کار هر هفته از هفتهٔ ۴ تا ۴۲
نکات کلیدی
- هفتهٔ بارداری از اولین روز آخرین قاعدگی شمرده می‌شود؛ سونوگرافی تا هفتهٔ ۱۴ با خطای ۳ تا ۵ روز ملاک تاریخ زایمان است.
- ۸ نوبت مراقبت رایگان: هفتهٔ ۶ تا ۱۰، ۱۶ تا ۲۰، ۲۴ تا ۳۰، ۳۰ تا ۳۴، ۳۵ تا ۳۷ و بعد هر هفته از ۳۸ تا ۴۱؛ حتی با پزشک خصوصی پروندهٔ پایگاه را تشکیل بدهید.
- مکمل‌ها: اسید فولیک همراه با ید از قبل تا آخر؛ آهن و مولتیویتامین از هفتهٔ ۱۶ تا ۳ ماه بعد از زایمان؛ ویتامین د ۱۰۰۰ واحد روزانه؛ هیچ مکمل دیگری خودسرانه نه.
- از هفتهٔ ۲۸ الگوی حرکت بچهٔ خودتان را بشناسید؛ کمتر از همیشه یعنی همین حالا بیمارستان، شب هم.
- سه سطح فوریت: خونریزی زیاد، درد شدید، سردرد با تاری دید و ورم صورت، تشنج و کم شدن حرکت یعنی همین حالا ۱۱۵؛ لکه‌بینی کم، تب ۳۸ و سوزش ادرار یعنی تا فردا ماما.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: بارداری ۴۰ هفته است و از اولین روز آخرین قاعدگی حساب می‌شود، نه از روز لقاح؛ دقیق‌ترین تاریخ زایمان از سونوگرافی تا هفتهٔ ۱۴ می‌آید. در ایران دست‌کم ۸ نوبت مراقبت رایگان دارید که اولی هفتهٔ ۶ تا ۱۰ است. از همین امروز قرص اسید فولیک همراه با ید بخورید، از هفتهٔ ۱۶ آهن و مولتیویتامین اضافه می‌شود، از هفتهٔ ۲۸ الگوی حرکت بچه را بشناسید و از هفتهٔ ۳۷ زایمان هر وقت ممکن است شروع شود.
این صفحه همهٔ بارداری را کنار هم گذاشته است: چطور هفته را حساب کنید، در هر هفته بچه چقدر است و بدن شما چه میکند، کدام هفته نوبت و آزمایش دارید، چه مکملهایی و از کی، کدام علامت طبیعی است و کدام یعنی همین حالا ۱۱۵. هر بخش کوتاه است و به مقالهٔ کامل همان موضوع می‌رسد. اگر فقط یک جدول را می‌خواهید، جدول «هفته به هفته» را نگه دارید و هر هفته یک ردیفش را بخوانید.
هفتهٔ بارداری را چطور حساب کنم؟
هفتهٔ بارداری از اولین روز آخرین قاعدگی شما شمرده می‌شود. یعنی وقتی تست مثبت می‌شود و قاعدگی‌تان حدود یک هفته عقب افتاده، شما «هفتهٔ ۵» هستید، نه هفتهٔ اول؛ دو هفتهٔ اول این شمارش زمانی است که هنوز باردار نبودید. برای همین هم بارداری را ۴۰ هفته می‌گویند، که حدود ۹ ماه تقویمی است، نه ۱۰ ماه.
اگر تاریخ قاعدگی‌تان را درست نمی‌دانید یا قاعدگی نامنظمی دارید، نگران نباشید. سونوگرافی تا هفتهٔ ۱۴ اندازهٔ بچه را از سر تا باسن می‌گیرد و سن بارداری را با خطای فقط ۳ تا ۵ روز حساب میکند؛ تاریخ زایمانی که از این سونوگرافی می‌آید از تاریخ قاعدگی دقیق‌تر است و همهٔ تصمیم‌های بعدی، از زمان آزمایش قند تا بحث دیرکرد، بر پایهٔ همان است. بعد از هفتهٔ ۱۴ این دقت کم‌کم از دست می‌رود؛ پس اگر هنوز نرفته‌اید، تا هفتهٔ ۱۴ وقت بگیرید. سونوگرافی بارداری چند بار و کی
بارداری را به سه «سه‌ماهه» تقسیم می‌کنند: سه‌ماههٔ اول تا پایان هفتهٔ ۱۳، سه‌ماههٔ دوم از ۱۴ تا ۲۷ و سه‌ماههٔ سوم از ۲۸ تا تولد. از هفتهٔ ۳۷ بچه «رسیده» حساب می‌شود و گذشتن از تاریخ موعد تا پایان هفتهٔ ۴۱ کاملاً معمول است؛ فقط حدود ۴ نفر از ۱۰۰ نفر دقیقاً روز موعد زایمان می‌کنند.
