کولیک نوزاد: چرا عصرها و شب‌ها بی‌دلیل گریه می‌کند، چه کنم و کی تمام می‌شود؟

پاسخ کوتاه: کولیک یعنی نوزاد سالم و سیر، بیش از ۳ ساعت در روز و دست‌کم ۳ روز در هفته گریه کند، بیشتر عصر و اول شب، با صورت سرخ، مشت گره‌کرده و زانوهای جمع‌شده در شکم. از ۲ تا ۴ هفتگی شروع می‌شود، حدود ۶ هفتگی به اوج می‌رسد و تا ۳ تا ۴ ماهگی خودش تمام می‌شود؛ بیماری نیست و به نوزاد آسیب نمی‌زند. کاری که جواب می‌دهد: بغل و تماس بدنی، شیر در حالت عمودی و گرفتن باد گلو، آغوشی و راه رفتن، صدای «ششش» یا نویز سفید، قنداق نازک، خواباندن روی شکم روی زانوی خودتان با ماساژ کمر. قطره، عرق گیاهی و آب‌قند کمکی نمی‌کند. هرگز نوزاد را تکان ندهید؛ اگر دیگر نمی‌کشید، او را ایمن به پشت در تخت بگذارید و از اتاق بیرون بروید. گریهٔ جیغ‌مانند یا ضعیف، تب، استفراغ سبز، خون در مدفوع یا شُل شدن یعنی فوراً پزشک یا ۱۱۵.

کولیک چیست و از کجا بفهمم گریهٔ نوزادم کولیک است؟

همهٔ نوزادها گریه می‌کنند و گریهٔ طبیعی از حدود ۲ هفتگی زیاد می‌شود. اسمش را وقتی کولیک می‌گذاریم که نوزاد سالم است، خوب شیر می‌خورد و وزن می‌گیرد، ولی بیش از ۳ ساعت در روز، دست‌کم ۳ روز در هفته و دست‌کم یک هفته پشت سر هم گریه می‌کند. نشانه‌های آشنا:

• گریه بیشتر عصر و اول شب است و هر روز تقریباً همان ساعت شروع می‌شود.
• ناگهانی و بلند است، صورت سرخ می‌شود، مشت‌ها گره می‌شود، زانوها به شکم جمع می‌شود یا کمر قوس برمی‌دارد.
• به هر چه بلدید جواب نمی‌دهد یا فقط چند دقیقه آرام می‌شود، و بعد از گریه ممکن است باد شکم خارج کند.
• در ساعت‌های دیگر روز همان نوزاد آرام و راضی است.

از هر ۵ نوزاد حدود یکی کولیک می‌گیرد، چه شیر مادر بخورد چه شیر خشک، چه اول باشد چه چهارم. علت دقیقش معلوم نیست؛ بیشتر پزشکان کودک آن را به حساس بودن دستگاه عصبی نارس نوزاد و گذر از شلوغی روز ربط می‌دهند، نه به «دل‌درد» یا بدغذایی مادر. گاز شکم علت کولیک نیست؛ نتیجهٔ هوایی است که موقع گریه قورت می‌دهد.

کی شروع می‌شود و کی تمام می‌شود؟

معمولاً از ۲ تا ۴ هفتگی شروع می‌شود، در ۶ تا ۸ هفتگی به اوج می‌رسد (تا ۲ تا ۳ ساعت گریه در روز) و از ۳ ماهگی کم می‌شود؛ تا ۳ تا ۴ ماهگی در بیشتر نوزادها تمام شده و در تعداد کمی تا ۵ ماهگی می‌کشد. این روند با رشد مغز نوزاد می‌آید و می‌رود؛ کاری که شما می‌کنید آن را کوتاه نمی‌کند، ولی تحملش را برای هر دوی شما آسان‌تر می‌کند. اگر بعد از ۴ ماهگی هنوز همین الگو را دارد، به پزشک کودک نشان دهید.

وقتی شروع کرد چه کنم؟ ۱۰ کاری که واقعاً کمک می‌کند

اول چیزهای ساده را چک کنید: گرسنگی، پوشک، گرما یا سرما، برچسب لباس یا موی پیچیده دور انگشت، و دمای بدن. بعد یکی‌یکی امتحان کنید؛ هر کدام را ۵ تا ۱۰ دقیقه فرصت بدهید، نه هر ۳۰ ثانیه یک روش.

