واکسن یکسالگی (سرخک، سرخجه، اوریون و پنوموکوک): چند تاست، کجا می‌زنند، تب و دانههای ۷ تا ۱۲ روز بعد و کی به پزشک
نکات کلیدی
- در ۱۲ ماهگی دو آمپول زده میشود: سرخک، سرخجه و اوریون (نوبت اول) و یادآور پنوموکوک؛ قطره ندارد.
- محل تزریق ران یا بالای بازوست و کارکنان انتخاب می‌کنند.
- درد و تب خفیف یکی دو روز اول؛ ۷ تا ۱۲ روز بعد ممکن است چند روز تب و دانههای ریز غیرمسری بیاید.
- اگر با تب تشنج کرد: به پهلو، چیزی در دهان نه، ساعت بگیرید؛ اولین تشنج یا بیش از ۵ دقیقه یعنی ۱۱۵.
- حساسیت به تخممرغ مانع این واکسن نیست و واکسن اوتیسم نمی‌آورد.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: در ۱۲ ماهگی کودک دو آمپول می‌گیرد: نوبت اول سرخک، سرخجه و اوریون و نوبت سوم (یادآور) پنوموکوک. قطره در این نوبت نیست. درد جای تزریق و تب خفیف ممکن است همان یکی دو روز اول بیاید، ولی عارضهٔ خاص واکسن سرخک دیرتر است: ۷ تا ۱۲ روز بعد ممکن است تب و دانههای ریز پوستی بیاید که چند روزه خوب میشود و مسری نیست.
واکسن یکسالگی چیا هست؟
- سرخک، سرخجه و اوریون، نوبت اول (آمپول): سه بیماری ویروسی در یک تزریق. سرخک بسیار مسری است و می‌تواند ذات‌الریه و عفونت مغز بیاورد؛ نوبت اول برنامهٔ کشوری ۱۲ ماهگی و نوبت دومش ۱۸ ماهگی است. اگر کودک در ۶ ماهگی نوبت اضافهٔ سرخک گرفته (در بعضی استان‌ها)، این نوبت باز هم لازم است.
- پنوموکوک، نوبت سوم یا یادآور (آمپول): محافظتی را که در ۲ و ۴ ماهگی ساخته شده، محکم و ماندگار می‌کند. اگر پایگاه سلامت شما هنوز این واکسن را ندارد، بپرسید کی می‌رسد.
واکسن یکسالگی را کجای بچه می‌زنند، دست یا پا؟
ممکن است در ران یا بالای بازو باشد؛ کارکنان پایگاه سلامت با توجه به سن و جثهٔ کودک محل را انتخاب می‌کنند و هر آمپول را جدا می‌زنند. لباسی بپوشانید که هم ران و هم بازو راحت باز شود.
همان روز چه کارهای دیگری انجام میشود؟
نوبت ۱۲ ماهگی یکی از نوبت‌های مهم مراقبت کودک سالم است: وزن، قد و دور سر را اندازه می‌گیرند، پزشک کودک را معاینه می‌کند، پرسشنامهٔ تکامل را شما پر می‌کنید و دهان و دندان‌ها را نگاه می‌کنند. اگر هنوز کودک را پیش دندان‌پزشک نبرده‌اید، حوالی یکسالگی وقت خوبی برای اولین ویزیت است.
روز واکسن چه کنم؟
- کارت واکسن و دفترچهٔ مراقبت را همراه ببرید. اگر پرونده در سامانهٔ سیب ثبت شده، کد ملی کودک هم کافی است، ولی کارت را هم داشته باشید.
- لباس راحت و باز بپوشانید که جای تزریق زود در دسترس باشد و بعد هم روی آن فشار نیاورد.
- تب‌بر پیشگیرانه پیش از واکسن ندهید. دادن داروی تب «برای اینکه تب نکند» لازم نیست و ممکن است جواب بدن به واکسن را کمی کم کند.
- هنگام تزریق بغلش کنید و اگر شیر می‌خورد، شیر بدهید. شیر دادن حین و بلافاصله بعد از تزریق، درد و گریه را کم می‌کند. آرام بودن شما هم به نوزاد آرامش می‌دهد.
