کودکم فحش میدهد: از کجا یاد گرفته و چه کنم (۲ تا ۴ سال)
نکات کلیدی
- تقریباً همهٔ کودکان حدود ۳ سالگی کلمهٔ زشتی را تکرار میکنند؛ بیشترشان معنایش را نمی‌دانند.
- واکنش بزرگ (خنده، جیغ، شوک) کلمه را جذاب‌تر می‌کند؛ کوتاه و آرام بگویید «این کلمه رو نمیگیم».
- اگر از عصبانیت بود، احساسش را نام ببرید و کلمهٔ جایگزین بدهید.
- به دهان نزنید، دهان را نشویید، محروم و تهدید نکنید و برچسب نزنید.
- به حرف زدن خودتان و برنامه‌هایی که می‌بیند دقت کنید.
تقریباً همهٔ کودکان حدود ۳ سالگی یک روز کلمه‌ای زشت می‌گویند که از جایی شنیده‌اند: از بزرگ‌ترها، بچه‌های مهد، کارتون یا خیابان. بیشتر وقت‌ها معنایش را نمی‌دانند؛ فقط دیده‌اند این کلمه واکنش بزرگی میآورد. همین واکنش است که تعیین می‌کند کلمه بماند یا فراموش شود.
چرا کودک فحش میدهد؟
- تقلید: چیزی را که شنیده تکرار می‌کند، بدون اینکه بداند زشت است.
- دیدن واکنش: اگر بار اول همه خندیدند یا جیغ زدند، کلمه برایش جادویی شده است.
- عصبانیت: هنوز کلمه‌ای برای «خیلی عصبانیام» ندارد و از قوی‌ترین کلمه‌ای که شنیده استفاده می‌کند.
- شبیه شدن به بزرگ‌ترها یا بچه‌های بزرگ‌تر.
در لحظه چه کنم؟
- واکنش بزرگ نشان ندهید. نخندید، جیغ نزنید، شوکه نشوید. هیجان شما کلمه را جذاب‌تر می‌کند.
- کوتاه و آرام بگویید: «این کلمه زشته، توی خونهٔ ما نمیگیم.» همین کافی است؛ سخنرانی و نصیحت لازم نیست.
- اگر از عصبانیت بود، احساسش را نام ببرید: «خیلی عصبانی شدی چون برجت خراب شد. می‌تونی بگی من عصبانیام!»
- کلمهٔ جایگزین بدهید: یک کلمهٔ خنده‌دار و بی‌خطر برای وقت‌های عصبانیت با هم انتخاب کنید، مثل «ای وای قارچ!».
- اگر دوباره گفت، همان جمله را تکرار کنید و ادامه ندهید. بیشتر کودکان وقتی کلمه دیگر واکنشی نمی‌آورد، کنارش می‌گذارند.
چه کارهایی نکنم؟
- به دهانش نزنید، دهانش را نشویید و فلفل یا چیز تند به دهانش نمالید؛ این‌ها آسیب و ترس میسازند و جلوی فحش را نمی‌گیرند.
- محرومش نکنید و تهدید نکنید؛ کودک فقط یاد می‌گیرد جلوی شما نگوید.
- برچسب «بی‌ادب» یا «بچهٔ بد» نزنید.
- جلوی دیگران مسخره‌اش نکنید و برای خنده از او نخواهید کلمه را تکرار کند.
جلوگیری
- به حرف زدن خودتان دقت کنید، مخصوصاً وقت رانندگی، تلفن و دعوا. هرچه کودک بشنود، همان را می‌گوید.
- کارتون و برنامه‌ها را خودتان انتخاب کنید و کنارش ببینید. زیر ۲ سال صفحه نه، جز تماس تصویری؛ از ۲ سالگی حداکثر یک ساعت در روز.
- حرف زدن خوب را ببینید: «چه قشنگ گفتی لطفاً!» دربارهٔ ادب راهنمای رفتار خوب و ادب را ببینید.
- کلمه‌های احساس را یاد بدهید: عصبانی، ناراحت، خسته، ناامید. کودکی که بتواند بگوید «عصبانیام»، کمتر فحش میدهد. دربارهٔ خشم راهنمای خشم کودک ۳ تا ۴ سال را بخوانید.
کی کمک بگیرم؟
اگر فحش دادن با پرخاشگری زیاد، زدن مکرر یا تغییر ناگهانی رفتار همراه است، یا کودک کلمه‌ها یا رفتارهای جنسی‌ای می‌گوید که با سنش نمی‌خواند، با پزشک کودک یا روان‌شناس کودک صحبت کنید.
راهنمای کامل رفتار کودک، سن به سن، را در راهنمای رفتار کودک رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
بچه ۳ سالهام فحش یاد گرفته؛ چه کنم؟
واکنش بزرگ نشان ندهید و فقط آرام بگویید «این کلمه زشته، نمیگیم». اگر دوباره گفت همین را تکرار کنید. بیشتر کودکان وقتی کلمه واکنشی نیاورد، فراموشش میکنند.
وقتی فحش میدهد و میخندد چه کنم؟
یعنی دیده کلمه توجه میآورد. نخندید و دعوا هم نکنید؛ کوتاه بگویید و موضوع را عوض کنید. بعداً حرف زدن خوبش را ببینید و تعریف کنید.
به دهانش بزنم یا دهانش را بشویم؟
نه. این کارها آسیب و ترس میسازند و فحش را کم نمیکنند. جملهٔ آرام و کوتاه و الگوی خودتان اثر بیشتری دارد.
به ما فحش میدهد؛ چه کنم؟
بگویید «دوست ندارم اینجوری با من حرف بزنی. اگه عصبانی هستی بگو عصبانیام». اگر عصبانی است، اول کمکش کنید آرام شود.
