خیس کردن و ادرار در جای نامناسب: تصادف بعد از پوشک گرفتن، بازی با مدفوع و برگشتن به عقب؛ چه کنم و چه نکنم

پاسخ کوتاه: خیس کردن در هفته‌ها و حتی ماه‌های اول بعد از پوشک گرفتن طبیعی است، و جیش کردن روی فرش یا بازی با مدفوع در ۱٫۵ تا ۳ سالگی بیشتر از کنجکاوی است تا لجبازی. آرام و کوتاه بگویید «جیش جاش توی لگنه»، او را به لگن ببرید، با هم تمیز کنید و تمام. تنبیه، سرزنش، مسخره و قهر هرگز؛ ترس فقط باعث می‌شود کودک خودش را نگه دارد. اگر بعد از یک دورهٔ خشک بودن دوباره مدام خیس می‌کند، دنبال علت بگردید: تغییر در زندگی، یبوست یا عفونت ادراری.

چرا بعد از پوشک گرفتن هنوز خیس می‌کند؟

یاد گرفتن دستشویی یک مهارت تازه است و مثل راه رفتن، زمین خوردن دارد. کودک وسط بازی غرق می‌شود و پیام «مثانه پر است» را دیر می‌شنود، مثانه‌اش هنوز کوچک است و فاصلهٔ «حس کردن» تا «رسیدن به لگن» را هنوز خوب تخمین نمی‌زند. برای همین خیس کردن تا چند هفته، و گاهی چند ماه، بعد از شروع کاملاً عادی است. بعضی بچه‌ها اول کنترل مدفوع را یاد می‌گیرند و بعد ادرار را، بعضی برعکس.

کمک‌های ساده:

• یادآوری در وقت‌های ثابت: بعد از بیدار شدن، بعد از غذا، قبل از بیرون رفتن و قبل از خواب. به جای سؤال «دستشویی داری؟» که جوابش اغلب «نه» است، بگویید «بریم دستشویی، بعد بازی رو ادامه می‌دیم».
• لگن نزدیک: در روزهای اول لگن همان اتاقی باشد که بازی می‌کند.
• لباس ساده: شلوار کش‌دار که خودش سریع پایین بکشد.
• بازی دویدن تا لگن: «تا ۵ می‌شمارم، ببینم کی زودتر به لگن می‌رسه!» این تمرین را وقتی جیش ندارد، به شکل بازی انجام دهید.

وقتی خیس کرد چه بگویم و چه کنم؟

کوتاه و بی‌احساس: «اشکالی نداره، خیس شدی. بریم عوض کنیم. دفعهٔ بعد می‌ریم روی لگن». بعد لباسش را عوض کنید و اگر دوست دارد، در تمیز کردن کمکتان کند؛ مثل هر کار عادی خانه، نه به‌عنوان تنبیه. اگر کمی از جیش هنوز مانده، او را روی لگن بنشانید تا ارتباط «جیش، لگن» را ببیند. پوشک را به‌عنوان تنبیه برنگردانید و نگویید «بچه شدی»؛ این جمله‌ها شرم می‌سازند و شرم کار را عقب می‌اندازد. با بچهٔ دیگری هم مقایسه‌اش نکنید.

عمداً روی فرش جیش می‌کند یا شلوارش را درمی‌آورد

کودک ۱٫۵ تا ۳ ساله کنجکاو است ببیند جیش کجا می‌رود و شما چه واکنشی نشان می‌دهید. هر چه واکنش شما بزرگ‌تر باشد، این کار جالب‌تر می‌شود. پس:

• آرام ولی روشن بگویید «جیش جاش توی لگنه»، او را به لگن یا دستشویی ببرید و بی‌سروصدا تمیز کنید.
• اگر هنوز پوشک دارد و مدام آن را باز می‌کند، فعلاً لباسی بپوشانید که پوشک را سخت‌تر در دسترسش بگذارد.
• این کار به‌تنهایی نشانهٔ آمادگی برای از پوشک گرفتن نیست. ولی اگر بقیهٔ نشانه‌ها هم هست (پوشک ۲ ساعت خشک می‌ماند، پیش از دستشویی علامت می‌دهد، از پوشک کثیف بدش می‌آید)، وقت خوبی است که با لگن آشنا شود؛ نشانه‌های آمادگی را ببینید.

با مدفوعش بازی می‌کند

این برای ما ناخوشایند است، ولی برای کودک ۱٫۵ تا ۳ ساله کنجکاوی دربارهٔ چیزی است که از بدن خودش آمده. بدون فریاد و بدون نشان دادن انزجار بگویید «این برای بازی نیست، بریم دست‌ها رو بشوریم»، دست‌ها را با آب و صابون بشویید و جا را تمیز کنید. بعد به جای آن، بازی‌های لمسی بدهید: خمیر بازی، گل، شن مرطوب یا آب‌بازی زیر نظر خودتان. پوشک کثیف را زود عوض کنید تا فرصت این بازی کمتر شود.

خشک بود و دوباره خیس می‌کند (برگشتن به عقب)

اگر کودک هفته‌ها یا ماه‌ها روزها خشک بوده و حالا دوباره مدام خیس می‌کند، معمولاً یک علت دارد:

• یک تغییر بزرگ: تولد خواهر یا برادر، شروع مهد، اسباب‌کشی، سفر، دعوا یا تنش در خانه.
• بیماری: هر بیماری‌ای می‌تواند چند روز کودک را عقب ببرد.
• یبوست: رودهٔ پر به مثانه فشار می‌آورد. اگر مدفوعش سفت و خشک است، با درد دفع می‌کند، کمتر از ۳ بار در هفته مدفوع دارد یا لکهٔ مدفوع در شورتش می‌بینید، راهنمای یبوست را ببینید.
• عفونت ادراری: اگر هنگام ادرار سوزش دارد، زود به زود می‌رود، ادرارش بدبو است یا تب دارد، همان روز پزشک؛ عفونت ادراری در کودک.

تا علت پیدا شود، یادآوری‌ها را بیشتر کنید، بیشتر کنارش باشید و اگر لازم شد چند هفته برای بیرون رفتن یا چرت پوشک بپوشانید. این پسرفت موقت است و با آرامش شما زودتر تمام می‌شود.

چه کارهایی را نکنیم؟

• تنبیه، دعوا، قهر و تهدید؛ کودک از ترس خودش را نگه می‌دارد و کار به یبوست می‌کشد.
• مسخره کردن یا تعریف کردن ماجرا جلوی دیگران.
• مقایسه با خواهر، برادر یا بچه‌های فامیل.
• بیدار نگه داشتن طولانی روی لگن تا «کارش را بکند».
• کم کردن آب و مایعات در روز.

کی با پزشک کودک صحبت کنیم؟

• تا ۳ سالگی هیچ نشانهٔ آمادگی یا علاقه‌ای نمی‌بینید.
• یبوست دارد، با درد دفع می‌کند یا مدفوعش را نگه می‌دارد، یا لکهٔ مدفوع در شورتش می‌بینید.
• هنگام ادرار سوزش یا درد دارد، ادرارش بدبو یا کدر است، یا تب دارد.
• بعد از یک دورهٔ خشک بودن، دوباره روزها مدام خیس می‌کند.
• خیلی تشنه است و خیلی زیاد ادرار می‌کند.
• از پوشک گرفتن به دعوای هر روزه تبدیل شده و شما خسته‌اید.

همهٔ مراحل از پوشک گرفتن، از نشانه‌های آمادگی تا شب‌ادراری، در راهنمای از پوشک گرفتن رایم است.