قرص آهن بارداری را کی و چطور بخورم که حالم بد نشود و یبوست نگیرم؟
نکات کلیدی
- با آب یا آبپرتقال، نه با چای، قهوه، شیر و لبنیات؛ دستکم ۱ تا ۲ ساعت فاصله. چای بعد از غذا را به ۲ ساعت بعد منتقل کنید.
- با معدهٔ خالی بهتر جذب میشود؛ اگر حالتان بد میشود، با میانوعدهٔ کوچک یا شب پیش از خواب. آهن و مولتی‌ویتامین را هم‌زمان نخورید اگر معده حساس است.
- مدفوع تیره طبیعی است و نشانهٔ خوردن قرص؛ مقدار برنامهٔ کشوری روزانه یک قرص با ۳۰ میلی‌گرم آهن المنتال از هفتهٔ ۱۶ تا ۳ ماه بعد از زایمان.
- یبوست: روزی ۸ تا ۱۰ لیوان آب، فیبر در هر وعده، آلو و انجیر خیسانده، ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیادهروی؛ ملین و داروی گیاهی بدون ماما نه.
- قرص را خودسرانه قطع نکنید؛ اگر سازگار نشدید ماما نوعش را عوض میکند. از دسترس بچه‌ها دور نگه دارید؛ برای کودک خطرناک است.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: قرص آهن را با آب یا آبپرتقال بخورید، نه با چای، قهوه، شیر و لبنیات؛ دستکم ۱ تا ۲ ساعت از این‌ها فاصله بدهید. با معدهٔ خالی بهتر جذب میشود، ولی اگر حالتان را بد میکند، با کمی غذا یا شب پیش از خواب بخورید. مدفوع تیره طبیعی است. برای یبوست: روزی ۸ تا ۱۰ لیوان آب، آلو و انجیر خیسانده، فیبر در هر وعده و پیادهروی روزانه. اگر با هیچ‌کدام سازگار نشدید، قرص را قطع نکنید؛ به ماما بگویید نوعش را عوض کند.
چرا این قرص این‌قدر مهم است
از نیمهٔ بارداری حجم خون شما تا نیم برابر بیشتر میشود و بچه هم ذخیرهٔ آهن ۶ ماه اولش را از شما برمی‌دارد؛ هیچ غذایی به‌تنهایی این مقدار را نمی‌رساند. آهن کافی کم‌خونی، خستگی شدید، خطر زایمان زودرس و وزن کم تولد را کم میکند و شما را بعد از زایمان سرپاتر نگه می‌دارد. منابع علمی جهانی می‌گویند قرص آهن از ابتدای بارداری؛ برنامهٔ کشوری وزارت بهداشت ایران می‌گوید از هفتهٔ ۱۶. انتخاب با شما و ماما یا پزشکتان. اگر آزمایش نوبت اول کم‌خونی نشان بدهد، در هر دو حالت زودتر و با مقدار بیشتری شروع میشود.
مقدار برنامهٔ کشوری: روزانه یک قرص آهن حاوی ۳۰ میلی‌گرم آهن المنتال. از شروع هفتهٔ ۱۶ تا پایان بارداری و تا ۳ ماه پس از زایمان. رایگان از پایگاه سلامت. اگر آزمایش نوبت اول کم‌خونی نشان بدهد، زودتر و با مقدار بیشتری شروع میشود؛ آن مقدار را ماما یا پزشک می‌گوید و این‌جا نوشته نمی‌شود. مکمل‌های بارداری در ایران
کی بخورم؟
بهترین زمان، زمانی است که هر روز یادتان بماند و حالتان را بد نکند. سه گزینهٔ رایج:
| زمان | خوبی‌اش | بدی‌اش | برای چه کسی |
|---|---|---|---|
| صبح ناشتا، نیم ساعت پیش از صبحانه | بیشترین جذب | تهوع در بعضی‌ها | اگر معده‌تان تحمل میکند |
| بین دو وعده با یک میانوعدهٔ کوچک | تهوع کمتر، جذب خوب | باید از چای و لبنیات فاصله بگیرید | بیشتر مادرها |
| شب پیش از خواب | تهوع را حس نمی‌کنید، یادتان نمی‌رود | شام باید دستکم ۲ ساعت قبل بوده باشد | اگر صبح‌ها حالتان بد است |
قرص آهن و مولتی‌ویتامین را در یک زمان نخورید اگر معده‌تان حساس است؛ یکی صبح، یکی شب. اگر یک روز فراموش کردید، روز بعد دو تا نخورید.
