قطرهٔ آ+د و قطرهٔ آهن نوزاد: از کی، روزی چند قطره، تا کی، چطور بدهم و چه مکملهایی لازم نیست

نکات کلیدی
- آ+د یا مولتیویتامین: روز ۳ تا ۵ تولد تا پایان ۲۴ ماهگی، روزی ۱ سیسی (معمولاً ۲۵ قطره، جعبه را ببینید)؛ یکی از این دو، نه هر دو؛ برای نارس همان مقدار؛ رایگان در پایگاه سلامت.
- آهن: پایان ۶ ماهگی همراه شروع غذای کمکی تا پایان ۲۴ ماهگی، حدود ۱۵ قطره؛ عقب دهان با سرنگ، نه با شیر و چای، همراه میوهٔ ویتامینثدار؛ لکهٔ دندان و مدفوع سیاه بیضرر است.
- نارس یا زیر ۲۵۰۰ گرم: آهن از حدود ۲ ماهگی (وقتی وزن دو برابر شد) با مقدار پزشک.
- بعد از ۲ سالگی: ویتامین د هر دو ماه یک قرص یا کپسول ۵۰ هزار واحدی تا ۸ سالگی، با هزینهٔ خودتان؛ آهن فقط با تشخیص کمخونی.
- امگا ۳، روی، منیزیم، پروبیوتیک و شربت تقویتی برای شیرخوار سالم لازم نیست؛ ویتامین د و آ اضافه زیان دارد. خوردن زیاد قطره توسط کودک اورژانس است.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: در ایران هر شیرخوار دو قطرهٔ رایگان از برنامهٔ کشوری میگیرد و هیچ مکمل دیگری لازم ندارد: قطرهٔ آ+د یا مولتیویتامین از روز سوم تا پنجم تولد تا پایان ۲۴ ماهگی، روزی ۱ سیسی که معمولاً ۲۵ قطره است؛ و قطرهٔ آهن از پایان ۶ ماهگی همراه شروع غذای کمکی تا پایان ۲۴ ماهگی، حدود ۱۵ قطره در روز. هر دو را در هر نوبت مراقبت پایگاه سلامت رایگان میدهند. نوزاد نارس یا زیر ۲۵۰۰ گرم قطرهٔ آهن را زودتر، از حدود ۲ ماهگی و با مقدار پزشک شروع میکند. شیر مادر همهٔ ویتامینها را دارد جز ویتامین د به اندازهٔ کافی، و آهنش از ۶ ماهگی کم میشود؛ قطرهها همین دو کمبود را پر میکنند. ویتامین د بعد از ۲ سالگی هر دو ماه یک بار ادامه دارد.
قطرهٔ آ+د: از کی، چقدر، تا کی
از روز سوم تا پنجم تولد شروع میشود و تا پایان ۲۴ ماهگی هر روز ادامه دارد: روزی ۱ سیسی، که معمولاً ۲۵ قطره است؛ تعداد دقیق قطره را روی جعبهٔ همان مارک ببینید چون قطرهچکانها فرق دارد. این مقدار ۴۰۰ واحد ویتامین د و ۱۵۰۰ واحد ویتامین آ میدهد. مولتیویتامین برنامهٔ کشوری همین نقش را دارد و یکی از این دو کافی است، نه هر دو. برای نوزاد نارس و کموزن هم همین مقدار است. نوزادی که شیر خشک میخورد هم همین قطره را میگیرد. در یک وقت ثابت روز بدهید تا فراموش نشود؛ اگر یک روز جا افتاد، روز بعد همان یک نوبت را بدهید و جبران نکنید. ویتامین آ در مقدار زیاد سمی است، پس بیشتر از این ندهید و شیشهٔ قطره را دور از دست کودک نگه دارید.
چرا شیر مادر کافی نیست؟
شیر مادر همه چیز دارد جز ویتامین د به اندازهٔ کافی، چون ویتامین د از آفتاب ساخته میشود و نوزاد زیر ۶ ماه نباید در آفتاب مستقیم باشد؛ قطره بهتنهایی ویتامین د لازم را میدهد و نیازی به آفتاب دادن نوزاد نیست. برای کودک بزرگتر چند دقیقه آفتاب روی دست و پا، نه از پشت شیشه، کمک میکند ولی جای قطره را نمیگیرد. آهن هم تا ۶ ماهگی از ذخیرهٔ دوران جنینی تأمین میشود و بعد از آن شیر مادر، که آهنش کم ولی خوبجذب است، دیگر کافی نیست؛ به همین دلیل غذای کمکی آهندار و قطرهٔ آهن با هم از پایان ۶ ماهگی شروع میشود.