- کمی در پایگاه سلامت بمانید. واکنش حساسیتی شدید بسیار نادر است و اگر پیش بیاید، معمولاً در همان دقیقه‌های اول است و کارکنان آماده‌اند.
کودک یک‌ساله آمپول را بیشتر می‌فهمد و ممکن است از دیدن پرستار بترسد. او را روی پای خودتان بنشانید و در آغوش بگیرید، با او آرام حرف بزنید و دروغ نگویید که «درد ندارد»؛ بگویید «یک لحظه درد دارد و من پیشت هستم». بعد از تزریق شیر یا بغل یا اسباب‌بازی محبوبش زود آرامش می‌کند.
بعد از واکسن یکسالگی چه چیزی طبیعی است؟
یکی دو روز اول (بیشتر از پنوموکوک): درد و قرمزی و ورم جای تزریق، بدخلقی، کم‌اشتهایی و گاهی تب خفیف.
۷ تا ۱۲ روز بعد (از واکسن سرخک): بعضی بچه‌ها چند روز تب می‌کنند که گاهی بالاست، و بعضی دانههای ریز صورتی روی صورت و بدن پیدا می‌کنند که خارش ندارد و چند روزه می‌رود. این دانه‌ها مسری نیست و کودک لازم نیست از بقیه دور بماند. گاهی هم غدد زیر گوش یا گردن کمی ورم می‌کند. این‌ها نشانهٔ کار کردن واکسن است، نه بیمار شدن به سرخک.
- بیشتر بغلش کنید و بیشتر شیر بدهید؛ نوزاد بی‌قرار با شیر و بغل آرام‌تر میشود.
- لباسش سبک باشد و اتاق خیلی گرم نباشد؛ زیاد پوشاندن تب را بالاتر می‌برد.
- اگر جای تزریق قرمز و دردناک است، یک پارچهٔ تمیز خنک و نم‌دار چند دقیقه رویش بگذارید. یخ مستقیم نگذارید و محل را محکم مالش ندهید.
- یک سفتی کوچک زیر پوست جای تزریق ممکن است چند هفته بماند و آرام‌آرام کوچک شود؛ این طبیعی است.
- داروی تب فقط وقتی کودک اذیت است و فقط با نظر پزشک یا داروخانه برای همان سن و وزن. آسپرین را هرگز به کودک ندهید.
تب در کودک بالای ۶ ماه: اگر کودک بیدار و هوشیار است، بازی می‌کند و خوب می‌نوشد، تب خفیف یکی دو روز بعد از واکسن را میشود در خانه مراقبت کرد. تبی که بیش از ۴۸ ساعت بماند، تب ۴۰ درجه یا بالاتر، یا تبی که با بی‌حالی، گریهٔ غیرعادی یا نخوردن همراه است، باید معاینه شود. جدول کامل تب بر حسب سن در راهنمای تب نوزاد و کودک آمده است.
اگر با تب تشنج کرد: تشنج تب در این سن ترسناک است ولی معمولاً ۲ تا ۳ دقیقه طول می‌کشد و آسیب ماندگار نمی‌گذارد. به ساعت نگاه کنید، کودک را روی سطح صاف به پهلو بخوابانید، دور گردنش را آزاد کنید، چیزی در دهانش نگذارید، مهارش نکنید و کنارش بمانید. اگر اولین تشنج اوست، بیش از ۵ دقیقه طول کشید، بعد از آن نفس نمی‌کشد یا کبود است، یا تشنج دوم در همان روز آمد، فوراً ۱۱۵.
همان روز پزشک: تب بیش از ۴۸ ساعت یا ۴۰ درجه، دانه‌هایی که خارش شدید دارند یا تاول زده‌اند، بی‌حالی یا گریهٔ غیرعادی، کبودی‌های ریز و بی‌دلیل روی پوست یا خونریزی از لثه و بینی، و قرمزی جای تزریق که بعد از ۲ روز بزرگ‌تر یا داغ و چرکی میشود.
فوراً ۱۱۵ را بگیرید اگر: نفس کشیدنش سخت یا صدادار شده، لب و صورتش ورم کرده یا کهیر همه‌جای بدنش زده، تشنج کرده، بی‌حال است و به‌سختی بیدار میشود، رنگش کبود یا خیلی رنگ‌پریده است، یا لکه‌هایی روی پوست دارد که با فشار لیوان شیشه‌ای روی آن‌ها محو نمی‌شوند.