با چه بخورم و با چه نخورم
- با آب یا آبپرتقال: ویتامین ث جذب آهن را بیشتر میکند. یک نصفه پرتقال یا چند قاچ لیمو کنار قرص همین کار را میکند.
- نه با چای و قهوه: حتی چای کمرنگ. چای بعد از غذا را که عادت خانه است، در این ماهها به ۲ ساعت بعد منتقل کنید. دمنوش‌ها هم همین‌طور.
- نه با شیر، ماست، پنیر و دوغ: کلسیم با آهن رقابت میکند. قرص کلسیم یا آنتی‌اسید هم همین‌طور؛ فاصلهٔ ۲ ساعت.
- نه همراه نان سبوسدار زیاد و حبوبات در همان وعده: کمی جذب را کم میکنند؛ لازم نیست حذفشان کنید، فقط قرص را با آن وعده نخورید.
اگر حالم را بد میکند
تهوع، دل‌درد و طعم فلزی دهان با قرص آهن شایع است، به‌خصوص هفته‌های اول. راه‌حل‌ها به ترتیب: زمانش را عوض کنید (شب پیش از خواب)؛ با یک میانوعدهٔ کوچک بخورید نه ناشتا؛ قرص را با یک لیوان کامل آب قورت بدهید و تا نیم ساعت دراز نکشید؛ و اگر باز هم نشد، به ماما بگویید نوع قرص را عوض کند؛ انواع مختلفی هست و بعضی ملایم‌ترند. چیزی که نکنید: قطع کردن قرص بدون گفتن، یا خریدن «آهن ملایم» از داروخانه به‌جای آن بدون پرسیدن.
مدفوع تیره یا سیاه طبیعی است و نشانهٔ خوردن قرص است؛ نگران نشوید. فقط اگر مدفوع سیاه با درد شکم یا استفراغ همراه بود، همان روز به ماما بگویید.
یبوست با قرص آهن: چه کنم
هورمون بارداری روده را کند میکند، رحم روی آن فشار می‌آورد و قرص آهن هم کمک میکند؛ نتیجه یبوست است که تا نیمی از مادرها را درگیر میکند. زور زدن و فشار رحم روی رگ‌های لگن، رگ‌های دور مقعد را برجسته میکند که بواسیر است: خارش، درد و گاهی خون روشن روی دستمال. هر دو بعد از زایمان بهتر می‌شوند و هیچ‌کدام به بچه آسیب نمی‌زند.
- هر روز ۸ تا ۱۰ لیوان آب؛ ساده‌ترین و مؤثرترین کار.
- فیبر در هر وعده: نان سبوسدار، حبوبات، سبزی خوردن، میوه با پوست، آلو و انجیر و زردآلوی خیسخورده، کیوی.
- روزی ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیادهروی؛ حرکت روده را راه می‌اندازد.
- وقتی احساس دفع دارید معطل نکنید؛ صبح بعد از صبحانه بهترین زمان است. یک چهارپایهٔ کوتاه زیر پاها در دستشویی فرنگی کمک میکند.
- قرص آهن را قطع نکنید؛ اگر یبوست سخت شد، به ماما بگویید نوعش را عوض کند یا شب بخورید.
- برای بواسیر: حمام نشسته در آب ولرم ۱۰ دقیقه، کمپرس سرد، تمیز کردن با آب به‌جای دستمال خشک، نشستن طولانی نه.
نکنید:
- ملین، روغن کرچک، سنا و هر داروی گیاهی یبوست بدون ماما نه؛ بعضی انقباض رحم میدهند.
- پماد و شیاف بواسیر را خودتان نخرید؛ همه در بارداری مجاز نیستند.
- زور زدن طولانی.
