واکسن ۱۸ ماهگی: برای چیست، چه عوارضی دارد، درد و لنگیدن بعد از آن، با سرماخوردگی می‌شود زد و کی به پزشک

پاسخ کوتاه: ۱۸ ماهگی یعنی یک سال و نیم. در این نوبت کودک دو آمپول و یک قطره می‌گیرد: یادآور سه‌گانه (دیفتری، کزاز، سیاه‌سرفه)، نوبت دوم سرخک، سرخجه و اوریون، و یادآور قطرهٔ فلج اطفال؛ همه رایگان در پایگاه سلامت. درد و ورم جای تزریق و تب خفیف یکی دو روز طبیعی است و کودکی که راه می‌رود ممکن است یکی دو روز کمی بلنگد. با سرماخوردگی خفیف بدون تب هم می‌شود واکسن زد.

واکسن ۱۸ ماهگی برای چیست؟

• سه‌گانه، یادآور (آمپول): محافظت در برابر دیفتری، کزاز و سیاه‌سرفه که با سه نوبت پنج‌گانه ساخته شده، با گذشت زمان کم می‌شود. این یادآور آن را دوباره محکم می‌کند. کزاز در کودکی که تازه راه افتاده و زمین می‌خورد و زخم برمی‌دارد، مهم است.
• سرخک، سرخجه و اوریون، نوبت دوم (آمپول): نوبت دوم برای کودکانی است که با نوبت اول ایمنی کامل نگرفته‌اند. با این نوبت، محافظت در برابر این سه بیماری تقریباً کامل می‌شود.
• فلج اطفال خوراکی، یادآور (قطره).

واکسن ۱۸ ماهگی را کی و کجا باید زد؟

نوبت ۱۸ ماهگی حوالی یک سال و نیمگی است و پایگاه سلامت تاریخش را در کارت می‌نویسد. همین نوبت، یکی از نوبت‌های مراقبت کودک سالم هم هست: وزن، قد و دور سر را اندازه می‌گیرند و چند سؤال کوتاه دربارهٔ رشد و تکامل از شما می‌پرسند. آمپول‌ها در این سن ممکن است در ران یا بالای بازو زده شوند؛ کارکنان محل را انتخاب می‌کنند.

واکسن ۱۸ ماهگی درد دارد؟ چطور آماده‌اش کنم؟

چند ثانیه درد دارد و کودک در این سن آمپول را یادش می‌ماند و ممکن است از قبل بترسد. چند پیشنهاد ساده:

• دروغ نگویید که درد ندارد. کوتاه و آرام بگویید: «یک لحظه درد دارد، بعد تمام می‌شود و من پیشت هستم.»
• او را روی پای خودتان بنشانید و محکم و گرم بغلش کنید؛ بغل شما از هر چیزی آرام‌کننده‌تر است.
• یک کتاب، آواز یا اسباب‌بازی محبوبش را همراه ببرید تا حواسش پرت شود. اگر هنوز شیر مادر می‌خورد، شیر دادن هم کمک می‌کند.
• بعد از تزریق تشویقش کنید، حتی اگر گریه کرد. گریه کردن اشکالی ندارد.

• کارت واکسن و دفترچهٔ مراقبت را همراه ببرید. اگر پرونده در سامانهٔ سیب ثبت شده، کد ملی کودک هم کافی است، ولی کارت را هم داشته باشید.
• لباس راحت و باز بپوشانید که جای تزریق زود در دسترس باشد و بعد هم روی آن فشار نیاورد.
• تب‌بر پیشگیرانه پیش از واکسن ندهید. دادن داروی تب «برای اینکه تب نکند» لازم نیست و ممکن است جواب بدن به واکسن را کمی کم کند.
• هنگام تزریق بغلش کنید و اگر شیر می‌خورد، شیر بدهید. شیر دادن حین و بلافاصله بعد از تزریق، درد و گریه را کم می‌کند. آرام بودن شما هم به نوزاد آرامش می‌دهد.
• کمی در پایگاه سلامت بمانید. واکنش حساسیتی شدید بسیار نادر است و اگر پیش بیاید، معمولاً در همان دقیقه‌های اول است و کارکنان آماده‌اند.

واکسن ۱۸ ماهگی چه عوارضی دارد؟

یکی دو روز اول (بیشتر از سه‌گانه): درد، قرمزی و ورم جای تزریق، بدخلقی، کم‌اشتهایی و تب خفیف. اگر در ران زده شده، کودک ممکن است یکی دو روز کمی بلنگد یا نخواهد روی آن پا راه برود؛ این از درد عضله است و خودش خوب می‌شود. گاهی ورم یادآور سه‌گانه بزرگ‌تر است و بخش بزرگی از ران یا بازو را می‌گیرد؛ این هم معمولاً در چند روز خودبه‌خود می‌خوابد، ولی بهتر است به پزشک نشانش بدهید.