سه‌ماهه‌ها در یک نگاه
| سه‌ماهه | بچه | شما | نوبت، آزمایش و مکمل | بیشترین علامت |
|---|---|---|---|---|
| اول: هفتهٔ ۴ تا ۱۳ | از یک خوشهٔ سلول به بچه‌ای ۷ سانتی‌متری با همهٔ اندام‌های اصلی؛ قلب از هفتهٔ ۶ در سونوگرافی دیده می‌شود | خستگی، تهوع، سینهٔ دردناک، تکرر ادرار؛ از بیرون چیزی معلوم نیست | نوبت اول (۶ تا ۱۰) با آزمایش‌های خون و ادرار؛ سونوگرافی تعیین سن تا ۱۴؛ اسید فولیک همراه با ید و ویتامین د | تهوع و ویار؛ ترس از لکه‌بینی |
| دوم: هفتهٔ ۱۴ تا ۲۷ | از ۸٫۵ سانتی‌متر تا حدود ۹۰۰ گرم؛ می‌شنود، می‌چشد، به لمس جواب میدهد؛ حرکت‌ها از ۱۶ تا ۲۴ حس می‌شود | انرژی برمی‌گردد، شکم معلوم می‌شود، کمردرد و سوزش سر دل شروع می‌شود | نوبت دوم (۱۶ تا ۲۰) و سونوگرافی ۱۶ تا ۱۸؛ آهن و مولتیویتامین از ۱۶؛ نوبت سوم و آزمایش قند (۲۴ تا ۲۸)؛ کلاس آمادگی زایمان از ۲۰ | کمردرد، یبوست، سوزش سر دل |
| سوم: هفتهٔ ۲۸ تا ۴۲ | از ۱ کیلو تا حدود ۳٫۵ کیلو؛ الگوی حرکت ثابت از ۲۸؛ از ۳۷ آمادهٔ تولد | تنگی نفس، ورم پا، خواب سخت، انقباض‌های تمرینی؛ از ۳۷ هر لحظه ممکن است شروع شود | نوبت چهارم (۳۰ تا ۳۴) و سونوگرافی ۳۱ تا ۳۴؛ واکسن توأم اگر لازم باشد (۲۷ تا ۳۶)؛ آمپول ضد D در Rh منفی؛ نوبت پنجم (۳۵ تا ۳۷) و بعد هر هفته | بی‌خوابی، سوزش سر دل، نگرانی از حرکت بچه |
هفته به هفته: هفتهٔ ۴ تا ۴۲
هر ردیف این جدول یک هفته است: بچه چقدر است، مهمترین تغییر بدن شما چیست و «کار این هفته» کدام است. ردیفی که با «نوبت» شروع می‌شود، هفته‌ای است که یکی از ۸ نوبت کشوری در آن می‌افتد. اندازه‌ها تقریبی و برای مقایسه‌اند؛ بچهٔ شما ممکن است کمی کوچک‌تر یا بزرگ‌تر باشد و این به‌تنهایی معنی خاصی ندارد.
| هفته | اندازهٔ بچه | بدن شما | کار این هفته |
|---|---|---|---|
| ۴ | هنوز اندازه‌ای ندارد که با چیزی مقایسه شود؛ یک خوشهٔ سلول به بزرگی یک دانهٔ خشخاش که تازه در دیوارهٔ رحم جا گرفته | شاید هیچ چیزی حس نکنید | اگر هنوز نمی‌خورید، از همین امروز قرص اسید فولیک همراه با ید را شروع کنید |
| ۵ | حدود ۲ میلی‌متر، به اندازهٔ یک دانهٔ کنجد | خستگی که با خواب هم نمی‌رود | از پایگاه سلامت محل زندگی‌تان برای نوبت اول (هفتهٔ ۶ تا ۱۰) وقت بگیرید |
| ۶ | حدود ۴ تا ۶ میلی‌متر، به اندازهٔ یک عدس | تهوع و بوها | نوبت ۱: نوبت اول پایگاه سلامت: همین هفته تا هفتهٔ ۱۰ |
| ۷ | حدود ۱ سانتی‌متر، به اندازهٔ یک نخود | تهوع نزدیک اوج است | نوبت ۱: فهرست داروها و بیماری‌هایتان را برای نوبت اول بنویسید |
| ۸ | حدود ۱٫۵ سانتی‌متر از سر تا باسن، به اندازهٔ یک لوبیا قرمز | لباس‌ها دور کمر تنگ می‌شود | نوبت ۱: اگر هنوز نوبت اول را نرفته‌اید، همین هفته بروید |
| ۹ | حدود ۲٫۳ سانتی‌متر، به اندازهٔ یک حبهٔ انگور درشت | اوج تهوع برای بیشتر مادرها | نوبت ۱: خبر را به چه کسانی و کی بگویید، با هم تصمیم بگیرید |
| ۱۰ | حدود ۳ سانتی‌متر از سر تا باسن و ۴ گرم، به اندازهٔ یک زیتون درشت | رگ‌های آبی روی سینه و شکم | نوبت ۱: اگر می‌خواهید دربارهٔ غربالگری اختیاری بدانید، همین هفته بپرسید |
