تغذیهٔ مادر شیرده: چی بخورم، چی نخورم، قهوه و ماهی، غذاهای نفاخ، و اگر نوزادم به غذای من حساس است
نکات کلیدی
- غذای معمولی و کافی خانواده، کمی بیشتر از قبل از بارداری، با ۸ تا ۱۲ لیوان مایعات؛ رژیم لاغری نه. هیچ غذایی ممنوع نیست و هیچ غذایی هم شیر را زیاد نمیکند؛ شیر با مکیدن زیاد میشود.
- قهوه و چای تا ۲ تا ۳ فنجان در روز؛ ماهی معمولی هفتهای یکی دو بار و ماهیهای بزرگ شکارچی نه؛ سیگار و قلیان نه؛ هر دارو و دمنوش را از داروخانه بپرسید.
- سیر، پیاز و حبوبات را حذف نکنید؛ گاز از راه شیر منتقل نمیشود. فقط اگر نوزاد چند بار پشت سر هم بعد از یک غذای خاص آشکارا بیقرار شد، همان یکی را دو هفته کنار بگذارید.
- حساسیت واقعی به غذای مادر نادر است: خون در مدفوع، استفراغ مکرر، کهیر یا اگزمای شدید، وزن نگرفتن. با پزشک کودک پیگیری کنید، نه با حذف خودسرانهٔ لبنیات. تنگی نفس یا کبودی بعد از شیر یعنی ۱۱۵.
- در سرماخوردگی شیر بدهید؛ داروی سازگار از داروخانه. روزه در ماههای اول میتواند شیر را کم کند؛ با پزشک تصمیم بگیرید.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: مادر شیرده رژیم خاصی لازم ندارد؛ همان غذای معمولی خانواده، کمی بیشتر از قبل از بارداری، با ۸ تا ۱۲ لیوان آب و مایعات در روز کافی است. هیچ غذایی ممنوع نیست و هیچ غذایی هم به‌تنهایی شیر را زیاد نمیکند. قهوه و چای تا ۲ تا ۳ فنجان در روز اشکالی ندارد، ماهی هفتهای یکی دو بار خوب است، و سیر و پیاز و حبوبات را لازم نیست کنار بگذارید مگر خودتان ببینید نوزاد بعد از آن غذا آشکارا بیقرار میشود. حساسیت واقعی نوزاد به چیزی در غذای مادر نادر است و خودش را با خون در مدفوع یا کهیر نشان میدهد، نه با هر دل‌دردی؛ آن را با پزشک کودک پیگیری کنید، نه با حذف‌های خودسرانه.
چی بخورم؟
شیردهی روزی چند صد کالری انرژی می‌برد، پس حالا وقت رژیم لاغری نیست؛ کم خوردن اول شما را خسته می‌کند و بعد شیر را کم. غذای معمولی و متنوع خانواده کافی است: نان و برنج و غلات، گوشت و مرغ و تخم‌مرغ و حبوبات، سبزی و میوه، و شیر و ماست و پنیر برای کلسیم خودتان. هر وقت گرسنه شدید بخورید و هر بار که می‌نشینید شیر بدهید یک لیوان آب کنار دستتان باشد؛ تشنگی زیاد در شیردهی طبیعی است. وزن اضافهٔ بارداری با همین روال و شیردهی کم‌کم می‌رود. اگر گیاه‌خوار هستید یا غذای حیوانی کم می‌خورید، با پزشک دربارهٔ مکمل خودتان صحبت کنید. قطرهٔ آ+د و آهن نوزاد ربطی به غذای شما ندارد و طبق برنامهٔ کشوری داده میشود (قطرهٔ آ+د و آهن نوزاد).
چی نخورم؟
فهرست کوتاه است. ماهیهای بزرگ شکارچی مثل کوسه و شمشیرماهی که جیوهٔ زیاد دارند، نه؛ ماهیهای معمولی ایرانی مثل قزلآلا، ماهی سفید و شیر ماهی هفتهای یکی دو بار خوب است و تن کنسروی را به هفتهای یکی دو قوطی محدود کنید. سیگار و قلیان و دود دست دوم برای نوزاد زیان جدی دارد و خطر مرگ ناگهانی در خواب را بالا می‌برد؛ اگر نمی‌توانید ترک کنید، هرگز در خانه و کنار نوزاد نکشید و بعد از کشیدن دست و لباس عوض کنید. هر دارو، دمنوش و مکمل گیاهی را پیش از مصرف از داروخانه یا پزشک بپرسید که با شیردهی سازگار است؛ بیشتر داروهای معمول سازگارند و لازم نیست شیر را قطع کنید، ولی «گیاهی» به معنی بی‌خطر نیست.