۷ تا ۱۲ روز بعد (از سرخک): ممکن است چند روز تب و دانه‌های ریز غیرمسری بیاید. این عوارض در نوبت دوم کمتر از نوبت اول دیده می‌شوند.

• بیشتر بغلش کنید و بیشتر شیر بدهید؛ نوزاد بی‌قرار با شیر و بغل آرام‌تر می‌شود.
• لباسش سبک باشد و اتاق خیلی گرم نباشد؛ زیاد پوشاندن تب را بالاتر می‌برد.
• اگر جای تزریق قرمز و دردناک است، یک پارچهٔ تمیز خنک و نم‌دار چند دقیقه رویش بگذارید. یخ مستقیم نگذارید و محل را محکم مالش ندهید.
• یک سفتی کوچک زیر پوست جای تزریق ممکن است چند هفته بماند و آرام‌آرام کوچک شود؛ این طبیعی است.
• داروی تب فقط وقتی کودک اذیت است و فقط با نظر پزشک یا داروخانه برای همان سن و وزن. آسپرین را هرگز به کودک ندهید.

تب در کودک بالای ۶ ماه: اگر کودک بیدار و هوشیار است، بازی می‌کند و خوب می‌نوشد، تب خفیف یکی دو روز بعد از واکسن را می‌شود در خانه مراقبت کرد. تبی که بیش از ۴۸ ساعت بماند، تب ۴۰ درجه یا بالاتر، یا تبی که با بی‌حالی، گریهٔ غیرعادی یا نخوردن همراه است، باید معاینه شود. جدول کامل تب بر حسب سن در راهنمای تب نوزاد و کودک آمده است.

اگر با تب تشنج کرد: تشنج تب در این سن ترسناک است ولی معمولاً ۲ تا ۳ دقیقه طول می‌کشد و آسیب ماندگار نمی‌گذارد. به ساعت نگاه کنید، کودک را روی سطح صاف به پهلو بخوابانید، دور گردنش را آزاد کنید، چیزی در دهانش نگذارید، مهارش نکنید و کنارش بمانید. اگر اولین تشنج اوست، بیش از ۵ دقیقه طول کشید، بعد از آن نفس نمی‌کشد یا کبود است، یا تشنج دوم در همان روز آمد، فوراً ۱۱۵.

همان روز پزشک: ورمی که تمام ران یا بازو را گرفته، داغ و قرمز و دردناک است یا بعد از ۲ روز بیشتر می‌شود؛ لنگیدنی که بیش از ۳ روز مانده یا کودک اصلاً روی پا نمی‌ایستد؛ تب بیش از ۴۸ ساعت یا ۴۰ درجه؛ بی‌حالی یا گریهٔ غیرعادی؛ کبودی‌های ریز بی‌دلیل روی پوست.

فوراً ۱۱۵ را بگیرید اگر: نفس کشیدنش سخت یا صدادار شده، لب و صورتش ورم کرده یا کهیر همه‌جای بدنش زده، تشنج کرده، بی‌حال است و به‌سختی بیدار می‌شود، رنگش کبود یا خیلی رنگ‌پریده است، یا لکه‌هایی روی پوست دارد که با فشار لیوان شیشه‌ای روی آن‌ها محو نمی‌شوند.

واکسن ۱۸ ماهگی با سرماخوردگی زده می‌شود؟

بله. آبریزش بینی، سرفهٔ سبک یا اسهال خفیف بدون تب مانع نیست و اثر واکسن را کم نمی‌کند. اگر کودک تب دارد یا حالش واقعاً بد است، با پایگاه سلامت هماهنگ کنید که چند روز عقب بیفتد و همان هفته بروید. اگر این نوبت عقب افتاده، هر وقت یادتان آمد بروید؛ واکسیناسیون از همان نوبت ادامه می‌یابد و تکرار لازم نیست (نوبت عقب‌افتاده و واکسن با سرماخوردگی).

بعد از ۱۸ ماهگی، واکسن بعدی کی است؟

بعد از این نوبت، واکسن بعدی برنامهٔ کشوری در ۶ سالگی و پیش از مدرسه است (یادآور سه‌گانه و قطرهٔ فلج اطفال). تا آن موقع واکسن آنفلوآنزا در پاییز اختیاری است (واکسن آنفلوآنزا برای کودک زیر ۳ سال). کارت واکسن را نگه دارید؛ برای ثبت‌نام مدرسه لازم می‌شود.

نوبت قبلی واکسن یک‌سالگی بود.

جدول همهٔ نوبت‌های واکسن، عوارض و کی به پزشک را در راهنمای واکسن رایم ببینید.