| ۱۱ | حدود ۴ سانتی‌متر و ۷ گرم، به اندازهٔ یک انجیر تازه | اشتها شاید برگردد، شاید هم هوس عجیب | غذاهایی را که در بارداری نباید خورد یاد بگیرید |
| ۱۲ | حدود ۵ تا ۶ سانتی‌متر از سر تا باسن و نزدیک ۱۵ گرم؛ تقریباً به اندازهٔ یک قوطی کبریت | حالت تهوع معمولاً دارد کم می‌شود | اگر هنوز سونوگرافی نرفته‌اید، تا هفتهٔ ۱۴ وقت بگیرید |
| ۱۳ | حدود ۷ سانتی‌متر و ۲۳ گرم، به اندازهٔ یک لیموترش | انرژی برمی‌گردد | سونوگرافی تعیین سن بارداری آخرین فرصتش هفتهٔ آینده است |
| ۱۴ | حدود ۸٫۵ سانتی‌متر و ۴۵ گرم، به اندازهٔ یک لیموشیرین کوچک | حال خوب سه‌ماههٔ دوم | یک حرکت روزانه را شروع یا ادامه بدهید |
| ۱۵ | حدود ۱۰ سانتی‌متر و ۷۰ گرم، به اندازهٔ یک سیب | شاید حس کنید سر دلتان می‌سوزد | بسته‌های آهن و مولتیویتامین را از پایگاه بگیرید تا هفتهٔ آینده شروع کنید |
| ۱۶ | حدود ۱۱٫۵ سانتی‌متر و ۱۰۰ گرم، به اندازهٔ یک انار | نوبت دوم و آهن | نوبت ۲: قرص آهن و مولتیویتامین را از همین هفته شروع کنید |
| ۱۷ | حدود ۱۳ سانتی‌متر و ۱۴۰ گرم، به اندازهٔ یک گلابی بزرگ | سونوگرافی هفتهٔ ۱۶ تا ۱۸ | نوبت ۲: سونوگرافی هفتهٔ ۱۶ تا ۱۸ را همین هفته انجام بدهید |
| ۱۸ | حدود ۱۴ سانتی‌متر و ۱۹۰ گرم، به اندازهٔ کف دست یک بزرگسال | حرکت‌ها برای خیلی‌ها از همین هفته | نوبت ۲: به نوبت دوم بروید اگر هنوز نرفته‌اید (۱۶ تا ۲۰) |
| ۱۹ | حدود ۱۵ سانتی‌متر و ۲۴۰ گرم، به اندازهٔ یک گوجه‌فرنگی درشت | درد لگن و کشاله | نوبت ۲: برای کلاس آمادگی زایمان اسم بنویسید |
| ۲۰ | حدود ۲۵ سانتی‌متر از سر تا پاشنه و ۳۰۰ گرم، به اندازهٔ یک موز؛ از این هفته طول بچه از سر تا پاشنه گفته می‌شود، نه تا باسن | ناف جلو می‌آید و شکم معلوم است | نوبت ۲: کلاس آمادگی زایمان را شروع کنید و برای همسرتان هم جا بگیرید |
| ۲۱ | حدود ۲۷ سانتی‌متر و ۳۶۰ گرم، به اندازهٔ یک هویج بزرگ | ترک‌های پوستی | حرکت‌های بچه را بشناسید، هنوز نشمارید |
| ۲۲ | حدود ۲۸ سانتی‌متر و ۴۳۰ گرم، به اندازهٔ یک بلال | دندان‌پزشکی در بارداری | اگر امسال دندان‌پزشکی نرفته‌اید، همین هفته نوبت بگیرید |
| ۲۳ | حدود ۲۹ سانتی‌متر و ۵۰۰ گرم، کمی بزرگ‌تر از هفتهٔ پیش؛ به اندازهٔ یک سیب‌زمینی درشت | ورم خفیف پا و مچ | تمرین کف لگن را از همین هفته عادت کنید |
| ۲۴ | حدود ۳۰ سانتی‌متر و ۶۰۰ گرم، به اندازهٔ یک خیار بزرگ | آزمایش قند این هفته‌هاست | نوبت ۳: برای نوبت سوم و آزمایش قند نوبت بگیرید (۲۴ تا ۲۸) |
| ۲۵ | حدود ۳۴ سانتی‌متر و ۶۶۰ گرم، به اندازهٔ یک گل‌کلم | واکسن آنفلوانزا اگر در فصلش هستید | نوبت ۳: اگر در فصل آنفلوانزا هستید، همین هفته واکسن بزنید |
| ۲۶ | حدود ۳۵ سانتی‌متر و ۷۶۰ گرم، به اندازهٔ یک کدوسبز بلند | خوابیدن به پهلو از حالا | نوبت ۳: خوابیدن به پهلو را از همین هفته عادت کنید |
| ۲۷ | حدود ۳۶٫۵ سانتی‌متر و ۸۷۵ گرم، به اندازهٔ یک کاهوی بزرگ | واکسن توأم از این هفته | نوبت ۳: کارت واکسن را پیدا کنید و در نوبت بعدی ببرید |
| ۲۸ | حدود ۳۷٫۵ سانتی‌متر و ۱ کیلو، به اندازهٔ یک بادمجان درشت | شمارش حرکت از همین هفته | نوبت ۳: ابزار شمارش حرکت رایم را باز کنید و الگوی بچه را ثبت کنید |
