شیردهی به نوزاد نارس: دوشیدن از روز اول، تماس پوست با پوست، فنجان و لوله، اولین بار از سینه و بعد از مرخص شدن
نکات کلیدی
- از ۶ ساعت اول بعد از زایمان روزی ۸ بار یا بیشتر بدوشید، دستکم یک بار بین ۲ تا ۵ صبح؛ روزهای اول با دست، بعد پمپ برقی دوطرفه؛ دو هفتهٔ اول مقدار شیر آینده را تعیین میکند.
- تماس پوست با پوست هر روز، تا جایی که بخش اجازه می‌دهد؛ دما و تنفس نوزاد پایدارتر، وزن بهتر، شیر بیشتر، و شروع طبیعی تمرین مکیدن.
- مکیدن مؤثر از سینه حدود ۳۲ تا ۳۴ هفتگی شروع و تا ۳۶ تا ۳۷ هفتگی کامل می‌شود؛ تا آن وقت لوله، سرنگ و فنجان (نه شیشه). نوبتهای کوتاه و مکرر، باقیمانده با فنجان.
- بعد از مرخصی: شیر دستکم هر ۳ ساعت و بیدار کردن، مکمل طبق برنامهٔ بخش، ۶ پوشک خیس و وزن روی منحنی؛ قطرهٔ آهن از حدود ۲ ماهگی با مقدار پزشک؛ رشد با سن اصلاح‌شده تا ۲ سالگی.
- تماس فوری: بیدار نشدن بیش از ۳ تا ۴ ساعت، کبودی یا نفس‌گیری موقع شیر، استفراغ مکرر یا شکم سفت، خون در مدفوع، تب ۳۸ یا دمای زیر ۳۶٫۵.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: شیر مادر برای نوزاد نارس از هر چیزی مهم‌تر است، حتی اگر فعلاً نتواند از سینه بخورد. از همان ساعتهای اول بعد از زایمان، روزی ۸ بار و دستکم یک بار در شب، با دست یا پمپ بدوشید تا شیر برقرار شود و شیر دوشیده با لوله، سرنگ یا فنجان به نوزاد داده شود. تماس پوست با پوست، که به آن مراقبت آغوشی یا کانگورویی می‌گویند، هر روز و تا جایی که بخش اجازه می‌دهد، هم شیر شما را زیاد میکند و هم نوزاد را زودتر برای مکیدن آماده. مکیدن مؤثر از سینه معمولاً حوالی ۳۴ هفتگی سن حاملگی شروع می‌شود و با صبر و تمرین روزانه جا می‌افتد. نوزاد نارس قطرهٔ آهن را زودتر، از حدود ۲ ماهگی، و با مقدار پزشک می‌گیرد و رشدش تا ۲ سالگی با سن اصلاح‌شده سنجیده می‌شود.
چرا شیر شما برای نوزاد نارس حیاتی است؟
شیر مادری که زودتر زایمان کرده، چند هفته با نیاز همان نوزاد نارس تنظیم است: پروتئین و پادتن بیشتری دارد و هضمش برای روده‌ای که هنوز کامل نیست آسان‌تر است. همین شیر خطر عفونت‌های جدی روده و خون را در بخش مراقبت ویژه کم میکند. اگر پزشک بخش گفت شیر شما باید «غنی» شود یا مقداری شیر خشک مخصوص نارس اضافه شود، این جایگزین شیر شما نیست، کنار آن است. شیر خشک معمولی برای نارس بدون نظر پزشک نه (راهنمای شیر خشک).
دوشیدن از روز اول
- در ۶ ساعت اول بعد از زایمان شروع کنید، حتی اگر فقط چند قطره آغوز بیاید؛ همان چند قطره با سرنگ به نوزاد داده می‌شود و ارزش دارد.
- روزی ۸ بار یا بیشتر، هر ۲ تا ۳ ساعت در روز و دستکم یک بار بین ۲ تا ۵ صبح؛ فاصلهٔ طولانی شب شیر را کم میکند. در دو هفتهٔ اول، همین دفعه‌ها تعیین میکند چقدر شیر خواهید داشت.
