درمان شبادراری کودک: از کی و با چه روشی؟ آلارم، دارو و کارهای خانه
نکات کلیدی
- تا ۵ سالگی شبادراری بخشی از رشد است؛ درمان از ۵ تا ۶ سالگی و وقتی خودِ کودک ناراحت است شروع میشود، و سن کوچک‌تر به‌خودی‌خود دلیل صبر نیست. شروع دوباره بعد از ۶ ماه خشکی، روزادراری، درد، تشنگی زیاد، خرخر یا یبوست زودتر بررسی میشود.
- قدم اول چند هفته کارهای خانه: آب در روز و کمتر در شب، بدون چای پررنگ و نوشابه، دستشویی ۴ تا ۷ بار و دو بار قبل خواب، درمان یبوست، روکش ضدآب، برچسب برای رفتار نه شب خشک، بدون تنبیه؛ بیدار کردن هر شب درمان نیست.
- آلارم شبادراری مؤثرترین و ماندگارترین درمان است: ۸ تا ۱۲ هفته هر شب، شبهای اول شما بیدارش میکنید، دفتر خشک و خیس، بازبینی در ۴ هفته، قطع بعد از ۱۴ شب خشک.
- دارویی که ادرار شب را کم میکند معمولاً از ۷ سالگی و بین ۵ تا ۷ سال فقط برای نتیجهٔ سریع (اردو) یا وقتی آلارم مناسب نیست؛ بعد از قطع اغلب برمیگردد و فقط با تجویز پزشک. تمرین مثانه به‌تنهایی کافی نیست.
- اردو و مهمانی را حذف نکنید: پوشک شب یا شلوارک جاذب بیسروصدا و لباس اضافه؛ خواهر و برادر مسخره نکنند. پزشک: ۵ تا ۶ سال و ناراحتی کودک، ثانویه، نشانه‌های همراه، یا بی‌نتیجه بودن آلارم بعد از ۴ هفته.
فهرست مطالب
شبادراری تا ۵ سالگی بخشی از رشد است و درمان نمیخواهد. درمان از ۵ تا ۶ سالگی، وقتی خودِ کودک ناراحت است، شروع میشود: اول کارهای خانه و برچسب تشویق، بعد آلارم شبادراری که مؤثرترین و ماندگارترین درمان است، و در شرایط خاص دارویی با تجویز پزشک. تنبیه و بیدار کردن هر شب درمان نیست.
درمان از کی شروع میشود؟
کنترل ادرار در شب دیرتر از روز به دست می‌آید. حدود ۱۵ از هر ۱۰۰ کودک ۵ ساله هنوز گاهی خیس می‌کنند و هر سال ۱۵ از هر ۱۰۰ نفرِ باقی‌مانده بدون هیچ درمانی خشک می‌شوند؛ پسرها بیشتر، و اگر پدر یا مادر در کودکی شبادراری داشته، احتمالش بیشتر است. تا ۵ سالگی فقط صبر و کارهای ساده؛ راهنمای این دوره در شبادراری کودک ۳ تا ۵ ساله است. از ۵ تا ۶ سالگی به بعد، اگر شبادراری کودک را ناراحت میکند، مانع اردو و خواب در خانهٔ فامیل شده یا به اعتماد به نفسش زده، وقت درمان است؛ سن کوچک‌تر به‌خودی‌خود دلیل «صبر کن» نیست و پزشک با توجه به آمادگی و همکاری کودک تصمیم می‌گیرد. زودتر از همه، این‌ها باید بررسی شود: کودکی که بعد از ۶ ماه خشکی دوباره شروع کرده، روزها هم خیس میکند، یبوست یا لکهٔ مدفوع دارد، موقع ادرار درد دارد، خیلی تشنه است و زیاد ادرار میکند، یا شبها خرخر میکند.