| ۲۹ | حدود ۳۸٫۵ سانتی‌متر و ۱٫۱۵ کیلو، کمی بزرگ‌تر از هفتهٔ پیش | واریس و بواسیر و یبوست | نوبت ۳: کلسیم روزانه را بشمارید |
| ۳۰ | حدود ۳۹٫۵ سانتی‌متر و ۱٫۳ کیلو، به اندازهٔ یک کلم | نوبت چهارم و سونوگرافی سوم | نوبت ۴: برای نوبت چهارم و سونوگرافی سوم وقت بگیرید (۳۰ تا ۳۴) |
| ۳۱ | حدود ۴۱ سانتی‌متر و ۱٫۵ کیلو، کمی بزرگ‌تر از هفتهٔ پیش | سونوگرافی هفتهٔ ۳۱ تا ۳۴ | نوبت ۴: سونوگرافی سوم را انجام بدهید و نشانه‌های زایمان زودرس را حفظ کنید |
| ۳۲ | حدود ۴۲ سانتی‌متر و ۱٫۷ کیلو، به اندازهٔ یک کدوحلوایی کوچک | نوبت چهارم اگر نرفته‌اید | نوبت ۴: محل زایمان را قطعی کنید و پرونده را آن‌جا باز کنید |
| ۳۳ | حدود ۴۴ سانتی‌متر و ۱٫۹ کیلو، کمی بزرگ‌تر از هفتهٔ پیش | بی‌حسی و درد در دست و پا | نوبت ۴: برنامهٔ زایمان را در یک صفحه بنویسید |
| ۳۴ | حدود ۴۵ سانتی‌متر و ۲٫۱ کیلو، به اندازهٔ یک طالبی | آخرین هفتهٔ نوبت چهارم و پنجرهٔ ضد D | نوبت ۴: ساک بیمارستان را ببندید و دم در بگذارید |
| ۳۵ | حدود ۴۶ سانتی‌متر و ۲٫۴ کیلو، کمی بزرگ‌تر از هفتهٔ پیش | نوبت پنجم: نوبت آماده شدن | نوبت ۵: به نوبت پنجم بروید و نشانه‌های شروع زایمان را با ماما مرور کنید |
| ۳۶ | حدود ۴۷ سانتی‌متر و ۲٫۶ کیلو، به اندازهٔ یک کاهوی پیچ بزرگ | سبک شدن: بچه پایین می‌آید | نوبت ۵: برای ساعت اول بعد از تولد برنامه بریزید |
| ۳۷ | حدود ۴۸ سانتی‌متر و ۲٫۹ کیلو، کمی بزرگ‌تر از هفتهٔ پیش | انقباض‌ها جدی‌تر می‌شوند | نوبت ۵: صندلی ماشین را نصب کنید و خواب ایمن را مرور کنید |
| ۳۸ | حدود ۴۹٫۵ سانتی‌متر و ۳٫۱ کیلو، به اندازهٔ یک دبّهٔ ۳ کیلویی ماست | نوبت‌های هفتگی از این هفته | نوبت ۶: به نوبت هفتگی بروید و گروه خون و مدارک را در ساک چک کنید |
| ۳۹ | حدود ۵۰ سانتی‌متر و ۳٫۳ کیلو، کمی بزرگ‌تر از هفتهٔ پیش | روش‌های خانگی برای شروع زایمان | نوبت ۷: به نوبت هفتگی بروید و دربارهٔ برنامهٔ گذشتن از موعد بپرسید |
| ۴۰ | حدود ۵۱ سانتی‌متر و ۳٫۴ کیلو، به اندازهٔ یک هندوانهٔ متوسط | گذشتن از موعد طبیعی است | نوبت ۸: به نوبت هشتم بروید و گزینه‌های هفتهٔ ۴۱ را بپرسید |
| ۴۱ | حدود ۵۱٫۵ سانتی‌متر و ۳٫۵ کیلو، کمی سنگین‌تر از هفتهٔ پیش | القا یا پایش: انتخاب با شما | نوبت ۸: با همسرتان تصمیم بگیرید: القا یا پایش، و تاریخش را قطعی کنید |
| ۴۲ | حدود ۵۱٫۵ سانتی‌متر و ۳٫۶ کیلو | همین امروز به بیمارستان بروید | به بیمارستان بروید؛ امروز |
۸ نوبت مراقبت رایگان
در ایران هر مادر باردار دست‌کم ۸ نوبت مراقبت رایگان دارد: در پایگاه سلامت یا مرکز خدمات جامع سلامت محل زندگی و در روستا خانهٔ بهداشت. در هر نوبت وزن و فشار خونتان را می‌گیرند، صدای قلب بچه را گوش می‌کنند، حالتان را می‌پرسند و مکمل‌های رایگان می‌دهند. اگر ماما یا پزشک شخصی دارید، باز هم پروندهٔ پایگاه را تشکیل بدهید؛ مکمل‌ها و یادآورها از همان‌جا می‌آید. جزئیات هر نوبت، آزمایش‌ها و این‌که چه ببرید در نوبت‌های مراقبت بارداری در ایران آمده است.
