سوزش سر دل و یبوست بارداری: درمان خانگی، چه نخورید، و کی دارو و کی ماما
نکات کلیدی
- سوزش سر دل: هورمون دریچهٔ معده را شل میکند و رحم معده را فشار می‌دهد؛ وعدههای کوچک، شام سبک ۲ تا ۳ ساعت پیش از خواب، سر تخت ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر بالاتر، خواب به پهلوی چپ، محرک‌ها (چرب، تند، گوجه، شکلات، نعنا، قهوه) کمتر.
- یبوست تا نیمی از مادرها را درگیر میکند: روزی ۸ تا ۱۰ لیوان آب، فیبر در هر وعده، آلو و انجیر و زردآلوی خیسخورده، ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیادهروی، معطل نکردن وقت دفع و چهارپایهٔ کوتاه زیر پا.
- شربت و قرص ضد اسید (به‌خصوص با جوش شیرین یا آلومینیوم زیاد)، جوش شیرین در آب، ملین، روغن کرچک، سنا و پماد و شیاف بواسیر را خودتان نخرید؛ داروی مناسب بارداری هست و ماما می‌گوید کدام.
- بواسیر: حمام نشسته ولرم ۱۰ دقیقه، کمپرس سرد، شستن با آب به‌جای دستمال خشک، زور زدن طولانی نه؛ قرص آهن را قطع نکنید، نوعش عوض میشود.
- درد زیر دنده‌های راست یا بالای شکم که می‌ماند و با سردرد شدید، تاری دید یا تهوع ناگهانی همراه است، سوزش سر دل نیست و می‌تواند پره‌اکلامپسی باشد: همین حالا ۱۱۵.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: سوزش سر دل و یبوست هر دو کار هورمون بارداری و رحم بزرگ‌شونده است، به بچه ربطی ندارد و بعد از زایمان تمام میشود. برای سوزش: وعدههای کوچک، شام سبک ۲ تا ۳ ساعت پیش از خواب، سر تخت بالاتر، به پهلوی چپ بخوابید و محرک‌های خودتان (چرب، تند، گوجه، شکلات، قهوه) را کم کنید. برای یبوست: روزی ۸ تا ۱۰ لیوان آب، فیبر در هر وعده، آلو و انجیر خیسانده، ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیادهروی و معطل نکردن وقت دفع. شربت ضد اسید، ملین، سنا و روغن کرچک را خودتان نخرید؛ داروی مناسب بارداری هست و ماما می‌گوید کدام. سوزشی که با سردرد شدید یا درد زیر دنده‌های راست همراه است، سوزش سر دل نیست و فوری است.
سوزش سر دل و ترش کردن
چرا
هورمون بارداری دریچهٔ بین مری و معده را شل میکند و رحم بزرگ‌شونده معده را فشار می‌دهد؛ اسید بالا می‌زند و پشت جناغ می‌سوزد، به‌خصوص بعد از غذا و در خواب. از نیمهٔ بارداری شایع‌تر میشود و در ماه‌های آخر بیشتر، و بعد از زایمان تمام میشود. به بچه هیچ ربطی ندارد؛ باور «سوزش سر دل یعنی بچه مو دارد» فقط شوخی است.
در خانه چه کنم
- وعدههای کوچک و مکرر؛ شام را سبک و دستکم ۲ تا ۳ ساعت پیش از خواب بخورید.
- آهسته بخورید و خوب بجوید؛ مایعات را بین وعدهها، نه همراه غذا.
- سر تخت را با بالش اضافه یا بلند کردن پایهها ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر بالا بیاورید و به پهلوی چپ بخوابید.
- غذاهای محرک خودتان را پیدا و کم کنید: چرب، سرخشده، تند، گوجه و مرکبات، شکلات، نعنا، قهوه و نوشابه.
- بعد از غذا خم نشوید و دراز نکشید؛ یک پیادهروی کوتاه بهتر است.
- لباس تنگ دور شکم نپوشید.
- یک لیوان شیر سرد یا ماست به بعضی‌ها آرامش موقت می‌دهد.
چه نکنم
- شربت و قرص ضد اسید را خودتان از داروخانه نخرید، به‌خصوص آن‌هایی که جوش شیرین یا آلومینیوم زیاد دارند؛ داروی مناسب بارداری هست ولی ماما باید بگوید کدام.