کی به ماما بگویم
همین امروز یا فردا: یبوستی که با آب و فیبر و حرکت بعد از یک هفته بهتر نشده؛ خون روی دستمال بیش از چند بار یا درد بواسیری که راه رفتن و نشستن را سخت کرده؛ دل‌درد همراه با نفخ شدید و نتوانستن دفع گاز؛ یا تهوعی که با هیچ ترفندی نمی‌گذارد قرص را بخورید. همین حالا ۱۱۵ یا اورژانس زنان: خونریزی زیاد از مقعد، یا درد شدید شکم با استفراغ. فهرست کامل سوزش سر دل و یبوست در سوزش سر دل و یبوست بارداری است.
یک هشدار جدا: قرص آهن را از دسترس بچه‌های دیگر دور نگه دارید؛ چند قرص آهن برای کودک خردسال مسمومیت جدی است. اگر کودکی خورد، همین حالا ۱۱۵.
برای همسر
چای بعد از غذا را که او عادت دارد، در این ماهها با هم به ۲ ساعت بعد منتقل کنید. آلو و انجیر خیسخورده را شب شما آماده کنید و صبح کنار صبحانه‌اش باشد. چهارپایهٔ کوتاه برای دستشویی هم بخرید.
این مقاله بخشی از راهنمای بارداری هفته به هفته رایم است.
بر پایهٔ راهنماهای معتبر جهانی مراقبت بارداری و برنامهٔ کشوری مراقبت‌های ادغام‌یافتهٔ سلامت مادران وزارت بهداشت (۱۴۰۲)؛ هیچ‌کدام از این‌ها جای معاینه و نظر ماما یا پزشک خودتان را نمی‌گیرد.
پرسش‌های پرتکرار
قرص آهن را صبح بخورم یا شب؟
هر زمانی که هر روز یادتان بماند و حالتان را بد نکند. ناشتا بیشترین جذب را دارد ولی بعضی‌ها را تهوع می‌دهد؛ بین دو وعده با میانوعدهٔ کوچک برای بیشتر مادرها مناسب است؛ و شب پیش از خواب اگر صبح‌ها حالتان بد است، به شرط این‌که شام دستکم ۲ ساعت قبل بوده باشد.
قرص آهن را میشود با چای خورد؟
نه. چای و قهوه، حتی کمرنگ، و شیر و لبنیات جذب آهن را کم میکنند؛ دستکم ۱ تا ۲ ساعت فاصله بدهید. با آب یا آبپرتقال بخورید؛ ویتامین ث جذب را بیشتر میکند. چای بعد از غذا را در این ماهها به ۲ ساعت بعد منتقل کنید.
قرص آهن حالم را بد میکند؛ قطعش کنم؟
نه. اول زمانش را عوض کنید (شب پیش از خواب)، با یک میانوعدهٔ کوچک بخورید نه ناشتا، با یک لیوان کامل آب قورت بدهید و تا نیم ساعت دراز نکشید. اگر باز هم نشد، به ماما بگویید نوع قرص را عوض کند؛ انواع ملایمتری هست. قطع کردن بدون گفتن یا خرید خودسرانهٔ قرص دیگر نه.
مدفوع سیاه با قرص آهن طبیعی است؟
بله، مدفوع تیره یا سیاه نشانهٔ خوردن قرص آهن است و نگرانی ندارد. فقط اگر با درد شکم یا استفراغ همراه بود، همان روز به ماما بگویید.
برای یبوست قرص آهن چه کنم؟
روزی ۸ تا ۱۰ لیوان آب؛ فیبر در هر وعده (نان سبوسدار، حبوبات، سبزی، میوه با پوست، آلو و انجیر و زردآلوی خیسخورده، کیوی)؛ روزی ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیادهروی؛ وقتی احساس دفع دارید معطل نکنید و یک چهارپایهٔ کوتاه زیر پا بگذارید. ملین، روغن کرچک، سنا و داروی گیاهی بدون ماما نه؛ بعضی انقباض رحم میدهند. اگر بعد از یک هفته بهتر نشد، به ماما بگویید نوع قرص را عوض کند.
