ورزش بعد از زایمان: از کی شروع کنم، طبیعی و سزارین، کف لگن، شکم و شیردهی

نکات کلیدی
- بعد از زایمان طبیعی بیعارضه، تمرین کف لگن و پیادهروی آرام را هر وقت توانش را داشتید شروع کنید؛ ورزشهای پرفشار مثل دویدن و پریدن بعد از معاینهٔ هفتههای ۶ تا ۸.
- بعد از سزارین هر روز کمی راه بروید، تا حدود ۶ هفته چیزی سنگینتر از نوزاد بلند نکنید و پیش از ورزش سختتر با ماما یا پزشک مشورت کنید.
- تمرین کف لگن: نگه داشتن تا ۱۰ ثانیه و چند انقباض سریع، هر کدام ۱۰ بار، دستکم روزی ۳ نوبت.
- ورزش متوسط منظم، مثل ۳۰ دقیقه پیادهروی تند در روز، مقدار و کیفیت شیر را کم نمیکند.
- خونریزی دوباره، درد، نشت ادرار یا سنگینی در واژن یعنی ورزش را کم کنید و با ماما حرف بزنید؛ درد سینه یا تنگی نفس یعنی ۱۱۵.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: بعد از زایمان طبیعی بیعارضه، تمرین کف لگن و پیادهروی آرام را هر وقت توانش را داشتید، حتی از روزهای اول، شروع کنید. بعد از سزارین تا حدود ۶ هفته فقط راه رفتن کوتاه و چیزی سنگینتر از نوزاد بلند نکنید. ورزش سنگین بعد از معاینهٔ هفتههای ۶ تا ۸، و ورزش متوسط شیر را کم نمیکند.
ورزش بعد از زایمان چه فایدهای دارد؟
فعالیت بدنی منظم بعد از زایمان خلق را بهتر میکند، خطر افسردگی بعد از زایمان را کمتر میکند، انرژی را بالا میبرد و کمک میکند کمکم به وزن سالم برگردید. هدف نهایی برای مادری که مشکلی ندارد، دستکم ۱۵۰ دقیقه فعالیت متوسط در هفته است، مثلاً ۳۰ دقیقه پیادهروی تند در ۵ روز. لازم نیست از اول به این عدد برسید؛ از ۱۰ دقیقه شروع کنید و آرام بیشترش کنید. نشستن طولانی را هم کم کنید؛ هر حرکتی، حتی سبک، بهتر از نشستن است.
اگر غم و گریه بیشتر از ۲ هفته مانده، ورزش بهتنهایی کافی نیست؛ غم و افسردگی بعد از زایمان را بخوانید و با ماما یا پزشک حرف بزنید.
از کی شروع کنم؟ زایمان طبیعی و سزارین
| مرحله | زایمان طبیعی بیعارضه | سزارین یا زایمان سخت و با عارضه |
|---|---|---|
| روزهای اول | تمرین کف لگن و پیادهروی آرام، هر وقت توانش را داشتید | راه رفتن کوتاه هر روز، که خطر لخته شدن خون را هم کم میکند؛ چیزی سنگینتر از نوزاد بلند نکنید |
| هفتههای اول | دراز و نشست، پلانک و ورزشهای پرفشار مثل دویدن و پریدن نه | ورزش را عقب بیندازید؛ پیش از هر ورزش سختتر با ماما یا پزشک حرف بزنید |
| ورزش سنگین (دویدن، ایروبیک) | بعد از معاینهٔ هفتههای ۶ تا ۸ و نظر ماما یا پزشک | بیشتر مادرها از حدود ۶ هفته، وقتی درد ندارند و ماما یا پزشک موافق است |
| شنا | ۷ روز بعد از قطع کامل خونریزی | بعد از جوش خوردن زخم و قطع خونریزی، با نظر پزشک |
اگر پیش از بارداری ورزش منظم داشتید، معمولاً زودتر به برنامهٔ قبلی برمیگردید؛ اگر نداشتید، با پیادهروی شروع کنید. پس اول نوع زایمانتان را در جدول پیدا کنید و همان ردیف را دنبال کنید.
منابع جهانی و برنامهٔ کشوری ایران چه میگویند؟
این دو نگاه را کنار هم میآوریم تا خودتان با ماما یا پزشکتان تصمیم بگیرید:
| موضوع | راهنماهای جهانی | ایران (برنامهٔ کشوری و آموزش بیمارستانهای دانشگاهی) |
|---|---|---|
| نوبتهای بررسی مادر | یک معاینه در هفتههای ۶ تا ۸ بعد از زایمان، پیش از ورزش سنگین | سه نوبت رایگان در پایگاه سلامت: روز ۱ تا ۳، روز ۱۰ تا ۱۵ و روز ۳۰ تا ۴۲ |
| تمرین کف لگن | از روزهای اول، هر وقت توانش را داشتید | از روز زایمان اگر مشکلی ندارید، اول در رختخواب |
| شنا | ۷ روز بعد از قطع خونریزی؛ بعد از سزارین با نظر پزشک | بعد از معاینهٔ پس از زایمان و ۷ روز بدون خونریزی یا ترشح؛ در سزارین و بخیه با نظر پزشک |
| ورزش سنگین | بعد از معاینهٔ هفتههای ۶ تا ۸ | با احتیاط بیشتر بعد از سزارین یا زایمان سخت؛ دربارهٔ زمانش در نوبت روز ۳۰ تا ۴۲ بپرسید |
پس نوبتهای مراقبت پایگاه سلامت را از دست ندهید و سؤال ورزشتان را همانجا بپرسید.