- جوش شیرین در آب، نه؛ نمک زیادش برای فشار خون بد است.
- سیگار و قلیان، که دریچه را شل‌تر میکند.
چرا این‌قدر روی «خودتان نخرید» تأکید میشود؟ چون بعضی شربت‌های ضد اسید جوش شیرین یا آلومینیوم زیاد دارند که در بارداری مناسب نیست، و بعضی قرصهای قوی‌تر فقط با تجویز مجازند. داروی مناسب بارداری برای سوزش سر دل وجود دارد و اگر کارهای خانگی کافی نبود، ماما بدون دردسر می‌دهد؛ تحمل کردن لازم نیست، خودسرانه خریدن هم نه.
یبوست و بواسیر
چرا
هورمون بارداری روده را کند میکند، رحم روی آن فشار می‌آورد و قرص آهن هم کمک میکند؛ نتیجه یبوست است که تا نیمی از مادرها را درگیر میکند. زور زدن و فشار رحم روی رگ‌های لگن، رگ‌های دور مقعد را برجسته میکند که بواسیر است: خارش، درد و گاهی خون روشن روی دستمال. هر دو بعد از زایمان بهتر می‌شوند و هیچ‌کدام به بچه آسیب نمی‌زند.
در خانه چه کنم
- هر روز ۸ تا ۱۰ لیوان آب؛ سادهترین و مؤثرترین کار.
- فیبر در هر وعده: نان سبوسدار، حبوبات، سبزی خوردن، میوه با پوست، آلو و انجیر و زردآلوی خیسخورده، کیوی.
- روزی ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیادهروی؛ حرکت روده را راه می‌اندازد.
- وقتی احساس دفع دارید معطل نکنید؛ صبح بعد از صبحانه بهترین زمان است. یک چهارپایهٔ کوتاه زیر پاها در دستشویی فرنگی کمک میکند.
- قرص آهن را قطع نکنید؛ اگر یبوست سخت شد، به ماما بگویید نوعش را عوض کند یا شب بخورید.
- برای بواسیر: حمام نشسته در آب ولرم ۱۰ دقیقه، کمپرس سرد، تمیز کردن با آب به‌جای دستمال خشک، نشستن طولانی نه.
چه نکنم
- ملین، روغن کرچک، سنا و هر داروی گیاهی یبوست بدون ماما نه؛ بعضی انقباض رحم می‌دهند.
- پماد و شیاف بواسیر را خودتان نخرید؛ همه در بارداری مجاز نیستند.
- زور زدن طولانی.
اگر قرص آهن می‌خورید و فکر می‌کنید علت یبوست همان است، قطعش نکنید؛ راه‌های سازگار شدن با آن در قرص آهن را کی و چطور بخورم آمده است.
یک روز نمونه با معدهٔ آرام و رودهٔ راه‌افتاده
| زمان | چه کنم | برای کدام |
|---|---|---|
| صبح بعد از بیدار شدن | یک لیوان آب ولرم؛ صبحانه با نان سبوسدار، میوه با پوست یا آلوی خیسخورده | یبوست |
| بعد از صبحانه | وقتی احساس دفع آمد معطل نکنید؛ چهارپایهٔ کوتاه زیر پا | یبوست |
| در طول روز | هر ۲ تا ۳ ساعت یک وعدهٔ کوچک؛ آب بین وعدهها، نه همراه غذا؛ مجموع ۸ تا ۱۰ لیوان | هر دو |
| عصر | ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیادهروی | هر دو |
| شام | سبک، کم‌چرب، دستکم ۲ تا ۳ ساعت پیش از خواب؛ بعدش ننشینید و دراز نکشید، چند قدم راه بروید | سوزش |
| شب | سر تخت ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر بالاتر، خواب به پهلوی چپ، لباس گشاد | سوزش |
کی به ماما، کی ۱۱۵
همین امروز یا فردا به ماما یا پزشک:
- سوزشی که با این کارها بهتر نمی‌شود و خواب و غذا را مختل کرده؛ ماما داروی مناسب می‌دهد.
- بلع دردناک یا سخت، استفراغ مکرر، کاهش وزن.
- یبوستی که با آب و فیبر و حرکت بعد از یک هفته بهتر نشده.
- خون روی دستمال بیش از چند بار، یا درد بواسیر که راه رفتن و نشستن را سخت کرده.
- دل‌درد همراه با نفخ شدید و نتوانستن دفع گاز.
