ویار و تهوع بارداری: از کی شروع میشود، کی تمام میشود و در خانه چه کنم؟ کی دیگر معمولی نیست
نکات کلیدی
- شروع هفتهٔ ۴ تا ۷، اوج هفتهٔ ۹، پایان برای بیشتر مادرها هفتهٔ ۱۶ تا ۲۰؛ حدود ۱ نفر از ۱۰ تا آخر کمی دارد و ۲ تا ۳ نفر از ۱۰ اصلاً ندارند؛ هر دو طبیعی.
- در خانه: بیسکویت ساده پیش از بلند شدن از تخت، هر ۲ تا ۳ ساعت یک چیز کوچک، مایعات بین وعده‌ها، غذای سرد یا ولرم، کمی زنجبیل، دوری از بوها، استراحت.
- هیچ قرص یا شربت ضد تهوعی بدون ماما یا پزشک، حتی داروی بارداری قبلی؛ دمنوش و داروی گیاهی جز زنجبیل کم نه.
- ویار شدید: هیچ آب و غذایی را نگه نمیدارید، کمتر از ۳ بار در روز ادرار یا ادرار تیره، بیش از ۲ تا ۳ کیلو کاهش وزن؛ همین امروز یا فردا ماما یا پزشک، چون با سرم و داروی مناسب بارداری درمان میشود.
- استفراغ خونی، درد شدید شکم، غش یا گیجی یعنی همین حالا ۱۱۵ یا اورژانس زنان.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: تهوع بارداری معمولاً از هفتهٔ ۴ تا ۷ شروع میشود، در هفتهٔ ۹ اوج می‌گیرد و برای بیشتر مادرها تا هفتهٔ ۱۶ تا ۲۰ تمام میشود؛ حدود ۱ نفر از ۱۰ نفر تا آخر بارداری کمی دارد. تهوع معمولی به بچه آسیبی نمی‌زند. در خانه: بیسکویت ساده پیش از بلند شدن از تخت، هر ۲ تا ۳ ساعت یک چیز کوچک، مایعات بین وعده‌ها نه با غذا، کمی زنجبیل، دوری از بوها و استراحت. اگر هیچ آب و غذایی را نگه نمیدارید، کمتر از ۳ بار در روز ادرار میکنید یا ادرارتان تیره است، این ویار شدید است؛ همین امروز یا فردا به ماما یا پزشک بروید، چون درمان دارد و صبر کردن فقط بدترش می‌کند.
چرا حالم بد است و کی تمام میشود؟
حدود ۷ تا ۸ نفر از هر ۱۰ مادر باردار در سه‌ماههٔ اول تهوع دارند و نیمی‌شان استفراغ هم. علتش بالا رفتن سریع هورمون‌های بارداری است و با وجود اسم «صبحگاهی»، در هر ساعت روز می‌آید. معمولاً از هفتهٔ ۴ تا ۷ شروع میشود، در هفتهٔ ۹ اوج می‌گیرد و تا هفتهٔ ۱۶ تا ۲۰ برای بیشتر مادرها تمام میشود؛ حدود ۱ نفر از ۱۰ نفر تا آخر بارداری کمی دارد. تهوع معمولی به بچه آسیبی نمی‌زند و حتی با بارداری سالم‌تر همراه است؛ نداشتنش هم به معنی مشکل نیست. ویار شدید (هایپرامزیس) که مایعات را نگه نمی‌دارد، فرق دارد و بیماری است که درمان دارد.
یک جدول ساده برای این‌که بدانید کجای راه هستید. این‌ها میانگین است؛ بدن شما ممکن است زودتر یا دیرتر برود.
| هفته | چه انتظاری داشته باشم |
|---|---|
| ۴ تا ۷ | شروع؛ اول با بوها و صبح‌ها، بعد در هر ساعت روز |
| ۸ تا ۱۰ | اوج برای بیشتر مادرها (حدود هفتهٔ ۹)؛ سخت‌ترین هفته‌ها |
| ۱۱ تا ۱۳ | برای خیلی‌ها رو به بهتر شدن؛ اشتها کم‌کم برمی‌گردد |
| ۱۴ تا ۲۰ | برای بیشتر مادرها تمام میشود |
| بعد از ۲۰ | حدود ۱ نفر از ۱۰ نفر کمی ادامه دارد؛ تهوعی که تازه بعد از ۲۰ شروع شود فرق دارد و باید گفته شود |
در خانه چه کنم
- پیش از بلند شدن از تخت چند بیسکویت ساده یا نان خشک بخورید و چند دقیقه بمانید؛ معدهٔ خالی تهوع را بدتر می‌کند.
