بریدگی و زخم کودک ۱ تا ۴ ساله: خون را چطور بند بیاورم و کی بخیه لازم است؟

نکات کلیدی
- روی بریدگی با گاز یا پارچهٔ تمیز ۱۰ دقیقه بیوقفه و محکم فشار دهید و وسطش پارچه را برندارید.
- وقتی خون بند آمد، زخم را زیر آب جاری بشویید و با گاز استریل یا چسب زخم بپوشانید؛ الکل، آباکسیژنه و چیزهای خانگی مثل زردچوبه داخل زخم نریزید.
- زخمی که لبههایش باز است، بزرگتر از حدود ۵ سانت است، روی صورت، لب یا کف دست است، کثیف است یا گاز گرفتگی است، همان روز پزشک ببیند.
- واکسن کزاز در برنامهٔ کشوری در ۲، ۴ و ۶ ماهگی و یادآور ۱۸ ماهگی زده میشود؛ برای هر زخمی که پیش پزشک میبرید، کارت واکسن را همراه ببرید.
- اگر خون فوارهای است، با ۱۰ دقیقه فشار بند نمیآید یا کودک رنگپریده و بیحال شده، همان لحظه ۱۱۵ را بگیرید.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: اگر کودک ۱ تا ۴ سالهتان بریده یا زخمی شد، با پارچهٔ تمیز ۱۰ دقیقه بیوقفه و محکم روی زخم فشار دهید. وقتی خون بند آمد، زخم را زیر آب جاری بشویید و بپوشانید. اگر خون فوارهای است یا با ۱۰ دقیقه فشار بند نمیآید، ۱۱۵ را بگیرید. زخمی که لبههایش باز مانده، همان روز باید پزشک ببیند.
چرا بریدگی کودک اینقدر خون میآید؟ کی جای نگرانی نیست؟
کودک ۱ تا ۴ ساله زیاد زمین میخورد و زانو، چانه، پیشانی و دستهایش زخمی میشود. سر و صورت رگهای زیادی دارد؛ برای همین یک بریدگی کوچک روی پیشانی یا لب هم ممکن است خون زیادی بیاید و ترسناک به نظر برسد. خراش و بریدگی سطحی که با فشار بند میآید، معمولاً در خانه خوب میشود و خراشها معمولاً در ۱ تا ۲ هفته جوش میخورند. پس اول خودتان آرام باشید و کودک را بغل کنید؛ کودک آرام راحتتر اجازه میدهد زخمش را تمیز کنید.
همین حالا چه کنم؟ قدمبهقدم
- اگر فرصت هست، دستهایتان را بشویید. اگر خون زیاد است، معطل نکنید.
- نگاه کنید چیزی در زخم فرو نرفته باشد. اگر شیشه یا جسمی در زخم مانده، بیرونش نکشید؛ دور آن فشار دهید و کودک را به اورژانس ببرید.
- با گاز یا پارچهٔ تمیز ۱۰ دقیقه محکم روی زخم فشار دهید و با ساعت زمان بگیرید. وسطش پارچه را برندارید تا نگاه کنید؛ برداشتن زودهنگام رایجترین دلیل ادامهٔ خونریزی است.
- اگر زخم روی دست یا پاست، آن را بالاتر از سطح قلب نگه دارید.
- اگر خون از پارچه رد شد، یک لایهٔ تازه روی همان بگذارید و لایهٔ اول را برندارید.
- وقتی خون بند آمد، زخم را چند دقیقه زیر آب جاری ولرم بشویید و پوست اطرافش را با آب و صابون ملایم تمیز کنید. اگر کودک ناآرام است، زخم را در لگن یا وان آب بشویید.
- زخم را آرام با گاز خشک کنید و با چسب زخم یا گاز استریل از بستهٔ دربستهٔ داروخانه بپوشانید.
پماد بزنم یا نه؟ زخم را بپوشانم یا باز بگذارم؟
برای بریدگی و خراش سادهٔ تمیز، شستن با آب و پوشاندن کافی است. اگر میخواهید پماد یا ضدعفونیکنندهای روی زخم بزنید، اول با پزشک کودک یا داروساز مشورت کنید. پانسمان را خشک و تمیز نگه دارید و هر وقت خیس یا کثیف شد، آن را عوض کنید. وقتی زخم بسته شد، که معمولاً چند روز طول میکشد، میتوانید پانسمان را بردارید. جای زخم تازه را تا چند ماه با لباس یا کلاه از آفتاب مستقیم دور نگه دارید، چون پوست تازه در آفتاب ممکن است تا ۶ ماه تیرهتر بماند. پس کار هر روز شما این است: پانسمان خشک، دست نزدن به زخم، و نگاه کردن به نشانههای عفونت.
چه کارهایی نکنم و چطور پیشگیری کنم؟
- الکل، آباکسیژنه یا ضدعفونیکنندهٔ قوی داخل زخم نریزید. آب جاری برای تمیز کردن کافی است.
- زردچوبه، قهوه، خاکستر، خمیردندان یا هیچ چیز خانگی دیگری روی زخم نریزید.
- برای بریدگی معمولی بند محکم دور دست یا پای کودک نبندید.
- پوستهٔ روی زخم را نکنید و نگذارید کودک آن را بخاراند؛ کندن پوسته جوش خوردن زخم را کند میکند و خطر عفونت را بالا میبرد.
- آسپرین را هرگز به کودک ندهید. برای درد با پزشک کودک یا داروساز مشورت کنید.