قهوه، چای و نوشابه
کافئین به مقدار کم به شیر میرسد. تا ۲ تا ۳ فنجان قهوه یا چای در روز برای بیشتر نوزادان مشکلی نمی‌سازد؛ نوشابه‌های انرژی‌زا و کولا را هم در همین حساب بیاورید. اگر نوزاد بعد از قهوهٔ شما بیقرار و بدخواب است، به‌ویژه در ماههای اول که بدن نوزاد کافئین را کند دفع می‌کند، مقدار را کم کنید یا قهوه را درست بعد از شیر دادن بخورید، نه قبلش.
سیر، پیاز، حبوبات و «غذاهای نفاخ»
طعم غذای شما به شیر میرسد و این خوب است؛ نوزادی که طعم‌های مختلف را در شیر چشیده، بعدها غذای کمکی را راحت‌تر می‌پذیرد. حبوبات و کلم و پیاز در شکم شما گاز میسازد، نه در شکم نوزاد؛ گاز از راه شیر منتقل نمیشود. پس به‌طور پیش‌فرض هیچ غذایی را حذف نکنید. فقط اگر دیدید نوزاد چند بار پشت سر هم، چند ساعت بعد از یک غذای خاص، آشکارا بی‌قرارتر از همیشه است، همان یک غذا را دو هفته کنار بگذارید و دوباره امتحان کنید. گریهٔ عصرانه و کولیک ماههای اول معمولاً به غذای شما ربطی ندارد (کولیک نوزاد).
نوزادم به چیزی در غذای من حساس است؟
حساسیت واقعی به پروتئین غذایی که از شیر مادر می‌گذرد، بیشتر از همه شیر گاو و لبنیات، در تعداد کمی از نوزادان پیش می‌آید و نشانه‌هایش این‌هاست: رگه یا لکهٔ خون در مدفوع، مدفوع مخاطی و آبکی مکرر، استفراغ‌های مکرر و پرفشار، کهیر یا اگزمای شدید که با مرطوب‌کننده خوب نمیشود، و وزن نگرفتن. دلدرد، نفخ، جوشهای ریز صورت و زور زدن موقع مدفوع به‌تنهایی حساسیت نیست و در بیشتر نوزادان سالم دیده میشود. اگر یکی از نشانه‌های اصلی را میبینید، شیر دادن را قطع نکنید و خودسرانه هم لبنیات را حذف نکنید؛ با پزشک کودک در میان بگذارید. اگر پزشک حذف لبنیات را تجویز کرد، معمولاً ۲ تا ۴ هفته کامل لازم است تا اثرش دیده شود و در این مدت کلسیم خودتان را از راه دیگری بگیرید. اگر بعد از شیر خوردن نوزاد تنگی نفس پیدا کرد، لب‌هایش کبود شد یا صورت و لب‌هایش ورم کرد، همان لحظه ۱۱۵. تب ۳۸ یا بالاتر در نوزاد زیر ۳ ماه هم به غذای شما ربطی ندارد و فوراً پزشک می‌خواهد.
برای زیاد شدن شیر چی بخورم؟
هیچ چیز خاصی. شیر با تقاضا ساخته میشود: هر چه نوزاد مکررتر و درست‌تر بمکد و سینه مرتب خالی شود، شیر بیشتر میشود. حلوا، کاچی، شیرموز، رازیانه و دمنوش‌ها در بهترین حالت شما را سیر و آرام می‌کنند و در بدترین حالت بی‌اثرند؛ هیچ‌کدام جای مکیدن را نمی‌گیرد. چیزی که واقعاً شیر را کم می‌کند، گرسنه و تشنه ماندن، بی‌خوابی شدید، استرس و فاصلهٔ زیاد بین نوبت‌هاست. راه‌های واقعی زیاد شدن شیر در شیرم کم است: چه کنم آمده است.
بیماری، سرماخوردگی و روزه
در سرماخوردگی و تب معمولی شیر دادن را ادامه بدهید؛ پادتن‌های شما از راه شیر به نوزاد میرسد و از او محافظت می‌کند. دستها را بشویید و در تب و سرفه ماسک بزنید. داروی تب‌بر و سرماخوردگی را از داروخانه بخواهید که نوع سازگار با شیردهی بدهد. روزه در ماههای اول شیردهی، به‌ویژه تا ۶ ماهگی که نوزاد فقط شیر می‌خورد، میتواند شیر را کم کند؛ تصمیم با خودتان و پزشک است، و اگر روزه می‌گیرید در سحر و افطار آب و مایعات کافی بنوشید و اگر پوشک‌های خیس نوزاد کم شد یا خودتان سرگیجه و ضعف شدید گرفتید، روزه را بشکنید.
