آداب نوزادی ایرانی: قنداق، سرمه، نبات داغ و آبقند، ترنجبین، عسل، نظرقربانی و بند، سوراخ کردن گوش؛ کدام بی‌خطر است و کدام نه
نکات کلیدی
- لالایی، جشن، دید و بازدید با دست شستن، کاچی برای مادر و قنداق شل بی‌خطرند.
- قنداق سفت با پاهای صاف خطر دررفتگی لگن دارد؛ ران‌ها باید آزاد باشند.
- سرمه سرب دارد؛ هیچ چیز در چشم نوزاد نمالید.
- نبات داغ، آبقند، ترنجبین، عرق و تریاک نه؛ عسل فقط بالای ۱ سال؛ تا ۶ ماهگی جز شیر چیزی لازم نیست.
- بند، نظرقربانی، گردنبند و پستانک با بند در تخت یا روی بدن نوزاد هرگز؛ ختنه فقط به دست پزشک.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: بیشتر رسم‌های نوزادی ما، مثل لالایی، دید و بازدید، جشن و نام‌گذاری، کاچی و غذای مقوی برای مادر، بی‌خطر و پر از محبت‌اند. چند رسم ولی برای نوزاد خطر دارد و دلیلش ساده است: قنداق سفت پا به لگن آسیب میزند؛ سرمه سرب دارد؛ نبات داغ، آبقند، ترنجبین و عسل جای شیر را می‌گیرند و ضرر دارند (عسل فقط بالای ۱ سال)؛ و بند، نظرقربانی و گردنبند در تخت یا دور گردن خطر خفه شدن دارد. می‌شود رسم را نگه داشت و فقط شکلش را امن کرد.
رسم‌هایی که بی‌خطرند
- لالایی، قصه و حرف زدن با نوزاد: برای پیوند و رشد زبان عالی است.
- جشن، نام‌گذاری و دید و بازدید: با دست شستن مهمان‌ها و دور نگه داشتن نوزاد از آدم‌های سرماخورده (مهمانی و بیرون بردن نوزاد).
- کاچی، کاچی‌کوله و غذای گرم و مقوی برای مادر: خوب است، به شرط اینکه غذای متنوع هم بخورد. خوردنی‌های مادر شیرده بیشتر به خودش مربوط است تا به نوزاد.
- نگه داشتن نوزاد در خانه در روزهای اول: استراحت مادر و دور بودن از شلوغی خوب است؛ ولی بیرون بردن کوتاه در هوای خوب هم ضرری ندارد.
- قنداق نازک و شل: با پارچهٔ نخی، طوری که ران‌ها و زانوها بتوانند خم و باز شوند، فقط تا پیش از اولین غلت.
- بند و نظرقربانی دور از نوزاد: اگر برای دل خانواده مهم است، آن را به دیوار، کالسکه‌ای که در آن نمی‌خوابد یا بالای در آویزان کنید، نه در تخت و نه روی بدن نوزاد.
رسم‌هایی که بهتر است کنار بگذاریم، و چرا
| رسم | چرا نه | به جایش |
|---|---|---|
| قنداق سفت، با پاهای صاف و بسته | پاهای صاف و بسته‌شده لگن نوزاد را از جای درستش بیرون می‌کشد و خطر دررفتگی لگن را بیشتر میکند. | قنداق شل که ران‌ها را آزاد بگذارد؛ پاهای نوزاد باید بتواند مثل قورباغه خم و باز شود. |
| سرمه به چشم نوزاد | بسیاری از سرمههای سنتی سرب دارند و سرب به مغز در حال رشد نوزاد آسیب میزند. سرمه چشم را هم عفونی میکند. | هیچ چیز در چشم نوزاد نمالید. چشم را با دستمال و آب جوشیدهٔ ولرم از داخل به بیرون پاک کنید. |
| نبات داغ، آبقند یا چای نبات برای دلدرد و گریه | جای شیر را میگیرد، گاز روده را بیشتر میکند و شکر نوزاد را بدعادت میکند. داغ بودنش دهان را می‌سوزاند. تا ۶ ماهگی جز شیر چیزی لازم نیست. | برای گریه و دلدرد راه‌های آرام کردن نوزاد را امتحان کنید. |
| ترنجبین، شیرخشت یا آب برای زردی | زردی را کم نمی‌کند، جای شیر را میگیرد و ممکن است زردی را بیشتر کند. | زیاد شیر بدهید و زردی را به پزشک نشان دهید (زردی نوزاد). |
| عسل به کام نوزاد | عسل در کودک زیر ۱ سال ممکن است بوتولیسم بدهد، یک مسمومیت جدی که عضلات و تنفس را ضعیف میکند. عسل فقط بالای ۱ سال. | اگر برای رسم «کام برداشتن» چیزی می‌خواهید، فقط یک قطره شیر مادر. |
| عرق‌ها، دم‌کرده‌ها و تریاک برای خواب یا دلدرد | قطرهٔ ضدنفخ الکلی، تریاک، آرام‌بخش گیاهی، عسل (زیر ۱ سال) یا داروی کولیک را بدون تجویز پزشک ندهید. تریاک و داروی خواب‌آور برای نوزاد کشنده است. | گریهٔ عصرگاهی تا ۳ تا ۴ ماهگی طبیعی است؛ با بغل و صبر می‌گذرد. |