قطرهٔ آهن: از کی، چقدر، تا کی
از پایان ۶ ماهگی، همان هفتهای که غذای کمکی شروع میشود، تا پایان ۲۴ ماهگی. مقدار روزی ۱ میلیگرم به ازای هر کیلو وزن کودک و حداکثر ۱۵ میلیگرم است که در عمل حدود ۱۵ قطره در روز میشود. برای شروع آزمایش لازم نیست. چطور بدهید:
- با سرنگ یا قطرهچکان به عقب دهان و گوشهٔ لپ بچکانید تا کمتر با دندانها تماس بگیرد، بعد کمی آب بدهید و دندانها را با پارچه یا مسواک انگشتی پاک کنید.
- با شیر، چای یا دمکرده ندهید؛ شیر جذبش را کم میکند. همراه یا کمی بعد از میوهای که ویتامین ث دارد، مثل پرتقال، کیوی یا گوجهٔ لهشده، بهتر جذب میشود.
- لکهٔ تیره روی دندان بیضرر است، با پاک کردن کم میشود و بعد از قطع قطره میرود؛ دلیلی برای قطع آهن نیست. مدفوع سیاه یا سبز تیره هم طبیعی است.
- اگر یبوست یا دلدرد آورد، با غذا بدهید یا مقدار را به دو نوبت تقسیم کنید؛ قطع نکنید. یبوست بیشتر از خود غذای کمکی است تا آهن (یبوست نوزاد و کودک).
- کودکی که شیر خشک میخورد هم از پایان ۶ ماهگی قطرهٔ آهن میگیرد؛ آهن شیر خشک بهتنهایی کافی حساب نمیشود.
غذاهای آهندار کنار قطره: گوشت قرمز و مرغ و ماهی، زردهٔ تخممرغ، عدس و لوبیا، و غلات غنیشده؛ شیر و لبنیات زیاد در سال دوم جذب آهن را کم میکند و کمخونی میآورد (شیر بعد از یکسالگی). در نوبتهای مراقبت کودک سالم، کمخونی بررسی میشود و اگر پزشک کمخونی تشخیص داد، مقدار درمانی جدا تجویز میکند.
نوزاد نارس و کموزن
قطرهٔ آ+د همان مقدار و از همان روز سوم تا پنجم است. قطرهٔ آهن زودتر شروع میشود: برای نوزاد نارس یا زیر ۲۵۰۰ گرم، از وقتی وزنش دو برابر وزن تولد شد، یعنی حدود ۲ ماهگی، و مقدارش بیشتر از نوزاد رسیده است و پزشک بر اساس وزن تولد تعیین میکند. اگر نوزاد نارس دارید و تا ۲ ماهگی کسی از آهن حرف نزده، خودتان در نوبت مراقبت بپرسید (شیردهی به نوزاد نارس).
بعد از ۲ سالگی
قطرهٔ آ+د و آهن در پایان ۲۴ ماهگی تمام میشود. از ۲ تا ۸ سالگی ویتامین د ادامه دارد، به شکل یک قرص یا کپسول ۵۰ هزار واحدی هر دو ماه یک بار که طبق توصیهٔ کمیتهٔ کشوری ویتامین د خودتان از داروخانه میگیرید؛ برنامهٔ کشوری برای این سن مکمل رایگان نمیدهد. آهن بعد از ۲ سالگی فقط اگر پزشک کمخونی تشخیص بدهد.
مکملهایی که لازم نیست
امگا ۳، روی، منیزیم، پروبیوتیک، مولتیویتامینهای رنگی و شربتهای «اشتهاآور» و «تقویتی» برای شیرخوار سالم توصیهٔ عمومی ندارند و بعضیشان، مثل ویتامین آ یا د اضافه روی قطرهٔ برنامه، زیان دارند. امگا ۳ از شیر مادر و بعدها ماهی میرسد. هر مکملی غیر از دو قطرهٔ برنامه فقط اگر پزشک کودک برای مشکل مشخصی تجویز کرده باشد، و هرگز دو فرآوردهٔ ویتامین د را با هم ندهید.