کی با پزشک حرف بزنم؟
- خون در مدفوع نوزاد، استفراغ مکرر، کهیر یا اگزمای شدید، یا وزن نگرفتن: همین هفته با پزشک کودک، پیش از حذف هر غذایی.
- تنگی نفس، کبودی لب یا ورم صورت بعد از شیر: فوراً ۱۱۵.
- خودتان: نیاز به دارو، بیماری مزمن، رژیم خاص یا افسردگی و بی‌اشتهایی بعد از زایمان که نمی‌گذارد درست بخورید؛ با پزشک یا مراقب سلامت در میان بگذارید.
راهنمای گرفتن درست سینه و دفعه‌های شیر در شیردهی از روز اول و دوشیدن شیر برای وقت‌هایی که نیستید در دوشیدن و نگهداری شیر مادر.
راهنمای کامل شیر مادر و شیر خشک از تولد تا ۲ سالگی، سن به سن، را در راهنمای شیر رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
در شیردهی چی نخورم؟
فهرست کوتاه است: ماهیهای بزرگ شکارچی مثل کوسه و شمشیرماهی، سیگار و قلیان، و هر دارو یا دمنوشی که داروخانه برای شیردهی تأیید نکرده. قهوه و چای تا ۲ تا ۳ فنجان مجاز است. بقیهٔ غذاها، از جمله سیر و پیاز و حبوبات و ادویه، آزادند.
مادر شیرده چی بخورد که شیرش زیاد شود؟
هیچ غذای خاصی شیر را زیاد نمیکند؛ نه حلوا و کاچی، نه شیرموز و رازیانه. شیر با تقاضا ساخته میشود، یعنی با مکیدن مکرر و درست نوزاد و خالی شدن سینه. غذای کافی، مایعات و خواب فقط نمیگذارند شیر کم شود.
در شیردهی قهوه بخورم؟
بله، تا ۲ تا ۳ فنجان قهوه یا چای در روز برای بیشتر نوزادان مشکلی ندارد. اگر نوزاد بعد از قهوهٔ شما بیقرار و بدخواب میشود، به‌خصوص در ماههای اول، کمترش کنید یا قهوه را درست بعد از شیر دادن بنوشید.
چی بخورم که بچهام دلدرد نگیرد؟
گاز از غذای شما به شیر منتقل نمیشود، پس حذف حبوبات و کلم و پیاز معمولاً فایدهای ندارد. دلدرد و گریهٔ عصرانهٔ ماههای اول بیشتر کولیک است و با غذای شما ربطی ندارد. فقط اگر یک غذای خاص چند بار پشت سر هم نوزاد را آشکارا بیقرار کرد، همان یکی را دو هفته امتحان حذف کنید.
نوزادم بعد از شیر خوردن جوش میزند؛ حساسیت دارد؟
جوشهای ریز صورت در ماههای اول معمولاً جوش نوزادی است و حساسیت نیست. حساسیت واقعی به غذای مادر خودش را با خون در مدفوع، استفراغ مکرر، کهیر یا اگزمای شدید و وزن نگرفتن نشان میدهد. اگر اینها را میبینید، با پزشک کودک در میان بگذارید و خودسرانه لبنیات را حذف نکنید.
در مدفوع نوزادم خون دیدم؛ از غذای من است؟
رگهٔ خون در مدفوع نوزاد شیرمادرخوار میتواند از حساسیت به پروتئین شیر گاو در غذای شما باشد، ولی علتهای دیگر هم دارد و باید همین هفته پزشک کودک ببیند. شیر دادن را قطع نکنید. اگر پزشک حذف لبنیات را گفت، ۲ تا ۴ هفته کامل لازم است و کلسیم خودتان را از راه دیگری بگیرید.
در شیردهی ماهی بخورم؟
بله، هفتهای یکی دو بار ماهی برای شما و نوزاد خوب است؛ قزلآلا، ماهی سفید، شیر ماهی و ماهیهای معمولی بازار. ماهیهای بزرگ شکارچی مثل کوسه و شمشیرماهی را نخورید و تن کنسروی را به هفتهای یکی دو قوطی محدود کنید.
سرما خوردهام؛ شیر بدهم؟
بله، حتماً. پادتنهایی که بدن شما در برابر همین ویروس میسازد از راه شیر به نوزاد میرسد. دستها را بشویید، موقع سرفه و شیر دادن ماسک بزنید، و داروی تب و سرماخوردگی را از داروخانه نوع سازگار با شیردهی بخواهید.