- کم و زیاد بخورید: هر ۲ تا ۳ ساعت یک چیز کوچک، به‌جای سه وعدهٔ بزرگ. غذاهای سرد یا ولرم بوی کمتری دارند.
- مایعات را بین وعده‌ها بنوشید، نه همراه غذا؛ آب خنک، آب‌میوهٔ رقیق، یخ خرد کرده.
- زنجبیل تازه در چای کم‌رنگ یا نبات زنجبیلی به بعضی مادرها کمک می‌کند و بی‌خطر است؛ شواهدش ضعیف ولی قابل امتحان است.
- بوهایی را که اذیت می‌کنند حذف کنید: پنجره باز، آشپزی را کسی دیگر انجام دهد، عطر نزنید.
- استراحت؛ خستگی تهوع را بدتر می‌کند. اگر مولتی‌ویتامین حالتان را بد می‌کند، شب بخورید یا فعلاً فقط اسید فولیک همراه با ید را ادامه دهید و به ماما بگویید.
- مچ‌بند فشاری (نقطهٔ فشار مچ) بی‌ضرر است و بعضی‌ها را آرام می‌کند.
یک نکتهٔ عملی برای مادر شاغل: بیسکویت و نان خشک در کشوی میز، بطری آب خنک کنار دست، جلسه‌های صبح زود را اگر میشود عقب بیندازید و نزدیک‌ترین دستشویی را بشناسید. لازم نیست به کسی توضیح بدهید؛ «معده‌ام ناسازگار است» کافی است.
چه نکنم
- هیچ قرص یا شربت ضد تهوعی بدون ماما یا پزشک، حتی آنچه برای بارداری قبلی داشتید؛ داروی مناسب بارداری هست ولی باید تجویز شود.
- دمنوش و داروی گیاهی جز زنجبیل کم، نه.
- غذاهای چرب، تند و خیلی شیرین و نوشابه، و گرسنگی طولانی.
یک باور رایج: «اگر غذا نخورم، بچه چیزی نمی‌رسد». در این هفته‌ها بچه خیلی کوچک است و نیازش از ذخیرهٔ بدن شما تأمین میشود؛ کم خوردن چند هفته‌ای به او آسیب نمی‌زند. چیزی که مهم است مایعات است، نه مقدار غذا. اگر مولتی‌ویتامین یا قرص آهن حالتان را بد می‌کند، به ماما بگویید؛ فعلاً فقط اسید فولیک همراه با ید را ادامه بدهید و قرص‌های دیگر بعداً اضافه میشود. مکمل‌های بارداری در ایران
ویار شدید چیست و کی دیگر «معمولی» نیست
ویار شدید (هایپرامزیس) یعنی استفراغی که نمی‌گذارد آب و غذا را نگه دارید و بدن کم‌آب میشود؛ حدود ۱ تا ۳ نفر از ۱۰۰ مادر دچارش می‌شوند. این «ضعیف بودن» یا «لوس بودن» نیست، بیماری است و با سرم و داروی مناسب بارداری در بیمارستان یا درمانگاه درمان میشود. هرچه زودتر درمان شود، کوتاه‌تر است. نشانه‌هایش:
همین امروز یا فردا به ماما یا پزشک
- استفراغی که نمی‌گذارد هیچ آب و غذایی را نگه دارید.
- کمتر از ۳ بار در روز ادرار میکنید یا ادرار کم و تیره است.
- بیش از ۲ تا ۳ کیلو وزن کم کردهاید یا سرگیجه دارید.
- تهوع بعد از هفتهٔ ۲۰ برای اولین بار شروع شده یا با سردرد و درد زیر دنده همراه است.
همین حالا ۱۱۵ یا اورژانس زنان بیمارستان
- استفراغ خونی، درد شدید شکم، غش کردن، یا گیجی و نتوانستن سر پا ایستادن.
فهرست کامل علائم خطر سه‌ماههٔ اول در علائم خطر بارداری: کی ۱۱۵، کی تا فردا است.
چند پرسش که همه می‌پرسند
تهوع ندارم؛ یعنی مشکلی هست؟ نه. حدود ۲ تا ۳ نفر از ۱۰ مادر اصلاً تهوع ندارند و بارداری کاملاً سالمی دارند. نداشتن علامت به معنی مشکل نیست.
