دوشیدن و نگهداری شیر مادر: با دست و پمپ، چند ساعت بیرون یخچال، چند روز در یخچال و فریزر، گرم کردن، و برنامهٔ مادر شاغل
نکات کلیدی
- نگهداری: دمای اتاق ۳ تا ۴ ساعت، کلمن با یخ ۲۴ ساعت، یخچال ۳ روز، جایخی ۲ هفته، فریزر ۳ ماه؛ شیر یخزداییشده ۲۴ ساعت در یخچال و دوباره فریز نه. حجم‌های ۶۰ تا ۱۲۰ سی‌سی با تاریخ.
- باز کردن در یخچال یا آب ولرم؛ گرم کردن در کاسهٔ آب گرم؛ مایکروویو و اجاق هرگز. شیر سرد اشکالی ندارد. مانده از یک نوبت تا یکی دو ساعت.
- دوشیدن با دست: شست بالا و انگشتها زیر هاله به شکل C، فشار به عقب، نزدیک کردن، رها. پمپ: قیف هم‌اندازه، مکش راحت، ۱۵ تا ۲۰ دقیقه، قطعه‌ها روزی یک بار جوشانده.
- در ۴ تا ۶ هفتهٔ اول با فنجان یا سرنگ؛ بعد شیشه با روش آرام و افقی؛ شیشه را تکیه ندهید و نوزاد را با شیشه تنها نگذارید.
- مادر شاغل: مادهٔ ۷۸ قانون کار یک ساعت در روز تا ۲ سالگی؛ از ۳ تا ۴ هفته قبل ذخیره؛ سر کار هر ۳ ساعت بدوشید؛ شب و تعطیل فقط از سینه.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: شیر دوشیده در دمای اتاق ۳ تا ۴ ساعت، در یخچال ۳ روز، در جایخی یخچال ۲ هفته و در فریزر ۳ ماه سالم میماند. شیر یخزده را در یخچال یا زیر آب ولرم باز کنید، تا ۲۴ ساعت در یخچال نگه دارید و دوباره فریز نکنید؛ هرگز در مایکروویو یا روی اجاق گرم نکنید. در هفته‌های اول شیر دوشیده را با فنجان یا سرنگ بدهید، نه شیشه، تا گرفتن سینه را فراموش نکند. دوشیدن با دست را همه باید بلد باشند و پمپ برای مادر شاغل کمک بزرگی است. این راهنما دوشیدن، نگهداری، گرم کردن، دادن شیر دوشیده و برنامهٔ مادر شاغل را یک‌جا می‌گوید.
کی و چرا بدوشم؟
سه دلیل اصلی: وقتی از نوزاد دور هستید، در خانه یا سر کار، تا هم او شیر شما را بخورد و هم شیرتان کم نشود؛ وقتی سینه سفت و پر است و نوزاد نمی‌تواند هاله را بگیرد، که فقط آن‌قدر می‌دوشید که نرم شود؛ و وقتی نوزاد نارس یا بیمار است و نمی‌تواند خودش بمکد، که روزی ۸ بار می‌دوشید تا شیر برقرار بماند. برای ذخیرهٔ شیر پیش از بازگشت به کار، از ۳ تا ۴ هفته قبل، روزی یک بار صبح که سینه پرتر است، بعد از شیر دادن نوزاد بدوشید؛ مقدار کم هر بار طبیعی است و روی هم جمع می‌شود. بین نوبت‌ها فقط برای ذخیره بدوشید، نه برای «خالی کردن»، چون دوشیدن زیاد شیر را بیش از نیاز زیاد می‌کند.
دوشیدن با دست
- دستها را بشویید و یک ظرف تمیز دهان‌گشاد آماده کنید. چند دقیقه سینه را از بالا به سمت نوک ماساژ دهید یا کمپرس گرم بگذارید؛ نگاه کردن به نوزاد یا عکسش جریان شیر را راه می‌اندازد.
- شست را بالای هاله و بقیهٔ انگشتها را زیر آن بگذارید، حدود ۲ تا ۳ سانتیمتر عقبتر از نوک، به شکل C. اول به سمت قفسهٔ سینه فشار دهید، بعد شست و انگشتها را به هم نزدیک کنید و رها کنید. نوک سینه را فشار ندهید و انگشتها روی پوست سر نخورند.
- همین حرکت را با ریتم ادامه دهید و جای انگشتها را دور هاله بچرخانید تا همهٔ مجراها خالی شود. چند دقیقه این سینه، چند دقیقه آن سینه، و دوباره.
دوشیدن با پمپ
پمپ دستی برای گاهی دوشیدن کافی است و پمپ برقی برای مادری که هر روز سر کار می‌دوشد وقت و انرژی زیادی نگه می‌دارد؛ پمپ دوطرفه از همه سریع‌تر است. قیف پمپ باید اندازهٔ نوک سینهٔ شما باشد: نوک آزاد حرکت کند و هاله کشیده نشود؛ اندازهٔ اشتباه هم درد می‌دهد هم شیر کمتر. با کمترین مکش شروع کنید و تا جایی بالا ببرید که راحت است، نه دردناک. هر نوبت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه کافی است و پیش از سر کار رفتن چند روز در خانه تمرین کنید. قطعه‌هایی که با شیر تماس دارند بعد از هر بار با آب داغ و مایع ظرفشویی شسته و روزی یک بار جوشانده شوند. پمپ دست‌دوم فقط اگر مدلش «سیستم بسته» است و قطعه‌های تماس با شیر را نو خریده‌اید.
