مسواک و مراقبت دندان کودک ۲ تا ۴ ساله: خودش مسواک بزند؟ خمیر به اندازهٔ نخود، نخ دندان، وارنیش و دندانپزشک
نکات کلیدی
- کودک ۲ تا ۴ ساله اول خودش تمرین کند و بعد شما کامل مسواک بزنید؛ نوبت شب تا حدود ۷ سالگی با شماست.
- خمیردندان فلورایددار به اندازهٔ یک دانهٔ برنج تا ۳ سالگی و به اندازهٔ یک نخود از ۳ سالگی، روزی دو بار؛ تف کند و آب نکشد؛ دهان‌شویه نه.
- بین وعده‌ها فقط آب؛ شیرینی چسبنده همراه وعدهٔ اصلی؛ آبمیوه حداکثر نصف لیوان با غذا؛ شیشهٔ شب باید کنار رفته باشد.
- پستانک از حدود ۲ سالگی کم شود و تا ۳، حداکثر ۴ سالگی کنار برود؛ مکیدن انگشت تا ۴ سالگی معمولاً به دندان آسیبی نمی‌زند.
- در ۲۴ ماهگی ویزیت دندانپزشک و از ۳ سالگی هر ۶ ماه وارنیش فلوراید رایگان در مرکز بهداشت؛ تورم صورت با تب یا درد شدید همان روز.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: کودک ۲ تا ۴ ساله دوست دارد خودش مسواک بزند و باید بگذارید تمرین کند، ولی مسواک واقعی هنوز با شماست، دست‌کم نوبت شب، تا حدود ۷ سالگی. روزی دو بار با خمیردندان فلورایددار مسواک بزنید: به اندازهٔ یک دانهٔ برنج تا ۳ سالگی و به اندازهٔ یک نخود از ۳ سالگی. خمیر را تف کند و دهانش را آب نکشد. در ۲۴ ماهگی یک ویزیت دندانپزشک لازم است و از ۳ سالگی هر ۶ ماه در مرکز بهداشت وارنیش فلوراید رایگان زده میشود.
در این سن چند دندان دارد؟
در ۲ سالگی بیشتر کودکان ۱۶ تا ۲۰ دندان دارند. آخرین دندان‌های شیری، آسیاهای دوم، بین ۲۳ تا ۳۳ ماهگی درمیآیند و تا ۲٫۵ تا ۳ سالگی ۲۰ دندان شیری کامل میشود. آسیاهای دوم گاهی چند روز بی‌قراری و جویدن انگشت می‌آورند؛ حلقهٔ دندانی خنک (نه یخ‌زده) و مالیدن آرام لثه با انگشت تمیز کمک می‌کند. بعد از آن تا حدود ۶ سالگی دندان تازهای نمیآید.
خودش مسواک بزند یا من؟
هر دو. کودک این سن هنوز مهارت دست کافی ندارد که همهٔ سطح‌ها، به‌خصوص آسیاهای عقب و خط لثه را تمیز کند؛ پس روش درست این است که اول خودش «تمرین» کند و بعد شما کامل مسواک بزنید. نوبت شب، بعد از آخرین خوراکی و شیر، همیشه با شما باشد.
- جای ایستادن: پشت سرش بایستید یا او را روی پایتان بنشانید و سرش را به سینه‌تان تکیه بدهید تا داخل دهان را ببینید. روی چهارپایه کنار روشویی هم خوب است.
- روش: با حرکت‌های دایره‌ای کوچک، جلو، پشت و سطح جویدنی همهٔ دندان‌ها و خط لثه. حدود دو دقیقه ایدئال است، اما یک دقیقهٔ درست بهتر از هیچ است.
- تف کردن: از حدود ۲ تا ۳ سالگی تف کردن را یادش بدهید. خمیر اضافه را تف کند ولی دهانش را آب نکشد تا فلوراید روی دندان بماند. اگر هنوز تف نمی‌کند، همان مقدار کم ماندنش اشکال ندارد.
- نخ دندان: وقتی دندان‌های عقب به هم چسبیدند، شب‌ها لای آن‌ها را با نخ دندان کودک تمیز کنید.
- دهان‌شویه نه: کودک این سن آن را قورت می‌دهد.
- مسواک: نرم، با سر کوچک؛ هر ۳ ماه یا وقتی موهایش باز شد عوض کنید و بعد از هر بار بشویید و خشک نگه دارید.
اگر مسواک نمی‌زند یا دهانش را می‌بندد
این در ۲ تا ۳ سالگی خیلی شایع است و بیشتر دربارهٔ «خودم!» و کنترل است تا خود مسواک. کمک می‌کند که انتخاب بدهید ولی دربارهٔ اصل کار نه: «مسواک آبی یا قرمز؟»، «اول تو، بعد من». یک آهنگ کوتاه مسواک بخوانید، عروسکش را مسواک بزنید، کنار هم جلوی هم مسواک بزنید و بعد از مسواک با یک جملهٔ مشخص تشویقش کنید: «دندان‌های عقبت را چه خوب باز کردی». شیرینی یا خوراکی جایزهٔ مسواک نباشد. اگر یک شب خیلی مقاومت کرد، کوتاه ولی حتماً مسواک بزنید؛ حذف مسواک شب عادت بدی می‌سازد.