- روزهای اول دوشیدن با دست بیشتر آغوز می‌آورد؛ بعد پمپ برقی دوطرفه، ترجیحاً مدل بیمارستانی که خود بخش دارد یا اجاره می‌دهد، هر نوبت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه. روش دوشیدن و نگهداری در دوشیدن و نگهداری شیر مادر.
- کنار نوزاد یا با عکس و بوی لباسش بدوشید و هر بار پیش از دوشیدن چند دقیقه سینه را ماساژ دهید؛ هر دو جریان شیر را بیشتر میکند.
- مقدار هر بار را یادداشت کنید؛ اگر تا روز پنجم مجموع شبانهروز رو به بالا نیست، از پرستار یا مشاور شیردهی بخش کمک بخواهید.
تماس پوست با پوست
به محض این‌که وضع نوزاد اجازه داد، او را فقط با پوشک روی سینهٔ برهنهٔ خودتان بگذارید و با پتو یا لباستان بپوشانید، روزی چند ساعت اگر می‌شود، و پدر هم همین کار را بکند. دمای بدن، تنفس و ضربان نوزاد نارس در آغوش پایدارتر است، وزن بهتر می‌گیرد، زودتر از بخش مرخص می‌شود، و شیر شما بیشتر می‌شود. همین‌جا نوزاد سینه را بو میکند، لیس می‌زند و کمکم مکیدن را تمرین میکند، بی‌آن‌که کسی انتظاری داشته باشد.
اولین بار از سینه
هماهنگی مکیدن، بلعیدن و نفس کشیدن معمولاً از حدود ۳۲ تا ۳۴ هفتگی سن حاملگی شروع می‌شود و تا ۳۶ تا ۳۷ هفتگی کامل می‌شود؛ تا آن وقت نوزاد با لوله و بعد سرنگ و فنجان شیر می‌گیرد. تمرین از سینه را از همان تماس پوستی شروع کنید: نوزاد بیدار و آرام، شما تکیه‌داده به عقب، نوزاد روی سینه؛ اگر دهان باز کرد بگذارید بگیرد، اگر فقط لیسید و خوابید هم تمرین حساب می‌شود. نوزاد نارس زود خسته می‌شود؛ نوبتهای کوتاه و مکرر بهتر از یک نوبت طولانی است، و بعد از هر تمرین مقدار باقیمانده با فنجان یا لوله داده می‌شود. در این مرحله فنجان بهتر از شیشه است چون مکیدن سینه را خراب نمی‌کند، مگر بخش دلیل دیگری داشته باشد. گرفتن با دست سینه به شکل C و نگه داشتن سر و گردن نوزاد با کف دست کمک میکند. از پرستار بخش بخواهید وزن قبل و بعد از شیر را اندازه بگیرد تا بدانید چقدر از سینه خورده و چقدر باید اضافه شود.
بعد از مرخص شدن
در خانه همان ترتیب ادامه دارد: شیر از سینه هر وقت خواست و دستکم هر ۳ ساعت، چون نوزاد نارس ممکن است گرسنگی را کم نشان بدهد و باید بیدارش کنید؛ بعد از بعضی نوبتها طبق برنامهٔ بخش شیر دوشیده یا مکمل، و دوشیدن تا وقتی نوزاد همهٔ نوبتها را خودش از سینه کامل می‌خورد و خوب وزن می‌گیرد. نشانهٔ کافی بودن همان ۶ پوشک خیس و وزن گرفتن روی منحنی است و وزن را در نوبتهای نزدیک‌تری که بخش گفته می‌سنجند. قطرهٔ آ+د از روز سوم تا پنجم مثل همه، و قطرهٔ آهن زودتر از نوزاد رسیده: از وقتی وزنش دو برابر وزن تولد شد، حدود ۲ ماهگی، با مقداری که پزشک بر اساس وزن تولد می‌گوید (قطرهٔ آ+د و آهن). همهٔ مرحله‌های رشد را تا ۲ سالگی با سن اصلاح‌شده، یعنی از تاریخ موعد زایمان، بسنجید (تأخیر حرکتی: کی نگران شوم).