| نوبت | هفته | مهمترین کار |
|---|---|---|
| اول | ۶ تا ۱۰ | تشکیل پرونده، آزمایش‌های خون و ادرار، شروع مکمل‌ها؛ آزمایش‌های اول بارداری |
| دوم | ۱۶ تا ۲۰ | جواب آزمایش‌ها، صدای قلب بچه، سونوگرافی ۱۶ تا ۱۸، شروع آهن و مولتیویتامین |
| سوم | ۲۴ تا ۳۰ (بهتر است ۲۴ تا ۲۸) | آزمایش تحمل قند، تکرار شمارش خون و ادرار؛ واکسن آنفلوانزا در فصلش |
| چهارم | ۳۰ تا ۳۴ | سونوگرافی ۳۱ تا ۳۴، واکسن توأم اگر لازم باشد، آمپول ضد D در Rh منفی، آموزش شمارش حرکت |
| پنجم | ۳۵ تا ۳۷ | نشانه‌های شروع زایمان، محل زایمان، شیردهی و ساعت اول |
| ششم تا هشتم | ۳۸، ۳۹، ۴۰ تا ۴۱ (هر هفته) | فشار خون، نوار ادرار، حرکت و وضعیت بچه؛ برنامهٔ گذشتن از موعد |
مکمل‌ها: چه چیزی، از کی تا کی
فقط چهار مکمل در برنامهٔ کشوری هست و هر چهار تا را پایگاه سلامت رایگان میدهد. هر چیز دیگری، از امگا ۳ و کلسیم تا دمنوش و «قرص هوش بچه»، را خودتان اضافه نکنید؛ از ماما بپرسید. این‌ها تنها مقدارهایی هستند که در رایم نوشته می‌شود، عیناً از برنامهٔ کشوری. راهنمای کامل در مکمل‌های بارداری در ایران و ترفندهای خوردن قرص آهن در قرص آهن را کی و چطور بخورم.
| مکمل | از کی | تا کی | مقدار |
|---|---|---|---|
| اسید فولیک همراه با ید | ترجیحاً ۱ ماه پیش از بارداری، یا همان روزی که فهمیدید باردارید | پایان بارداری (با شروع مولتیویتامین از هفتهٔ ۱۶، قرص جدا لازم نیست) | روزانه یک قرص با ۴۰۰ میکروگرم اسید فولیک و ۱۵۰ میکروگرم ید |
| آهن | شروع هفتهٔ ۱۶ | پایان بارداری و تا ۳ ماه پس از زایمان | روزانه یک قرص آهن حاوی ۳۰ میلی‌گرم آهن المنتال |
| مولتیویتامین مینرال | شروع هفتهٔ ۱۶ | تا ۳ ماه پس از زایمان | روزانه یک عدد؛ با شروع آن قرص اسید فولیک جدا لازم نیست |
| ویتامین د | ابتدای بارداری | پایان بارداری (و پس از زایمان ادامه دارد) | روزانه ۱۰۰۰ واحد |
دربارهٔ سه تای این‌ها منابع جهانی و برنامهٔ کشوری یک حرف نمی‌زنند و رایم هر دو را کنار هم می‌گوید. آهن: منابع علمی جهانی می‌گویند قرص آهن از ابتدای بارداری؛ برنامهٔ کشوری وزارت بهداشت ایران می‌گوید از هفتهٔ ۱۶. انتخاب با شما و ماما یا پزشکتان. ید: منابع علمی جهانی می‌گویند جایی که نمک یددار کافی مصرف می‌شود، مکمل روزانهٔ ید لازم نیست؛ برنامهٔ کشوری وزارت بهداشت ایران می‌گوید ۱۵۰ میکروگرم ید همراه اسید فولیک برای همه. انتخاب با شما و ماما یا پزشکتان. ویتامین د: منابع علمی جهانی می‌گویند مکمل روزانهٔ ویتامین د برای همهٔ مادران لازم نیست یا مقدار کمتری کافی است؛ برنامهٔ کشوری وزارت بهداشت ایران می‌گوید روزانه ۱۰۰۰ واحد برای همه. انتخاب با شما و ماما یا پزشکتان.