بچه به تخممرغ حساسیت دارد؛ می‌تواند این واکسن را بزند؟
بله. حساسیت به تخممرغ مانع واکسن سرخک، سرخجه و اوریون نیست و آزمایش یا آمادگی خاصی لازم ندارد. ولی اگر کودک قبلاً بعد از واکسنی واکنش حساسیتی شدید داشته، یا بهخاطر بیماری یا دارو دستگاه ایمنی‌اش ضعیف است، پیش از تزریق به کارکنان و پزشک بگویید تا آن‌ها تصمیم بگیرند.
این واکسن اوتیسم نمی‌آورد؟
نه. واکسن سرخک، سرخجه و اوریون بیشتر از هر واکسن دیگری از این نظر بررسی شده و ارتباطی با اوتیسم ندارد. نشانههای اوتیسم معمولاً بین ۱۲ تا ۲۴ ماهگی دیده میشود، همان سن این واکسن، ولی هم‌زمانی یعنی علت نیست. توضیح کامل در آیا واکسن اوتیسم میآورد؟.
با سرماخوردگی یا اگر نوبت عقب افتاده؟
سرماخوردگی خفیف بدون تب مانع نیست. اگر کودک تب دارد یا حالش بد است، چند روز عقب بیندازید و همان هفته بروید. اگر از یکسالگی گذشته و هنوز نزده، هر چه زودتر بزنید؛ واکسیناسیون از همان نوبت ادامه می‌یابد و تکرار لازم نیست (نوبت عقب‌افتاده و واکسن با سرماخوردگی).
نوبت قبلی واکسن ۶ ماهگی بود و نوبت بعدی واکسن ۱۸ ماهگی است.
جدول همهٔ نوبت‌های واکسن، عوارض و کی به پزشک را در راهنمای واکسن رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
واکسن یکسالگی چیا هست؟
دو آمپول: نوبت اول سرخک، سرخجه و اوریون، و نوبت سوم (یادآور) پنوموکوک. قطره در این نوبت نیست. رایگان در پایگاه سلامت.
واکسن یکسالگی را کجای بچه می‌زنند، دست یا پا؟
ممکن است در ران یا بالای بازو باشد؛ کارکنان با توجه به سن و جثه انتخاب می‌کنند و هر آمپول را جدا می‌زنند.
واکسن یکسالگی تب می‌کند؟
ممکن است یکی دو روز اول تب خفیف بیاورد، و ۷ تا ۱۲ روز بعد از واکسن سرخک هم بعضی بچه‌ها چند روز تب و دانههای ریز می‌گیرند که خودش خوب میشود.
دانههای بعد از واکسن یکسالگی مسری است؟
نه. دانههای ریز صورتی ۷ تا ۱۲ روز بعد نشانهٔ کار کردن واکسن است، مسری نیست و چند روزه خوب میشود.
واکسن یکسالگی چند تا است و قطره هم دارد؟
دو آمپول است و قطره ندارد. قطرهٔ فلج اطفال بعدی در ۱۸ ماهگی است.
بچهٔ حساس به تخممرغ واکسن سرخک بزند؟
بله. حساسیت به تخممرغ مانع این واکسن نیست. اگر قبلاً بعد از واکسنی واکنش شدید داشته، پیش از تزریق به کارکنان بگویید.
واکسن ام ام آر اوتیسم میآورد؟
نه. پژوهشهای بزرگ هیچ ارتباطی پیدا نکردهاند. نشانههای اوتیسم همسن این واکسن دیده میشود ولی بهخاطر آن نیست.
واکسن یکسالگی را زودتر از ۱۲ ماهگی میشود زد؟
نه. نوبت اول سرخک، سرخجه و اوریون طبق برنامهٔ کشوری در ۱۲ ماهگی است. در بعضی استان‌ها یک نوبت اضافهٔ سرخک در ۶ ماهگی هم زده میشود، ولی جای نوبت ۱۲ ماهگی را نمی‌گیرد.