نگهداری شیر دوشیده
| کجا | شیر تازهدوشیده | شیر یخزداییشده |
|---|---|---|
| دمای اتاق (تا ۲۵ درجه) | ۳ تا ۴ ساعت | ۱ تا ۲ ساعت |
| کلمن کوچک با یخ | تا ۲۴ ساعت | — |
| یخچال (طبقهٔ عقب، نه در) | ۳ روز | ۲۴ ساعت |
| جایخی داخل یخچال | ۲ هفته | دوباره فریز نه |
| فریزر جدا (منفی ۱۸) | ۳ ماه | دوباره فریز نه |
در ظرف شیشه‌ای دردار یا کیسهٔ مخصوص شیر مادر بریزید، در حجم‌های کوچک ۶۰ تا ۱۲۰ سی‌سی تا دور نریزید، تاریخ و ساعت رویش بنویسید و برای یخ زدن جای انبساط بگذارید. شیر تازه را میتوانید روی شیر سرد همان روز در یخچال اضافه کنید، ولی شیر گرم را روی شیر یخزده نریزید. جدا شدن چربی و لایهٔ زرد روی شیر طبیعی است؛ آرام تکان دهید. بوی کمی صابونی شیر یخزده هم طبیعی است و اگر نوزاد میخورد اشکالی ندارد؛ بوی ترش یعنی دور بریزید.
باز کردن و گرم کردن
قدیمی‌ترین شیر را اول مصرف کنید. شیر یخزده را شب قبل به یخچال منتقل کنید یا ظرف دربسته را زیر آب ولرم یا در کاسهٔ آب ولرم بگذارید. برای گرم کردن، ظرف را چند دقیقه در آب گرم بگذارید تا ولرم شود و روی مچ دست امتحان کنید. مایکروویو هرگز، چون نقطه‌ای داغ می‌شود و دهان نوزاد را می‌سوزاند و بخشی از ارزش شیر را از بین می‌برد؛ روی اجاق هم نه. شیر سرد یا با دمای اتاق به نوزاد اشکالی ندارد اگر خودش میخورد. شیری که یک بار گرم شده و نوزاد خورده، تا یکی دو ساعت قابل استفاده است و بعد دور ریخته می‌شود.
شیر دوشیده را چطور بدهم؟
در ۴ تا ۶ هفتهٔ اول، تا شیردهی جا نیفتاده، با فنجان کوچک، قاشق یا سرنگ بدهید، نه شیشه، تا نوزاد گرفتن سینه را با سرشیشه قاطی نکند. بعد از آن شیشه با سرشیشهٔ کند و با روش «آرام»: نوزاد نشسته و نیمه‌عمودی، شیشه افقی تا شیر خودش نریزد، هر چند دقیقه مکث و باد گلو، و وقتی رو برگرداند تمام. شیشه را هرگز به بالش یا چیزی تکیه ندهید و نوزاد را با شیشه تنها نگذارید؛ خطر خفگی دارد. اگر نوزاد شیشه را نمی‌گیرد: کس دیگری غیر از مادر بدهد و مادر در اتاق نباشد، وقتی نوزاد آرام است نه خیلی گرسنه، سرشیشه را کمی گرم کنید، و اگر نشد فنجان یا لیوان دسته‌دار کوچک امتحان کنید؛ بیشتر نوزادان ظرف یکی دو هفته می‌پذیرند و بعضی فقط صبر می‌کنند تا مادر برگردد و بعد بیشتر شیر می‌خورند، که اشکالی ندارد.
مادر شاغل: برنامهٔ عملی
- حق قانونی: طبق مادهٔ ۷۸ قانون کار، تا ۲ سالگی کودک، بعد از هر سه ساعت کار نیم ساعت مرخصی شیردهی دارید که جزو ساعت کار حساب می‌شود و میتوانید یک‌جا بگیرید و یک ساعت زودتر بروید یا دیرتر بیایید. کارفرما باید جایی برای شیردهی یا دوشیدن فراهم کند. از قبل با مدیرتان روشن کنید.
- سه تا چهار هفته قبل: روزی یک بار صبح بدوشید و فریز کنید؛ چند روز شیشه یا فنجان را با مراقب تمرین کنید؛ پمپ را در خانه راه بیندازید.
- سر کار: هر ۳ ساعت یک بار، حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه، در جایی خلوت بدوشید؛ همان ساعت‌هایی که نوزاد در خانه شیر میخورد. شیر را در یخچال محل کار یا کلمن کوچک با یخ بگذارید و با همان کلمن به خانه ببرید. پد سینه و یک بلوز اضافه همراه داشته باشید.