برای پیشگیری: چاقو، قیچی، تیغ و ظرف شیشهای را بالا و دور از دست کودک بگذارید. لبههای تیز میز و شیشههای مبلمان را محافظ بزنید. ناخن کودک را کوتاه نگه دارید تا زخمها را نخراشد. یک بستهٔ کوچک کمکهای اولیه با گاز استریل و چسب زخم در خانه و ماشین داشته باشید.
کدام بریدگی بخیه لازم دارد؟
این زخمها را همان روز و هرچه زودتر به درمانگاه یا اورژانس ببرید تا پزشک ببیند بخیه، چسب مخصوص پوست یا نوار چسب پزشکی لازم است یا نه. منتظر فردا نمانید.
- لبههای زخم از هم باز است یا با حرکت باز میشود.
- زخم عمیق است یا داخلش چربی زرد یا گوشت دیده میشود.
- زخم بزرگتر از حدود ۵ سانت است.
- زخم روی صورت، لب، پلک، کف دست، مفصل یا ناحیهٔ تناسلی است.
- زخم کثیف است و با شستن تمیز نمیشود، یا با میخ یا جسم نوکتیز سوراخ شده است.
- حیوان یا انسان کودک را گاز گرفته است. برای گاز گرفتگی حیوان، حتی گربه یا سگ خانگی، همان روز به مرکز پیشگیری هاری بروید.
زخم کثیف یا گاز گرفتگی گاهی عمداً بلافاصله بسته نمیشود تا عفونت نکند؛ این تصمیم با پزشک است. بریدگی داخل دهان و ضربه به دندان را در راهنمای ضربه به دندان کودک نوشتهایم.
واکسن کزاز کودکم کافی است؟
در برنامهٔ کشوری ایمنسازی، واکسن کزاز همراه واکسن پنجگانه در ۲، ۴ و ۶ ماهگی و بهصورت یادآور سهگانه در ۱۸ ماهگی زده میشود. کودکی که این نوبتها را بهموقع زده، در برابر کزاز محافظت شده است. اگر نوبتی عقب افتاده، یا زخم کثیف، عمیق، سوراخشده با جسم نوکتیز یا گاز گرفتگی است، پزشک تصمیم میگیرد که واکسن یا سرم لازم است یا نه. پس هر بار برای زخم پیش پزشک میروید، کارت واکسن کودک را همراه ببرید. نوبتها را در جدول واکسن کودک در ایران و راه جبران نوبت جاافتاده را در راهنمای واکسن عقبافتاده ببینید.
از کجا بفهمم زخم عفونت کرده؟
در روزهای بعد هر روز موقع عوض کردن پانسمان به زخم نگاه کنید. اگر یکی از این نشانهها را دیدید، همان روز کودک را پیش پزشک ببرید:
- قرمزی، ورم، گرمی یا درد زخم بعد از روز اول بیشتر میشود.
- خطهای قرمز از زخم به اطراف کشیده شده است.
- از زخم چرک یا ترشح بدبو میآید.
- کودک تب کرده یا حالش خوب نیست.
- زخم بعد از ۱ تا ۲ هفته بهتر نشده است.
کی به پزشک یا ۱۱۵ زنگ بزنم؟
همین حالا ۱۱۵: خون فوارهای یا قرمز روشن است و کنترل نمیشود؛ با ۱۰ دقیقه فشار محکم بند نیامده؛ کودک رنگپریده، خوابآلود یا بیحال شده؛ بعد از زخم جایی از بدنش بیحس شده یا تکان نمیخورد؛ یا عضوی قطع شده است. اگر زخم روی سر است و کودک استفراغ کرده یا خوابآلود است، نشانههای خطر ضربه به سر را هم بخوانید.
همان روز درمانگاه یا پزشک: زخمی که در فهرست بخیه آمد، گاز گرفتگی، زخمی که چیزی در آن مانده، و هر نشانهٔ عفونت.
در خانه: خراش و بریدگی کوچکی که با فشار بند آمده، لبههایش به هم چسبیده و کودک حالش خوب است.
پرسشهای پرتکرار
بریدگی را تا چند ساعت بعد میشود بخیه زد؟
بیشتر زخمها تا ۶ تا ۸ ساعت بعد قابل بخیهاند و بعد از آن معمولاً باز گذاشته میشوند؛ پس همان روز کودک را ببرید و منتظر فردا نمانید. زخم کثیف یا گاز گرفتگی را پزشک گاهی عمداً باز میگذارد تا عفونت نکند.
روی زخم بچه بتادین یا الکل بزنم؟
نه، برای بریدگی معمولی لازم نیست. زخم را زیر آب جاری بشویید و بپوشانید؛ اگر میخواهید چیزی روی زخم بزنید، با پزشک کودک یا داروساز مشورت کنید.
پیشانی بچهام کمی بریده و خیلی خون آمده؛ یعنی زخم عمیق است؟
نه لزوماً. سر و صورت رگهای زیادی دارد و بریدگی کوچک هم خون زیادی میآورد. ۱۰ دقیقه فشار دهید؛ اگر بند آمد و لبههای زخم به هم چسبیده است، در خانه مراقبت کنید، اما بریدگی باز روی صورت را همان روز پزشک ببیند.
جای زخم کودک میماند؟
خراشها و بریدگیهای کوچک معمولاً بدون جای ماندگار خوب میشوند. برای کم کردن جای زخم، پوسته را نکنید و جای زخم تازه را تا چند ماه از آفتاب مستقیم دور نگه دارید.