کی با بخش یا پزشک تماس بگیرم؟
- نوزاد بیشتر از ۳ تا ۴ ساعت برای شیر بیدار نمی‌شود، بی‌حال است یا کمتر از ۶ پوشک خیس دارد.
- موقع شیر خوردن کبود می‌شود، نفسش می‌گیرد یا مکرر از سینه رها میکند و نفس‌نفس می‌زند.
- استفراغ مکرر، شکم باد کرده و سفت، یا خون در مدفوع: همان لحظه.
- تب ۳۸ یا بالاتر، یا دمای زیر ۳۶٫۵ که با گرم کردن بالا نمی‌آید: فوراً پزشک یا ۱۱۵.
- شیر شما کم شده و با دوشیدن مکرر در چند روز بالا نرفته؛ از مشاور شیردهی کمک بخواهید.
گرفتن درست سینه و دفعه‌های شیر در شیردهی از روز اول آمده است؛ برای نوزاد نارس همان قاعده‌ها با صبر و زمان بیشتر.
راهنمای کامل شیر مادر و شیر خشک از تولد تا ۲ سالگی، سن به سن، را در راهنمای شیر رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
نوزاد نارس را چطور شیر بدهم؟
تا وقتی خودش نمیتواند بمکد، شیر خودتان را روزی ۸ بار بدوشید تا با لوله، سرنگ یا فنجان به او بدهند، و هر روز تماس پوست با پوست داشته باشید. مکیدن از سینه را از همان آغوش تمرین کنید، کوتاه و مکرر، و باقیمانده را با فنجان بدهید تا کمکم همهٔ نوبتها از سینه شود.
بچهام نارس است و نمیتواند بمکد؛ شیرم را بدوشم؟
بله، حتماً و از همان ساعتهای اول، حتی اگر چند قطره باشد. دوشیدن مکرر در دو هفتهٔ اول تعیین میکند بعدها چقدر شیر دارید. روزی ۸ بار یا بیشتر، دستکم یک بار در شب، روزهای اول با دست و بعد با پمپ برقی دوطرفه.
نوزاد نارس کی می‌تواند از سینه بخورد؟
هماهنگی مکیدن، بلعیدن و نفس کشیدن معمولاً از ۳۲ تا ۳۴ هفتگی سن حاملگی شروع می‌شود و تا ۳۶ تا ۳۷ هفتگی کامل می‌شود. تمرین از سینه را زودتر و در تماس پوستی شروع کنید، بدون انتظار؛ لیسیدن و خوابیدن روی سینه هم تمرین است.
شیر خشک مخصوص نارس لازم است؟
فقط اگر پزشک بخش تجویز کند، و آن هم کنار شیر شما، نه به جای آن. گاهی شیر دوشیدهٔ شما با مکمل غنی می‌شود تا کالری و پروتئین بیشتری برسد. شیر خشک معمولی برای نارس بدون نظر پزشک نه.
قطرهٔ آهن نوزاد نارس از کی؟
زودتر از نوزاد رسیده: از وقتی وزنش دو برابر وزن تولد شد، حدود ۲ ماهگی، با مقداری که پزشک بر اساس وزن تولد تعیین میکند. قطرهٔ آ+د مثل همه از روز سوم تا پنجم و با همان مقدار. اگر تا ۲ ماهگی کسی نگفت، خودتان در نوبت مراقبت بپرسید.
نوزاد نارس در خانه هر چند ساعت شیر بخورد؟
هر وقت خواست و دستکم هر ۳ ساعت؛ چون ممکن است گرسنگی را کم نشان بدهد، اگر بیدار نشد بیدارش کنید. مکمل یا شیر دوشیده بعد از نوبتها طبق برنامهٔ بخش. ملاک، ۶ پوشک خیس در شبانهروز و وزن گرفتن روی منحنی در نوبتهای نزدیکتر وزنکشی است.