کی با پزشک یا مراقب سلامت حرف بزنم؟
- کودک رنگپریده، بیحال یا کماشتهاست یا خوب وزن نمیگیرد؛ بهویژه اگر شیر زیاد و غذای آهندار کم میخورد.
- نوزاد نارس یا کموزن است و تا ۲ ماهگی قطرهٔ آهن شروع نشده.
- بعد از قطرهٔ آهن استفراغ مکرر، اسهال یا بیقراری شدید دارد که با دادن همراه غذا خوب نشده.
- کودک مقدار زیادی از شیشهٔ قطره را خورده است: همان لحظه با پزشک یا مرکز اطلاعرسانی داروها و سموم تماس بگیرید؛ آهن زیاد برای کودک خطرناک است.
برنامهٔ شیر و غذای هر ماه را در راهنمای غذای کمکی و غذای کودک و شیر خشک و آهن آن را در راهنمای شیر خشک ببینید.
راهنمای کامل شیر مادر و شیر خشک از تولد تا ۲ سالگی، سن به سن، را در راهنمای شیر رایم ببینید.
پرسشهای پرتکرار
قطرهٔ آ+د را از کی و روزی چند قطره بدهم؟
از روز سوم تا پنجم تولد تا پایان ۲۴ ماهگی، روزی ۱ سیسی که معمولاً ۲۵ قطره است؛ تعداد دقیق قطره را روی جعبهٔ همان مارک ببینید. در یک وقت ثابت روز، و اگر یک روز جا افتاد جبران نکنید. برای نوزاد نارس و نوزاد شیرخشکی هم همین مقدار است.
مولتیویتامین به جای قطرهٔ آ+د میشود؟
بله، مولتیویتامین برنامهٔ کشوری همان نقش را دارد و یکی از این دو کافی است. هر دو را با هم ندهید، چون ویتامین آ و د اضافه زیان دارد. هر مکمل ویتامین د جداگانه فقط با نظر پزشک.
قطرهٔ آهن را از کی شروع کنم و تا کی؟
از پایان ۶ ماهگی، همان هفتهٔ شروع غذای کمکی، تا پایان ۲۴ ماهگی؛ حدود ۱۵ قطره در روز. آزمایش برای شروع لازم نیست. نوزاد نارس یا زیر ۲۵۰۰ گرم زودتر، از حدود ۲ ماهگی و با مقدار پزشک شروع میکند.
قطرهٔ آهن دندان بچه را سیاه میکند؛ ندهم؟
لکهٔ تیرهٔ دندان بیضرر و موقتی است و دلیل قطع قطره نیست؛ کمخونی ضررش واقعی است. قطره را با سرنگ عقب دهان بچکانید، بعدش کمی آب بدهید و دندانها را با پارچه یا مسواک انگشتی پاک کنید تا لکه کمتر شود.
قطرهٔ آهن را با شیر بدهم؟
نه؛ شیر، چای و دمکرده جذب آهن را کم میکند. با سرنگ مستقیم در دهان، و اگر میشود همراه یا کمی بعد از میوهای با ویتامین ث مثل پرتقال، کیوی یا گوجه بدهید تا بهتر جذب شود. اگر دلدرد یا یبوست آورد، همراه غذا بدهید.
بچهام شیر خشک میخورد؛ باز هم قطره لازم دارد؟
بله، هر دو قطره. آ+د از روز سوم تا پنجم مثل همه، و آهن از پایان ۶ ماهگی طبق برنامهٔ کشوری، چون آهن شیر خشک بهتنهایی کافی حساب نمیشود.
بعد از دو سالگی قطرهٔ آ+د بدهم یا قرص؟
قطرهها در پایان ۲۴ ماهگی تمام میشود. از ۲ تا ۸ سالگی ویتامین د به شکل یک قرص یا کپسول ۵۰ هزار واحدی هر دو ماه یک بار ادامه دارد که خودتان از داروخانه میگیرید؛ برنامهٔ کشوری برای این سن مکمل رایگان نمیدهد. آهن فقط اگر پزشک کمخونی تشخیص بدهد.
امگا ۳ یا مولتیویتامین تقویتی به بچهٔ یک ساله بدهم؟
نه، برای شیرخوار سالم لازم نیست. امگا ۳ از شیر مادر و بعدها ماهی میرسد و شربتهای تقویتی و اشتهاآور توصیهٔ عمومی ندارند. دو قطرهٔ برنامهٔ کشوری کافی است و هر چیز دیگر فقط با تجویز پزشک برای مشکل مشخص.