خوراکی‌ها و نوشیدنی‌ها
- بین وعده‌ها فقط آب: خوراکی‌های چسبنده مثل کشمش، خرمای نرم، بیسکویت، کیک و پفک اگر در طول روز مدام خورده شوند، دندان را دائم در اسید نگه می‌دارند. شیرینی را همراه وعدهٔ اصلی بدهید و بعدش آب.
- آبمیوه: حداکثر نصف لیوان در روز، همراه غذا و با لیوان. نوشابه، دلستر، آبمیوهٔ صنعتی و چای شیرین نه. میوهٔ کامل بهتر از آبمیوه است.
- شیر: مجموع شیر و لبنیات حدود ۲ لیوان در روز، با لیوان. اگر هنوز شیشه می‌خورد، به‌خصوص شب، وقت کنار گذاشتنش گذشته است؛ شیر شب در شیشه از مهم‌ترین علت‌های پوسیدگی دندان‌های جلوست.
- عسل فقط بالای ۱ سال؛ زیر ۱ سال هرگز، حتی روی پستانک.
پستانک و مکیدن انگشت
پستانک فقط موقع خواب؛ از حدود ۲ سالگی کم کنید و بهتر است تا ۳ سالگی، حداکثر ۴ سالگی، کنار برود؛ هرگز در عسل یا شکر. مکیدن انگشت تا ۴ سالگی معمولاً به دندان آسیبی نمی‌زند و کاری لازم نیست؛ بعد از ۴ سالگی یا اگر دندانپزشک تغییری دید، آرام و با تشویق، بدون سرزنش و لاک تلخ. راه‌های آرام کنار گذاشتن در راهنمای پستانک و مکیدن انگشت آمده است.
دندانپزشک و وارنیش فلوراید
در برنامهٔ کشوری، در نوبت ۲۴ ماهگی یک ویزیت دندانپزشک لازم است و در نوبت ۳۰ ماهگی پایگاه سلامت تغذیه و دندان‌های کودک بررسی میشود. از ۳ سالگی هر ۶ ماه یک بار در مرکز خدمات جامع سلامت یک لایهٔ محافظ فلوراید، به نام وارنیش، روی دندان‌ها زده میشود. چند دقیقه طول می‌کشد، درد ندارد و رایگان است. اگر دندانپزشک لکه یا پوسیدگی دید، ممکن است زودتر یا بیشتر ببیندش. پرسش‌های رایج دربارهٔ وارنیش را در راهنمای وارنیش فلوراید جواب داده‌ایم.
کی به دندانپزشک بروم؟
- لکهٔ سفید گچی، زرد یا قهوه‌ای روی دندان، به‌خصوص نزدیک لثه، یا سوراخ و تیرگی روی دندان؛ راهنمای پوسیدگی دندان شیری را ببینید.
- کودک موقع جویدن یا با خوراکی سرد و شیرین درد دارد، یا یک طرف دهان را نمی‌جود.
- لثهٔ قرمز و متورم که با مسواک خون می‌آید، یا بوی بد دهان مداوم.
- زمین خوردن و ضربه: دندان شکسته، لق، فرورفته یا کنده؛ کمک اولیه در راهنمای ضربه به دندان کودک.
- همان روز: تورم صورت یا لثه همراه با تب، یا درد شدید دندان.
مسواک و مراقبت دندان در ۱ تا ۲ سالگی را در راهنمای مراقبت دندان کودک ۱ تا ۲ ساله بخوانید.
جدول کامل درآمدن دندان‌ها و مراقبت دندان، سن به سن، را در راهنمای دندان کودک رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
بچه دو ساله خودش مسواک بزنه؟
بگذارید تمرین کند، ولی بعدش شما کامل مسواک بزنید. دست کودک این سن هنوز همهٔ سطح‌ها را تمیز نمی‌کند؛ نوبت شب تا حدود ۷ سالگی با شماست.
برای بچه سه ساله چقدر خمیر دندون بزنم؟
از ۳ سالگی به اندازهٔ یک نخود خمیردندان فلورایددار؛ پیش از آن به اندازهٔ یک دانهٔ برنج.
بچم خمیر دندون رو قورت میده، اشکال داره؟
به این مقدار کم مشکلی نمیسازد. کمکم تف کردن را یادش بدهید و خمیر را دور از دسترسش نگه دارید تا خودش زیاد نزند.
بعد از مسواک دهنشو آب بکشه؟
نه. خمیر اضافه را تف کند ولی آب نکشد تا فلوراید روی دندان بماند و کارش را بکند.
بچم نمیذاره مسواک بزنم، چیکار کنم؟
انتخاب بدهید ولی دربارهٔ اصل کار نه («مسواک آبی یا قرمز؟»)، با آهنگ و نوبت مسواک بزنید و بعدش با یک جملهٔ مشخص تشویق کنید. شیرینی جایزهٔ مسواک نباشد و مسواک شب حذف نشود.
کودک سه ساله چند دندون داره؟
معمولاً ۲۰ دندان شیری؛ آخرینها، آسیاهای دوم، بین ۲۳ تا ۳۳ ماهگی درمیآیند و تا حدود ۶ سالگی دندان تازهای نمیآید.
بچه دو ساله رو دندونپزشکی ببرم؟
بله، در برنامهٔ کشوری در ۲۴ ماهگی یک ویزیت دندانپزشک لازم است، و از ۳ سالگی هر ۶ ماه وارنیش فلوراید رایگان زده میشود.