علائم شایع و چه کنم
بیشتر ناراحتی‌های بارداری بی‌خطرند و درمان خانگی دارند؛ ولی هر کدام یک نقطه دارد که دیگر «معمولی» نیست. برای هر کدام یک مقاله هست:
- تهوع و ویار: معمولاً از هفتهٔ ۴ تا ۷ شروع می‌شود، در ۹ اوج می‌گیرد و تا ۱۶ تا ۲۰ تمام می‌شود. استفراغی که هیچ مایعی را نگه نمی‌دارد، ویار شدید است و همان روز درمان می‌خواهد. ویار بارداری کی تمام می‌شود
- خواب: از هفتهٔ ۲۸ هر خواب را به پهلو شروع کنید؛ اگر به پشت بیدار شدید، فقط بچرخید. خوابیدن به پهلو در بارداری
- کمردرد و درد لگن: تا ۷ نفر از ۱۰ مادر دارند؛ کفش تخت، بالش بین زانوها، حرکت منظم. ایبوپروفن و مسکن‌های مشابه، به‌خصوص از هفتهٔ ۲۰، بدون پزشک هرگز. کمردرد بارداری چه کنم
- سوزش سر دل و یبوست: وعده‌های کوچک، شام زود، آب و فیبر و پیاده‌روی؛ شربت ضد اسید و ملین را خودتان نخرید. سوزش سر دل و یبوست بارداری
- ورم پا و گرفتگی پا: ورم تدریجی و دوطرفهٔ عصرها طبیعی است؛ ورم ناگهانی صورت و دست‌ها با سردرد فرق دارد و فوری است. پره‌اکلامپسی چیست
- خلق: بالا و پایین رفتن خلق طبیعی است؛ غم یا اضطرابی که بیش از ۲ هفته مانده، بیماری است و درمان دارد. همان نوبت اول سابقه‌تان را بگویید.
کی ۱۱۵، کی تا فردا، کی نوبت بعدی
رایم علائم را در سه سطح نگه می‌دارد تا لازم نباشد حدس بزنید: «همین حالا ۱۱۵ یا اورژانس زنان بیمارستان»، «همین امروز یا فردا به ماما یا پزشک» و «در نوبت بعدی بگویید». فهرست کامل هر سه‌ماهه در علائم خطر بارداری: کی ۱۱۵، کی تا فردا است؛ این‌ها مهم‌ترین‌هاست:
- همین حالا ۱۱۵ یا اورژانس زنان، در هر هفته‌ای: خونریزی زیاد (پدی که در یک ساعت خیس می‌شود)؛ درد شدید و ناگهانی شکم، به‌خصوص یک‌طرفه و با سرگیجه در هفته‌های اول؛ تشنج یا بیهوشی؛ تنگی نفس ناگهانی با درد سینه یا درد و ورم یک ساق پا؛ تب بالا با درد شکم، ترشح بدبو یا گیجی؛ ضربهٔ محکم به شکم.
- از هفتهٔ ۲۰ اضافه می‌شود: سردرد شدیدی که با استراحت و آب نمی‌رود، به‌خصوص با تاری دید، برق زدن جلوی چشم، درد زیر دنده‌های راست یا ورم ناگهانی صورت و دست‌ها؛ انقباض‌های منظم، فشار مداوم لگن یا آبریزش پیش از هفتهٔ ۳۷.
- از هفتهٔ ۲۸ مهمترین علامت: حرکت بچه قطع شده یا به‌وضوح کمتر از همیشه است و با ۲ ساعت دراز کشیدن به پهلوی چپ و تمرکز برنگشته. شب هم بروید؛ منتظر فردا نمانید. شمارش حرکت جنین
- همین امروز یا فردا به ماما یا پزشک: لکه‌بینی کم حتی بی‌درد (لکه‌بینی اول بارداری)؛ تب ۳۸ و بالاتر؛ سوزش ادرار؛ فشار خون ۱۴۰ روی ۹۰ یا بالاتر در دستگاه خانگی؛ خارش شدید کف دست و پا در شب؛ غم یا اضطرابی که بیش از ۲ هفته مانده.
- در نوبت بعدی بگویید: تهوع معمولی، خستگی، یبوست، سوزش سر دل، کمردرد، ورم خفیف عصرها، لکه‌های پوستی، فراموشی.
غذا و زندگی روزمره
چند غذا در بارداری کنار گذاشته می‌شود چون می‌تواند میکروب یا مادهٔ مضر برای بچه داشته باشد: گوشت و مرغ و تخم‌مرغ نیم‌پز، جگر و فراورده‌های آن، پنیر و شیر غیرپاستوریزه، ماهی‌های بزرگ پرجیوه، و کافئین بیش از حدود ۲۰۰ میلی‌گرم در روز (نزدیک ۲ فنجان قهوه یا ۴ استکان چای پررنگ). فهرست کامل و «چرا»ی هر کدام در غذاهای ممنوع بارداری است. بقیه را بخورید: غذای معمولی خانه با سبزی، حبوبات، لبنیات پاستوریزه، تخم‌مرغ کاملاً پخته و گوشت پخته، آهن و کلسیم شما را می‌رساند.