- در خانه: پیش از رفتن و به محض رسیدن شیر بدهید و شب‌ها و تعطیل‌ها فقط از سینه؛ همین شیر را نگه می‌دارد. از مراقب بخواهید آخرین وعده را طوری بدهد که وقت رسیدن شما نوزاد گرسنه باشد. برای غذای روزانهٔ نوزاد اول شیر دوشیده، و اگر کم آمد شیر خشک فقط با مشورت مراقب سلامت یا پزشک کودک (راهنمای شیر خشک).
- اگر شیر کم شد: دفعه‌های دوشیدن سر کار را بیشتر کنید، شب‌ها یک نوبت بیشتر از سینه بدهید و تعطیل‌ها شیشه را کنار بگذارید؛ راه‌های دیگر در شیرم کم است: چه کنم.
کی با مراقب سلامت یا پزشک حرف بزنم؟
- با دوشیدن منظم باز هم نوزاد کمتر از ۶ پوشک خیس دارد یا وزن نمی‌گیرد.
- دوشیدن دردناک است یا نوک سینه زخم شده؛ معمولاً اندازهٔ قیف یا مکش زیاد است.
- سینه سفت و قرمز و داغ شده و تب دارید (مجرای بسته و عفونت سینه).
- نوزاد بعد از دو هفته تلاش هیچ شیری از فنجان یا شیشه نمی‌خورد و شما باید سر کار باشید.
گرفتن درست سینه و دفعه‌های شیر در شیردهی از روز اول؛ شیر شبانه و کم کردن آرام آن در شیر شبانهٔ کودک ۶ تا ۱۲ ماهه.
راهنمای کامل شیر مادر و شیر خشک از تولد تا ۲ سالگی، سن به سن، را در راهنمای شیر رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
شیر مادر چند ساعت بیرون یخچال میماند؟
شیر تازهدوشیده در دمای اتاق تا ۲۵ درجه، ۳ تا ۴ ساعت. در کلمن کوچک با یخ تا ۲۴ ساعت. شیر یخزداییشده بیرون یخچال فقط ۱ تا ۲ ساعت. در هوای گرم به کمترین عدد بسنده کنید.
شیر دوشیده در یخچال چند روز میماند؟
۳ روز، در طبقهٔ عقب یخچال نه در آن. شیر یخزدهای که در یخچال باز شده، ۲۴ ساعت. شیر تازه را میتوانید روی شیر سرد همان روز اضافه کنید، ولی روی شیر یخزده نه.
شیر مادر در فریزر چند ماه میماند؟
در جایخی داخل یخچال ۲ هفته و در فریزر جدا با منفی ۱۸ درجه ۳ ماه. بعد از باز شدن دوباره فریز نکنید. قدیمی‌ترین را اول مصرف کنید و تاریخ روی هر بسته باشد.
شیر فریزشده را چطور گرم کنم؟
شب قبل به یخچال ببرید یا ظرف دربسته را زیر آب ولرم بگیرید، بعد چند دقیقه در کاسهٔ آب گرم تا ولرم شود و روی مچ امتحان کنید. مایکروویو و اجاق هرگز، چون نقطه‌ای داغ می‌شود و دهان را می‌سوزاند. آرام تکان دهید تا چربی مخلوط شود.
شیر سرد به نوزاد بدهم اشکال دارد؟
نه، اگر خودش میخورد. سرد یا دمای اتاق از نظر سلامت فرقی با ولرم ندارد؛ فقط بعضی نوزادان ولرم را ترجیح میدهند.
چطور با دست شیر بدوشم؟
دستها را بشویید و چند دقیقه سینه را ماساژ دهید. شست را بالای هاله و بقیهٔ انگشتها را زیر آن، ۲ تا ۳ سانتیمتر عقبتر از نوک، به شکل C بگذارید؛ به سمت قفسهٔ سینه فشار دهید، شست و انگشتها را به هم نزدیک کنید، رها کنید و با ریتم تکرار کنید. نوک را فشار ندهید و جای انگشتها را دور هاله بچرخانید.
پمپ برقی بهتر است یا دستی؟
برای گاهی دوشیدن، پمپ دستی کافی است. برای مادری که هر روز سر کار چند بار می‌دوشد، پمپ برقی و ترجیحاً دوطرفه وقت و انرژی زیادی نگه می‌دارد. مهم‌تر از نوع پمپ، اندازهٔ درست قیف و مکش راحت است.
بچه‌ام شیشه نمی‌گیرد؛ چه کنم؟
کس دیگری غیر از مادر بدهد و مادر در اتاق نباشد، وقتی نوزاد آرام است نه خیلی گرسنه، سرشیشه را کمی گرم کنید و شیشه را افقی و آرام بدهید. اگر نشد فنجان یا لیوان دسته‌دار کوچک. بیشتر نوزادان ظرف یکی دو هفته می‌پذیرند؛ بعضی هم صبر می‌کنند تا مادر برگردد و بعد بیشتر می‌خورند، که اشکالی ندارد.