قدم اول: کارهای خانه و برچسب تشویق
پیش از هر درمان، چند هفته این‌ها را یکدست انجام دهید؛ برای کودکی که بعضی شبها خشک است، گاهی همین کافی است: آب کافی در روز و کمتر در یکی دو ساعت آخر، بدون چای پررنگ و نوشابه؛ دستشویی ۴ تا ۷ بار در روز و دو بار قبل از خواب؛ چراغ‌خواب در مسیر دستشویی؛ درمان یبوست، چون رودهٔ پر به مثانه فشار می‌آورد و یکی از شایع‌ترین علت‌های پنهان است؛ روکش ضدآب و ملافهٔ اضافه کنار تخت؛ و برچسب برای رفتارها (آب کمتر، دستشویی قبل از خواب)، نه برای شب خشک، بدون پس گرفتن برچسب‌های قبلی. هیچ تنبیه و سرزنشی نه؛ کودک در خواب کنترلی ندارد و تنبیه خیس کردن را بیشتر میکند. بیدار کردن یا بغل کردن نیمه‌خواب برای دستشویی ملافه را خشک نگه می‌دارد ولی به کودک کنترل یاد نمی‌دهد؛ فقط موقت.
آلارم شبادراری: مؤثرترین درمان
یک حسگر کوچک در لباس زیر یا روی ملافه که با اولین قطرهٔ خیسی زنگ میزند یا می‌لرزد. کودک کم‌کم یاد می‌گیرد پیام «مثانه پر است» را در خواب بشناسد و قبل از خیس شدن بیدار شود. برای کودک ۵ ساله به بالا که انگیزه دارد و شبها گاهی خشک است، بهترین انتخاب است و نتیجه‌اش ماندگارتر از دارو. چطور کار میکند: ۸ تا ۱۲ هفته هر شب، بدون تعطیلی؛ شبهای اول کودک با زنگ بیدار نمی‌شود و شما باید بیدارش کنید، تا دستشویی همراهش بروید، لباس را با کمک خودش عوض کنید و آلارم را دوباره بگذارید؛ یک دفتر ساده برای شبهای خشک و خیس. اگر بعد از ۴ هفته هیچ بهبودی نبود، با پزشک بازبینی کنید؛ وقتی ۱۴ شب پشت سر هم خشک بود، میشود کنار گذاشت. پیش از خرید، دربارهٔ مدل مناسب از پزشک کودک بپرسید.
دارو: کی و برای کی؟
دارویی هست که تولید ادرار شب را برای همان شب کم میکند و معمولاً از ۷ سالگی تجویز میشود؛ بین ۵ تا ۷ سالگی فقط وقتی نتیجهٔ سریع لازم است، مثل اردو و مسافرت، یا آلارم مناسب یا پذیرفته نیست. تا دارو مصرف میشود جواب می‌دهد و بعد از قطع، شبادراری اغلب برمیگردد؛ پس درمان ریشه‌ای نیست و کنار آن محدودیت مایعات در عصر و شب لازم است. فقط با تجویز و زیر نظر پزشک کودک؛ هیچ دارو یا دم‌نوشی را خودتان شروع نکنید. تمرین نگه داشتن ادرار در روز و «مثانه‌درمانی» به‌تنهایی اثر کمی دارند و به‌جای آلارم توصیه نمی‌شوند.
وقتی علت دیگری در کار است
شبادراری ثانویه (شروع دوباره بعد از ۶ ماه خشکی) و شبادراری همراه با روزادراری معمولاً یک علت پیدا‌شدنی دارد: یبوست، عفونت ادراری، دیابت، تنفس بد در خواب و خرخر (لوزهٔ بزرگ)، یا استرس بزرگ مثل تولد خواهر یا برادر، جدایی، دعوای خانه یا تغییر مهد و مدرسه. پزشک با چند سؤال، معاینه و معمولاً یک آزمایش ادرار این‌ها را رد میکند و اگر یکی را پیدا کرد، اول همان درمان میشود؛ خیلی وقت‌ها شبادراری هم با آن خوب میشود. اگر دورهٔ پرتنشی دارید، درمان شبادراری را به بعد بگذارید و فقط کارهای خانه را نگه دارید.