پیاده‌روی و ورزش سبک روزانه در تمام بارداری خوب است و کمردرد و یبوست و خلق را بهتر میکند. درمان دندان در بارداری هم مجاز است و هم لازم؛ اگر امسال دندان‌پزشکی نرفته‌اید، در سه‌ماههٔ دوم نوبت بگیرید. سفر کوتاه با کمربند ایمنی (بند پایینی زیر شکم، بند بالایی بین سینه‌ها) مشکلی ندارد. سیگار، قلیان و دود دست‌دوم در هیچ هفته‌ای نه؛ این یکی از معدود چیزهایی است که همسرتان می‌تواند برای بچه عوض کند.
از هفتهٔ ۳۵: آماده شدن برای تولد
از هفتهٔ ۳۷ زایمان هر وقت ممکن است شروع شود؛ پس از هفتهٔ ۳۵ چهار چیز را بدانید. اول، نشانه‌های شروع زایمان و این‌که کی راه بیفتید: انقباض‌های منظم هر ۵ دقیقه به مدت ۱ ساعت، یا آبریزش همان روز، یا خونریزی روشن همین حالا؛ نشانه‌های شروع زایمان و کی به بیمارستان بروم. دوم، ساک بیمارستان را تا هفتهٔ ۳۶ ببندید و صندلی ماشین نوزاد را از قبل نصب کنید. سوم، سه چیز ساعت اول را در برنامهٔ زایمان بنویسید: تماس پوستی، شیر دادن در همان ساعت اول و بستن بند ناف با تأخیر؛ ساعت اول بعد از تولد. چهارم، خواب ایمن نوزاد از شب اول: همیشه به پشت، روی تشک سفت، در تخت خالی و در اتاق شما.
روز تولد، بارداری شما در رایم به مسیر کودک تبدیل می‌شود. آنچه بعد از تولد لازم دارید همین حالا آماده است: راهنمای مراقبت از نوزاد تازه‌متولد، شیردهی از روز اول، شیر مادر و شیر خشک از تولد تا ۲ سالگی و صفحهٔ ماه اول کودک. اگر Rh منفی یا هپاتیت ب مثبت هستید، همان بدو ورود به زایشگاه بگویید. و بعد از تولد شما هم سه نوبت مراقبت دارید: روز ۱ تا ۳، ۱۰ تا ۱۵ و ۳۰ تا ۴۲؛ غم چند روز اول طبیعی است و اگر بعد از ۲ هفته ماند، افسردگی بعد از زایمان است که درمان دارد.
یک خط برای همسر در هر سه‌ماهه
- سه‌ماههٔ اول: او خسته‌تر از چیزی است که نشان میدهد و از بیرون هیچ چیز معلوم نیست. شام، ظرف و خرید با شما، و جمله‌ای که لازم دارد این است: «برو بخواب، من هستم». بوی عطر و آشپزی را هم شما مدیریت کنید.
- سه‌ماههٔ دوم: صدای قلب بچه را در نوبت دوم می‌شود شنید؛ اگر یک نوبت را می‌خواهید همراهش باشید، این یکی است. برای کلاس آمادگی زایمان هم جای شما هست. چای بعد از غذا را در این ماه‌ها با هم به ۲ ساعت بعد منتقل کنید تا آهنش جذب شود.
- سه‌ماههٔ سوم: هر شب یک سؤال ثابت: «بچه امروز مثل همیشه بود؟» و اگر جواب مطمئن نبود، سوئیچ را بردارید؛ بحث نکنید. مسیر بیمارستان را در ساعت‌های مختلف یک بار بروید و در هفته‌های آخر جواب تلفن‌های «هنوز نه؟» با شماست.
چیزهایی که در این راهنما نمی‌نویسیم و چرا
رایم نتیجهٔ آزمایش و سونوگرافی شما را تفسیر نمی‌کند («عدد شما یعنی…»)، چون این کار ماما و پزشک شماست که پرونده‌تان را می‌بیند. نام هیچ دارویی را برای مصرف یا مقدار نمی‌نویسد، فقط می‌گوید کدام‌ها در بارداری ممنوع است؛ تنها مقدارهایی که می‌بینید همان چهار مکمل برنامهٔ کشوری است. دربارهٔ غربالگری ناهنجاری کروموزومی فقط این را می‌گوید که اختیاری است، نتیجه‌اش احتمال است نه تشخیص، در برنامهٔ کشوری جزو مراقبت معمول نیست و به درخواست خود شما و با نظر پزشک انجام می‌شود؛ اگر می‌خواهید، پیش از هفتهٔ ۱۱ بپرسید. غربالگری بارداری چیست و اجباری است
بر پایهٔ راهنماهای معتبر جهانی مراقبت بارداری و برنامهٔ کشوری مراقبت‌های ادغام‌یافتهٔ سلامت مادران وزارت بهداشت (۱۴۰۲)؛ هیچ‌کدام از این‌ها جای معاینه و نظر ماما یا پزشک خودتان را نمی‌گیرد.