تمرین کف لگن را چطور انجام دهم؟
عضلههای کف لگن مثانه، رحم و روده را نگه میدارند و در بارداری و زایمان کشیده میشوند. تمرین منظم کمک میکند نشت ادرار با سرفه و عطسه کمتر شود.
- بنشینید یا دراز بکشید و عضلههای دور مقعد، مثانه و واژن را با هم سفت کنید و به بالا بکشید، مثل وقتی جلوی ادرار و باد را میگیرید.
- تا ۱۰ ثانیه نگه دارید و رها کنید؛ بعد چند بار سریع سفت و رها کنید.
- هر کدام را ۱۰ بار، دستکم روزی ۳ نوبت تکرار کنید.
- در تمام مدت عادی نفس بکشید و شکمتان را تو نکشید.
یک تمرین ساده برای شکم هم هست: به پهلو دراز بکشید و زانوها را کمی خم کنید، موقع بیرون دادن نفس، پایین شکم را آرام تو بکشید و کف لگن را هم سفت کنید، تا ۱۰ بشمارید و رها کنید. پس این دو تمرین را به کارهای روزانه، مثل وقت شیر دادن، گره بزنید تا فراموش نشود.
شکمم هنوز جلو است؛ جدا شدن عضلههای شکم یعنی چه؟
در بارداری، دو ستون عضلهٔ جلوی شکم معمولاً از هم فاصله میگیرند، اغلب به اندازهٔ حدود دو انگشت. این فاصله در بیشتر مادرها تا حدود ۸ هفته بعد از زایمان به حالت عادی برمیگردد.
برای بررسی، به پشت دراز بکشید، زانوها خم و کف پاها روی زمین، شانهها را کمی بالا بیاورید و با نوک انگشتان بالا و پایین ناف را لمس کنید و ببینید چند انگشت در فاصله جا میشود. هر چند وقت یک بار تکرار کنید تا ببینید کمتر میشود یا نه. در این مدت دراز و نشست و پلانک نزنید و چیز سنگین بلند نکنید. اگر بعد از ۸ هفته فاصله هنوز واضح است، به پزشک بگویید تا در صورت نیاز شما را به فیزیوتراپ معرفی کند.
ورزش با شیردهی: شیرم کم میشود؟
نه. رژیم غذایی متعادل همراه با ورزش متوسط منظم، مثل ۳۰ دقیقه پیادهروی تند در روز، مقدار و کیفیت شیر را کم نمیکند. آب کافی بنوشید و غذای کامل بخورید؛ رژیم سخت لاغری در شیردهی لازم نیست. اگر پیش از ورزش به نوزاد شیر بدهید، سینهها سبکترند و ورزش راحتتر است. بعد از ورزش هم میتوانید مثل همیشه شیر بدهید. برای غذای روزانهٔ دوران شیردهی، تغذیهٔ مادر شیرده و برای خود شیردهی راهنمای شیر مادر و شیر خشک را ببینید.
کی ورزش را قطع کنم و کی به پزشک یا ۱۱۵ زنگ بزنم؟
ورزش را کم یا قطع کنید و همان روز با ماما یا پزشک حرف بزنید اگر:
- بعد از ورزش خونریزی دوباره بیشتر یا قرمز شد.
- درد لگن، کمر یا زخم بخیه دارید که با ورزش بدتر میشود.
- نشت ادرار دارید یا در واژن احساس سنگینی و پایین آمدن چیزی میکنید.
- زخم سزارین قرمزتر، دردناکتر یا متورم شده یا از آن چرک و ترشح بدبو میآید، یا موقع ادرار سوزش دارید.
همین حالا ۱۱۵ یا اورژانس زنان: درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس ناگهانی یا سرفهٔ همراه با نفستنگی، درد و ورم یک ساق پا، خونریزی که در یک ساعت یک پد را خیس میکند، یا غش کردن.
پرسشهای پرتکرار
چهل روز باید کاملاً استراحت کنم؟
استراحت مطلق لازم نیست. بعد از زایمان طبیعی بیعارضه، راه رفتن آرام و تمرین کف لگن از روزهای اول مفید است و بعد از سزارین هم راه رفتن کوتاه روزانه خطر لخته را کم میکند. فقط ورزش سنگین و بلند کردن بار سنگین را تا بعد از معاینهٔ هفتههای ۶ تا ۸ و نظر ماما عقب بیندازید.
کی میتوانم دوباره دراز و نشست بزنم؟
در هفتههای اول نه. اول تمرین کف لگن و تمرین آرام شکم را انجام دهید و فاصلهٔ عضلههای شکم را بررسی کنید. اگر بعد از ۸ هفته فاصله هنوز واضح است، پیش از ورزشهای شکمی سخت با پزشک یا فیزیوتراپ مشورت کنید.
بعد از ورزش میتوانم به بچه شیر بدهم؟
بله. ورزش متوسط شیر را کم یا خراب نمیکند و بعد از ورزش میتوانید مثل همیشه شیر بدهید. اگر پیش از ورزش شیر بدهید، سینهها سبکترند و ورزش راحتتر است.
پیادهروی با کالسکه را چطور انجام دهم که کمرم درد نگیرد؟
دستهٔ کالسکه را هماندازهٔ آرنجتان تنظیم کنید، کمرتان را صاف و دستها را کمی خم نگه دارید. از مسیر کوتاه و صاف شروع کنید و کمکم زمانش را بیشتر کنید.