اردو، مهمانی و احساس کودک
کودک را از خواب در خانهٔ فامیل یا اردو محروم نکنید: پوشک شب یا شلوارک جاذب بیسروصدا در کیفش، یک کیسهٔ لباس اضافه، و اگر میزبان نزدیک است یک کلمه با او. به کودک بگویید این موضوع بین شما دو نفر است و خواهر و برادر نباید مسخره کنند. جملهٔ درست: «بدنت داره یاد می‌گیره؛ خیلی از بچه‌ها همین‌طورن و درست می‌شه». شرم و پنهان‌کاری اضطراب می‌سازد و اضطراب خیس کردن را بیشتر میکند. راهنمای برداشتن پوشک شب در خشک ماندن پوشک در طول شب است.
کی باید به پزشک مراجعه کرد؟
- کودک ۵ تا ۶ ساله یا بزرگ‌تر است و شبادراری او را ناراحت میکند یا مانع فعالیت‌هایش شده.
- بعد از دست‌کم ۶ ماه خشک بودن دوباره شروع شده.
- روزها هم خیس میکند، موقع ادرار درد یا سوزش دارد، خیلی تشنه است و زیاد ادرار میکند، تب دارد، خرخر میکند یا یبوست و لکهٔ مدفوع دارد.
- بعد از ۴ هفته آلارم هیچ بهبودی نیست، یا بعد از ۳ ماه کارهای خانه تغییری نکرده.
هیچ دارو یا داروی گیاهی را بدون تجویز پزشک برای شبادراری ندهید. آموزش دستشویی را هم زود و با فشار شروع نکنید؛ راهنمای آموزش دستشویی رفتن را ببینید.
جدول کامل ساعت خواب از تولد تا ۴ سالگی را در راهنمای خواب نوزاد و کودک رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
شبادراری را از چند سالگی درمان کنیم؟
تا ۵ سالگی طبیعی است و درمان نمیخواهد. از ۵ تا ۶ سالگی، وقتی خودِ کودک ناراحت است یا مانع اردو و مهمانی شده، وقت درمان است. اگر بعد از ۶ ماه خشکی دوباره شروع شده یا روزها هم خیس میکند، در هر سنی به پزشک بگویید.
آلارم شبادراری چطور کار میکند؟
حسگری در لباس زیر یا ملافه با اولین قطره زنگ میزند تا کودک یاد بگیرد پیام مثانهٔ پر را در خواب بشناسد. ۸ تا ۱۲ هفته هر شب لازم است؛ شبهای اول شما بیدارش میکنید و همراهش به دستشویی میروید. مؤثرترین و ماندگارترین درمان است.
برای شبادراری کودک ۶ ساله دارو بدهیم؟
دارویی که ادرار شب را کم میکند معمولاً از ۷ سالگی تجویز میشود و بین ۵ تا ۷ سال فقط برای نتیجهٔ سریع مثل اردو یا وقتی آلارم مناسب نیست. بعد از قطع اغلب برمیگردد. فقط با تجویز پزشک کودک؛ آلارم انتخاب اول است.
کودکم خشک شده بود و دوباره شبها خیس میکند؛ چرا؟
این شبادراری ثانویه است و معمولاً علتی دارد: یبوست، عفونت ادراری، دیابت، خرخر و تنفس بد در خواب، یا استرسی مثل تولد خواهر یا برادر و مدرسه. پزشک با معاینه و آزمایش ادرار بررسی میکند؛ اغلب با درمان علت، شبادراری هم خوب میشود.
کودکم شبادراری دارد و دعوت اردو شده؛ چه کنم؟
محرومش نکنید. پوشک شب یا شلوارک جاذب بیسروصدا و لباس اضافه در کیفش بگذارید و اگر میزبان نزدیک است یک کلمه با او بگویید. اگر زمان کم است، پزشک میتواند برای همان چند شب دارو تجویز کند.