1. بغل و تماس بدنی: سینه به سینه، سرش زیر چانهٔ شما. بغل زیاد نوزاد را لوس نمی‌کند.
2. شیر در حالت عمودی و باد گلو: وسط شیر و آخرش روی شانه باد گلویش را بگیرید. هر وقت خواست شیر بدهید، اما پشت سر هم نخورانید؛ شیر خشک معمولاً زودتر از ۲ ساعت لازم نیست.
3. آغوشی و راه رفتن: در آغوشی بگذارید و در خانه یا کوچه قدم بزنید؛ ریتم راه رفتن و گرمای بدن شما آرامش می‌آورد.
4. صدای «ششش» یا نویز سفید: صدای پنکه، جاروبرقی یا نویز سفید گوشی با صدای کم و دور از گوش.
5. تکان ملایم و ریتمیک: روی شانه، در گهواره یا با صندلی ماشین؛ آرام و یکنواخت، نه شدید.
6. چیزی برای مکیدن: سینه، انگشت تمیز یا پستانک.
7. قنداق نازک: با پارچهٔ نخی، ران‌ها آزاد، سینه آزاد؛ فقط تا پیش از اولین غلت.
8. روی شکم روی زانوی شما: نوزاد بیدار را رو به شکم روی ران‌هایتان بخوابانید و کمرش را آرام ماساژ دهید؛ برای خواب همیشه به پشت.
9. حمام ولرم و نور کم: عصرها محیط را کم‌تحریک کنید: چراغ کم، تلویزیون خاموش، مهمان کمتر.
10. یادداشت و نوبت: ساعت‌های گریه را بنویسید تا الگو را ببینید، و شب را بین خودتان تقسیم کنید.

چه چیزی کمک نمی‌کند یا خطرناک است؟

• قطرهٔ ضد نفخ، عرق گیاهی، دم‌کرده و آب‌قند: شواهد نشان نمی‌دهد به کولیک کمک کنند و آب‌قند و دم‌کرده برای نوزاد زیر ۶ ماه ممنوع است. هیچ قطره و دارویی بدون تجویز پزشک کودک. تریاک و آرام‌بخش گیاهی هرگز.
• عوض کردن شیر خشک یا رژیم مادر: به‌تنهایی لازم نیست. فقط اگر پزشک به حساسیت به پروتئین شیر شک کرد (خون در مدفوع، اگزما، وزن‌نگیری) با او تصمیم بگیرید؛ شیر خشک هیپوآلرژنیک فقط با تجویز.
• تنها گذاشتن نوزاد روی شکم یا روی مبل برای «گریه کردن»: نه. اگر لازم است فاصله بگیرید، فقط به پشت و در تخت خودش.
• تکان دادن: هرگز، حتی چند ثانیه. در ادامه بخوانید.

وقتی خودم دیگر نمی‌کشم چه کنم؟

گریهٔ آرام‌نشدنی سخت‌ترین بخش ماه‌های اول است و عصبانی شدن شما عادی است؛ کاری که با آن عصبانیت می‌کنید مهم است. اگر حس کردید کنترل را از دست می‌دهید: نوزاد را ایمن به پشت در تخت خودش بگذارید، از اتاق بیرون بروید، در را ببندید، ۱۰ تا ۱۵ دقیقه نفس بکشید یا به همسر، مادر یا دوستی زنگ بزنید، بعد برگردید. چند دقیقه گریه به او آسیب نمی‌زند؛ تکان دادن می‌زند: تکان دادن نوزاد حتی چند ثانیه باعث خونریزی مغز و چشم می‌شود و می‌تواند به مرگ، نابینایی، فلج مغزی و تشنج بینجامد. این را به همهٔ کسانی که نوزاد را نگه می‌دارند (پدر، پدربزرگ و مادربزرگ، پرستار) بگویید. اگر هر روز با گریهٔ او خودتان هم گریه می‌کنید، خوابتان و اشتهایتان به هم ریخته یا احساس می‌کنید مادر بدی هستید، این خستگی ساده نیست؛ به پزشک یا مراقب سلامت پایگاه بگویید تا افسردگی بعد از زایمان بررسی شود.

کی گریه نشانهٔ خطر است؟

فوراً به پزشک یا ۱۱۵ اگر نوزاد:

• گریه‌اش جیغ‌مانند، ضعیف یا کاملاً متفاوت از همیشه شده است.
• تب دارد (زیر ۳ ماه هر تب ۳۸ یا بالاتر، راهنمای تب بر حسب سن).
• استفراغ سبز یا جهنده دارد، در مدفوعش خون است، یا شکمش سفت و بادکرده است.
• حین گریه نفسش قطع می‌شود یا کبود می‌شود، یا بعد از گریه غیرعادی ساکت و شُل می‌شود.
• ملاجش برجسته است، با لمس یا حرکت یک دست یا پا گریه می‌کند، کشالهٔ ران یا بیضه‌اش ورم کرده، یا افتاده یا تکان داده شده است (حتماً بگویید؛ درمان زود نجات‌دهنده است).

همان روز به پزشک کودک اگر بیش از ۲ ساعت با همهٔ روش‌ها آرام نشده، شیر را رد می‌کند، وزن نمی‌گیرد، بعد از ۴ ماهگی ادامه دارد، یا خودتان دیگر توان ندارید. نوزادی که کولیک معمول عصرگاهی دارد، خوب شیر می‌خورد، وزن می‌گیرد و ساعت‌های آرام و خندان هم دارد، به درمان نیاز ندارد؛ به صبر و کمک گرفتن نیاز دارد. در همین هفته‌ها نوزاد با گریه و صدا با شما حرف می‌زند؛ ارتباط از روز اول می‌گوید گریه‌های مختلفش را چطور بشناسید.