| بند، نظرقربانی، گردنبند، دستبند یا پستانک با بند | بند دور گردن یا مچ نوزاد یا بسته به تخت ممکن است دور گردنش بپیچد و او را خفه کند. | بند و زنجیر در تخت و روی بدن نوزاد هرگز. نظرقربانی را دور از نوزاد آویزان کنید. |
| دود کردن اسپند نزدیک نوزاد | دود هر چیزی، از جمله اسپند و سیگار، ریهٔ نوزاد را تحریک میکند. | اگر اسپند دود می‌کنید، در اتاق دیگر و با پنجرهٔ باز، دور از نوزاد. |
| روغن یا شیر در گوش، بینی یا روی ناف | میکروب می‌آورد و نشانه‌های عفونت را پنهان میکند. | ناف را فقط خشک نگه دارید (بند ناف)؛ بینی گرفته با چند قطره آب‌نمک. |
| بستن شکم یا گذاشتن سکه روی ناف | فتق ناف را خوب نمی‌کند و پوست را زخم میکند. | بیشتر فتق‌های ناف خودشان بسته می‌شوند (فتق ناف). |
| ختنه در خانه یا به دست غیرپزشک | خطر خون‌ریزی، عفونت و آسیب دارد. | فقط به دست پزشک و در مرکز درمانی (ختنهٔ نوزاد). |
سوراخ کردن گوش
اگر می‌خواهید گوش دخترتان را سوراخ کنید، زمانش را با پزشک کودک در میان بگذارید و فقط به دست پزشک یا فرد آموزش‌دیده با وسیلهٔ استریل انجام دهید. گوشوارهٔ کوچک، بدون آویز و از جنس طلا یا فولاد جراحی انتخاب کنید. تا جای سوراخ خوب شود، روزی دو بار با آب و صابون ملایم بشویید و خشک کنید. اگر گوش قرمز، متورم، داغ یا چرکی شد، به پزشک نشان دهید.
اگر بزرگ‌ترها اصرار کنند
این رسم‌ها از محبت می‌آیند و بزرگ‌ترها خیرِ نوزاد را می‌خواهند. به جای بحث، دلیل ساده را بگویید: «پزشک گفته تا ۶ ماهگی فقط شیر» یا «سرمه سرب دارد». می‌توانید شکل امن رسم را پیشنهاد کنید، مثل آویزان کردن نظرقربانی بالای در به جای تخت. اگر پیش آمد که نوزاد چیزی خورد یا بعد از یک رسم بی‌حال شد، شل شد یا بد نفس کشید، فوراً ۱۱۵ بگیرید. برای خواب، نوزاد زیر ۱ سال را همیشه به پشت و روی تشک سفت و صاف بخوابانید؛ در جای خوابش هیچ پتو، بالش، عروسک، محافظ دور تخت و بندی نباشد.
در مسمومیت با تریاک یا دارو: مسمومیت: باتری سکه‌ای یا آهن‌ربا قورت داده، نفت یا بنزین خورده و سرفه میکند، هر مقداری متادون، تریاک یا داروی بزرگسال خورده، یا بعد از خوردن چیزی خواب‌آلود شده یا بد نفس می‌کشد. با ۱۹۰ هم تماس بگیرید.
همهٔ کارهای ماه‌های اول نوزاد، از حمام و ناف تا زردی و گریه، و اینکه کی به پزشک بروید، در راهنمای مراقبت از نوزاد رایم کنار هم آمده است.
پرسش‌های پرتکرار
قنداق کردن نوزاد ضرر دارد؟
قنداق شل با رانهای آزاد نه. قنداق سفت که پاها را صاف و به هم بسته نگه دارد، خطر دررفتگی لگن را بیشتر میکند. بعد از اولین غلت هم قنداق نکنید.
سرمه برای چشم نوزاد خوب است؟
نه. بسیاری از سرمههای سنتی سرب دارند که به مغز نوزاد آسیب میزند و چشم را هم عفونی میکنند.
برای دلدرد نوزاد نبات داغ یا آبقند بدهم؟
نه. جای شیر را میگیرد و گاز روده را بیشتر میکند. تا ۶ ماهگی جز شیر مادر یا شیر خشک چیزی لازم نیست.
کام نوزاد را با عسل بردارم؟
نه. عسل فقط بالای ۱ سال مجاز است و زیر ۱ سال ممکن است مسمومیت جدی بدهد. اگر رسم را می‌خواهید، یک قطره شیر مادر کافی است.
نظرقربانی را کجا بگذارم؟
دور از نوزاد، مثلاً بالای در یا روی دیوار. بند، گردنبند و نظرقربانی در تخت یا روی بدن نوزاد خطر خفه شدن دارد.
گوش نوزاد را کی سوراخ کنیم؟
زمانش را با پزشک کودک در میان بگذارید و فقط به دست پزشک یا فرد آموزش‌دیده با وسیلهٔ استریل انجام دهید، و تا خوب شدن جای سوراخ آن را تمیز نگه دارید.