تهوع ناگهان قطع شد؛ نگران شوم؟ تهوع معمولاً تدریجی کم میشود ولی گاهی هم یک‌دفعه می‌رود، به‌خصوص حدود هفتهٔ ۱۰ تا ۱۴. به‌تنهایی نشانهٔ چیزی نیست. اگر همراهش خونریزی یا درد دارید، همان روز به ماما بگویید.
زنجبیل چقدر؟ کمی زنجبیل تازه در چای کم‌رنگ یا نبات زنجبیلی؛ شواهدش ضعیف ولی بی‌خطر است. قرص و کپسول زنجبیل و بقیهٔ گیاهان دارویی نه.
داروی ضد تهوع بارداری قبلی‌ام را بخورم؟ نه بدون پرسیدن. داروی مناسب بارداری هست و اگر کارهای خانگی جواب نداد، ماما یا پزشک تجویز می‌کند؛ ولی همان قرص قبلی هم باید دوباره تجویز شود.
برای همسر
آشپزی و خرید و ظرف‌ها این هفته‌ها با شما، و بدون این‌که بگویید «فقط چند هفته است». بوی خودتان را هم چک کنید: عطر و ادکلن فعلاً نه. و یک جمله که این هفته‌ها لازم دارد: «حالت خوب نیست و تقصیر تو نیست». اگر دیدید هیچ چیزی را نگه نمی‌دارد یا ادرارش کم و تیره شده، خودتان نوبت ماما را بگیرید؛ مادرها معمولاً صبر می‌کنند.
این مقاله بخشی از راهنمای بارداری هفته به هفته رایم است.
بر پایهٔ راهنماهای معتبر جهانی مراقبت بارداری و برنامهٔ کشوری مراقبت‌های ادغام‌یافتهٔ سلامت مادران وزارت بهداشت (۱۴۰۲)؛ هیچ‌کدام از این‌ها جای معاینه و نظر ماما یا پزشک خودتان را نمی‌گیرد.
پرسش‌های پرتکرار
ویار بارداری کی تمام میشود؟
برای بیشتر مادرها تا هفتهٔ ۱۶ تا ۲۰. معمولاً از هفتهٔ ۴ تا ۷ شروع میشود و در هفتهٔ ۹ اوج می‌گیرد؛ از هفتهٔ ۱۱ تا ۱۳ برای خیلی‌ها رو به بهتر شدن می‌رود. حدود ۱ نفر از ۱۰ نفر تا آخر بارداری کمی تهوع دارد.
برای تهوع بارداری چه بخورم و چه نخورم؟
پیش از بلند شدن از تخت چند بیسکویت ساده یا نان خشک؛ هر ۲ تا ۳ ساعت یک چیز کوچک به‌جای سه وعدهٔ بزرگ؛ غذاهای سرد یا ولرم که بوی کمتری دارند؛ مایعات بین وعده‌ها نه همراه غذا؛ کمی زنجبیل تازه در چای کم‌رنگ. غذاهای چرب، تند، خیلی شیرین، نوشابه و گرسنگی طولانی را کنار بگذارید.
تهوع ندارم؛ یعنی بارداری‌ام مشکل دارد؟
نه. حدود ۲ تا ۳ نفر از ۱۰ مادر اصلاً تهوع ندارند و بارداری کاملاً سالمی دارند. تهوع معمولی با بارداری سالم‌تر همراه است، ولی نداشتنش به معنی مشکل نیست. اگر تهوع ناگهان قطع شد و همراهش خونریزی یا درد ندارید، به‌تنهایی نشانهٔ چیزی نیست.
کی ویار دیگر معمولی نیست و باید دکتر بروم؟
وقتی هیچ آب و غذایی را نگه نمیدارید، کمتر از ۳ بار در روز ادرار میکنید یا ادرار کم و تیره است، بیش از ۲ تا ۳ کیلو وزن کم کردهاید یا سرگیجه دارید، یا تهوع برای اولین بار بعد از هفتهٔ ۲۰ شروع شده. این ویار شدید است و همین امروز یا فردا به ماما یا پزشک بروید؛ با سرم و داروی مناسب بارداری درمان میشود. استفراغ خونی، درد شدید شکم یا غش یعنی همین حالا ۱۱۵.
قرص ضد تهوع در بارداری بخورم؟
نه بدون ماما یا پزشک، حتی همان دارویی که برای بارداری قبلی داشتید. داروی مناسب بارداری هست و اگر کارهای خانگی جواب نداد، تجویز میشود؛ ولی باید تجویز شود. دمنوش و داروی گیاهی جز کمی زنجبیل هم نه. مچ‌بند فشاری مچ دست بی‌ضرر است و بعضی‌ها را آرام می‌کند.