پرسش‌های پرتکرار
هفتهٔ بارداری را از کی حساب می‌کنند؟
از اولین روز آخرین قاعدگی، نه از روز لقاح. برای همین وقتی قاعدگی یک هفته عقب افتاده، شما هفتهٔ ۵ هستید. اگر تاریخ قاعدگی را نمی‌دانید، سونوگرافی تا هفتهٔ ۱۴ سن بارداری را با خطای ۳ تا ۵ روز حساب میکند و همان ملاک تاریخ زایمان است.
بارداری ۹ ماه است یا ۱۰ ماه؟
۴۰ هفته، که حدود ۹ ماه تقویمی است. از هفتهٔ ۳۷ بچه رسیده حساب می‌شود و گذشتن از تاریخ موعد تا پایان هفتهٔ ۴۱ کاملاً معمول است؛ فقط حدود ۴ نفر از ۱۰۰ نفر دقیقاً روز موعد زایمان می‌کنند.
اولین نوبت مراقبت بارداری کی و کجاست؟
هفتهٔ ۶ تا ۱۰، در پایگاه سلامت یا مرکز خدمات جامع سلامت محل زندگی‌تان و در روستا خانهٔ بهداشت، رایگان. همان‌جا پرونده تشکیل می‌شود، آزمایش‌های خون و ادرار نوشته می‌شود و مکمل‌ها شروع می‌شود. اگر دیرتر فهمیدید باردارید، باز هم بروید؛ هیچ‌وقت دیر نیست.
از کی حرکت بچه را حس می‌کنم؟
بیشتر مادرها بین هفتهٔ ۱۶ تا ۲۴، در بارداری اول معمولاً نزدیک ۱۸ تا ۲۰. اولش شبیه حباب یا پرپر زدن است. الگوی ثابت از حدود هفتهٔ ۲۸ شکل می‌گیرد و از همان‌جا باید الگوی بچهٔ خودتان را بشناسید. اگر تا هفتهٔ ۲۴ هیچ حرکتی حس نکرده‌اید، به ماما بگویید.
چه مکملهایی در بارداری لازم است و از کی؟
چهار مکمل برنامهٔ کشوری که پایگاه سلامت رایگان میدهد: اسید فولیک همراه با ید از پیش از بارداری تا آخر، آهن و مولتیویتامین از هفتهٔ ۱۶ تا ۳ ماه بعد از زایمان، و ویتامین د روزانه ۱۰۰۰ واحد. دربارهٔ زمان شروع آهن و لزوم ید و ویتامین د، منابع جهانی و برنامهٔ کشوری فرق دارند و رایم هر دو را کنار هم نوشته است؛ انتخاب با شما و ماما یا پزشکتان.
در بارداری چند بار سونوگرافی لازم است؟
در برنامهٔ کشوری سه تا: سونوگرافی تعیین سن بارداری تا هفتهٔ ۱۴، سونوگرافی هفتهٔ ۱۶ تا ۱۸ و سونوگرافی هفتهٔ ۳۱ تا ۳۴. منابع جهانی زمان دومی را هفتهٔ ۱۸ تا ۲۱ می‌گویند و سومی را فقط وقتی مشکلی مطرح باشد؛ انتخاب با شما و ماما یا پزشکتان. سونوگرافی بیشتر به‌خودی‌خود مراقبت بهتری نیست.
کدام علامت در بارداری یعنی همین حالا ۱۱۵؟
خونریزی زیاد که پد را در یک ساعت خیس میکند، درد شدید و ناگهانی شکم، تشنج یا بیهوشی، تنگی نفس ناگهانی با درد سینه، تب بالا با درد شکم یا گیجی، و از هفتهٔ ۲۰ سردرد شدید با تاری دید یا ورم ناگهانی صورت. از هفتهٔ ۲۸ مهمترین علامت کم شدن یا قطع حرکت بچه است که با ۲ ساعت دراز کشیدن به پهلو برنگردد؛ شب هم بروید.
می‌توانم بارداری را با تقویم شمسی دنبال کنم؟
بله. هفتهٔ بارداری به تقویم ربطی ندارد؛ از تاریخ اولین روز آخرین قاعدگی یا تاریخ سونوگرافی تعیین سن، هر هفته را به شمسی حساب کنید و همان ردیف جدول این صفحه را بخوانید. تاریخ موعد را هم ماما در نوبت اول به شمسی می‌گوید.