همین حالا ۱۱۵ یا اورژانس زنان بیمارستان:
- درد زیر دنده‌های راست یا وسط بالای شکم که می‌ماند و با سردرد شدید، تاری دید یا تهوع ناگهانی همراه است؛ این سوزش سر دل نیست و می‌تواند پره‌اکلامپسی باشد.
- خونریزی زیاد از مقعد، یا درد شدید شکم با استفراغ.
آن «درد زیر دنده‌های راست با سردرد و تاری دید» را جدی بگیرید؛ از هفتهٔ ۲۰ می‌تواند پره‌اکلامپسی باشد که شبیه سوزش سر دل شروع میشود: پره‌اکلامپسی چیست. فهرست کامل: علائم خطر بارداری: کی ۱۱۵، کی تا فردا.
برای همسر
شام خانه را زودتر و سبک‌تر کنید، برای هر دو. بالش اضافه و بالا بردن سر تخت کار شماست. آلو و انجیر خیسخورده را شب شما آماده کنید و صبح کنار صبحانه‌اش باشد. چهارپایهٔ کوتاه برای دستشویی هم بخرید.
این مقاله بخشی از راهنمای بارداری هفته به هفته رایم است.
بر پایهٔ راهنماهای معتبر جهانی مراقبت بارداری و برنامهٔ کشوری مراقبت‌های ادغام‌یافتهٔ سلامت مادران وزارت بهداشت (۱۴۰۲)؛ هیچ‌کدام از این‌ها جای معاینه و نظر ماما یا پزشک خودتان را نمی‌گیرد.
پرسش‌های پرتکرار
برای سوزش سر دل بارداری چه کنم؟
وعدههای کوچک و مکرر، شام سبک دستکم ۲ تا ۳ ساعت پیش از خواب، آهسته خوردن، مایعات بین وعدهها، سر تخت را با بالش اضافه یا بلند کردن پایهها ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر بالا بیاورید و به پهلوی چپ بخوابید. غذاهای محرک خودتان (چرب، سرخشده، تند، گوجه و مرکبات، شکلات، نعنا، قهوه و نوشابه) را کم کنید و بعد از غذا خم نشوید و دراز نکشید. لباس تنگ دور شکم نه.
شربت معده یا جوش شیرین در بارداری میشود؟
خودتان نخرید. بعضی شربتها و قرصهای ضد اسید جوش شیرین یا آلومینیوم زیاد دارند که در بارداری مناسب نیست، و جوش شیرین در آب هم بهخاطر نمک زیادش برای فشار خون بد است. داروی مناسب بارداری برای سوزش سر دل وجود دارد؛ اگر کارهای خانگی کافی نبود و خواب و غذا را مختل کرده، ماما تجویز میکند.
برای یبوست بارداری چه بخورم؟
روزی ۸ تا ۱۰ لیوان آب، سادهترین و مؤثرترین کار. فیبر در هر وعده: نان سبوسدار، حبوبات، سبزی خوردن، میوه با پوست، آلو و انجیر و زردآلوی خیسخورده، کیوی. روزی ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیادهروی. وقتی احساس دفع دارید معطل نکنید؛ صبح بعد از صبحانه بهترین زمان است و چهارپایهٔ کوتاه زیر پا کمک میکند. ملین، روغن کرچک و سنا بدون ماما نه.
بواسیر بارداری را چطور آرام کنم؟
حمام نشسته در آب ولرم ۱۰ دقیقه، کمپرس سرد، تمیز کردن با آب به‌جای دستمال خشک، نشستن طولانی نه و زور زدن طولانی نه. یبوست را با آب و فیبر و حرکت کم کنید تا فشار برداشته شود. پماد و شیاف بواسیر را خودتان نخرید؛ همه در بارداری مجاز نیستند. اگر خون روی دستمال بیش از چند بار است یا درد راه رفتن و نشستن را سخت کرده، همین امروز یا فردا به ماما بگویید.
سوزش سر دل یعنی بچه مو دارد؟
نه، این فقط شوخی است. سوزش سر دل به بچه هیچ ربطی ندارد؛ هورمون بارداری دریچهٔ بین مری و معده را شل میکند و رحم بزرگ‌شونده معده را فشار می‌دهد. از نیمهٔ بارداری شایع‌تر میشود، در ماه‌های آخر بیشتر، و بعد از زایمان تمام میشود.
