پرهاکلامپسی چیست؟ سردرد شدید، تاری دید و ورم صورت در بارداری را جدی بگیرید
نکات کلیدی
- پرهاکلامپسی فشار خون خطرناک بارداری از هفتهٔ ۲۰ به بعد است؛ اولش معمولاً بیعلامت و فقط با عدد فشار خون در نوبت‌ها پیدا میشود؛ ربطی به نمک و استرس و کار شما ندارد.
- همین حالا ۱۱۵: سردرد شدیدی که با استراحت و آب نمیرود، تاری دید یا برق زدن جلوی چشم، درد زیر دندههای راست، تهوع و استفراغ ناگهانی، ورم ناگهانی صورت و دستها؛ تا چند روز بعد از زایمان هم.
- همین امروز ماما یا پزشک: فشار خون خانگی ۱۴۰ روی ۹۰ یا بالاتر حتی بیعلامت، یا ورمی که با استراحت شب کم نمی‌شود یا به صورت رسیده بدون سردرد.
- ورم تدریجی و دوطرفهٔ پا و مچ در عصر طبیعی است؛ ورم ناگهانی صورت و دستها با سردرد نه. رژیم بی‌نمک سخت، قرص ادرارآور و دمنوش دفع آب پیشگیری نیست و ضرر دارد.
- فقط در بیمارستان کنترل میشود و درمان قطعی‌اش زایمان است که وقتش را پزشک تنظیم میکند؛ با نوبت‌های منظم از هفتهٔ ۳۰ تقریباً همیشه زود پیدا میشود. داروی پیشگیری برای گروه پرخطر فقط با تجویز پزشک.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: پرهاکلامپسی فشار خون خطرناک بارداری است که از هفتهٔ ۲۰ به بعد پیدا میشود، اولش معمولاً هیچ علامتی ندارد جز عددی که در پایگاه می‌گیرند، و وقتی علامت‌دار شد این‌ها را دارد: سردرد شدیدی که با استراحت و آب نمیرود، تاری دید یا برق زدن جلوی چشم، درد زیر دندههای راست، تهوع ناگهانی و ورم ناگهانی صورت و دستها. هر کدام از این‌ها یعنی همین حالا ۱۱۵ یا اورژانس زنان بیمارستان، نه فردا، چون فقط در بیمارستان کنترل میشود و زود رسیدن همه‌چیز را عوض میکند. فشار خون خانگی ۱۴۰ روی ۹۰ یا بالاتر حتی بیعلامت یعنی همین امروز ماما یا پزشک. به همین دلیل نوبت‌های کشوری از هفتهٔ ۳۰ نزدیک‌تر می‌شوند؛ از دستشان ندهید حتی اگر حالتان خوب است.
پرهاکلامپسی چیست؟
در بعضی بارداری‌ها از نیمهٔ دوم، رگ‌های بدن مادر درست کار نمی‌کنند: فشار خون بالا می‌رود، کلیه پروتئین از دست می‌دهد و گاهی کبد و مغز و جفت هم درگیر می‌شوند. علت دقیقش هنوز معلوم نیست و ربطی به کاری که شما کردید یا نکردید ندارد؛ نه به نمک، نه به استرس، نه به کار کردن. حدود ۲ تا ۸ نفر از هر ۱۰۰ مادر باردار دچارش می‌شوند و در بارداری اول، دوقلویی، سن بالای ۴۰، فشار خون یا دیابت یا بیماری کلیهٔ قبلی، اضافه‌وزن زیاد و سابقهٔ پرهاکلامپسی در خانواده شایع‌تر است. ولی در مادری بدون هیچ‌کدام از این‌ها هم پیش می‌آید؛ برای همین فشار خون همه در هر نوبت گرفته میشود.
چرا جدی است؟ چون می‌تواند سریع پیش برود و اگر کنترل نشود، برای مادر به تشنج (اکلامپسی)، مشکل کبد و خونریزی و برای بچه به کم شدن رشد و زایمان زودرس برسد. و چرا ترسناک نیست؟ چون تقریباً همیشه با نوبت‌های منظم زود پیدا میشود، در بیمارستان با دارو و پایش کنترل میشود، و درمان قطعی‌اش به دنیا آمدن بچه است که وقتش را پزشک با شما تنظیم میکند. بیشتر مادرانی که زود میرسند، خودشان و بچهشان سالم به خانه برمیگردند.
نشانه‌ها: کدام یعنی همین حالا
فهرست رسمی رایم برای سه‌ماههٔ دوم و سوم دقیقاً این است:
- هفتهٔ ۱۴ تا ۲۷: سردرد شدید که با استراحت و آب نمیرود، به‌خصوص همراه با تاری دید، برق زدن جلوی چشم، درد زیر دندههای راست، تهوع ناگهانی یا ورم ناگهانی صورت و دستها. از هفتهٔ ۲۰ این‌ها نشانهٔ پرهاکلامپسی (فشار خون خطرناک بارداری) است که فقط در بیمارستان کنترل میشود و زود رسیدن همه‌چیز را عوض میکند.
- هفتهٔ ۲۸ تا ۴۲: سردرد شدید که نمیرود، تاری دید یا برق زدن جلوی چشم، درد زیر دندههای راست، ورم ناگهانی صورت و دستها، تهوع و استفراغ ناگهانی. نشانه‌های پرهاکلامپسی؛ در این سه‌ماهه شایع‌تر است و می‌تواند سریع پیش برود.
- تا چند روز بعد از زایمان: سردرد شدید با تاری دید، تشنج، یا ورم ناگهانی صورت. پرهاکلامپسی تا چند روز بعد از زایمان هم ممکن است.
| علامت | معمولی | پرهاکلامپسی |
|---|---|---|
| سردرد | گاه‌به‌گاه، با آب و خواب می‌رود | شدید، میماند، با استراحت و آب نمیرود، به‌خصوص با تاری دید |
| دید | خشکی چشم یا تاری خفیف گذرا | تاری ناگهانی، برق زدن یا لکههای نورانی جلوی چشم، دوبینی |
| ورم | تدریجی، دوطرفه، پا و مچ، عصرها، با استراحت شب کم میشود | ناگهانی، صورت و دور چشم و دستها، صبح هم هست |
| درد شکم | سوزش سر دل پشت جناغ بعد از غذا | درد زیر دندههای راست یا وسط بالای شکم که میماند |
| تهوع | ویار سه‌ماههٔ اول | تهوع و استفراغ ناگهانی بعد از هفتهٔ ۲۰ |
| فشار خون خانگی | کمتر از ۱۴۰ روی ۹۰ | ۱۴۰ روی ۹۰ یا بالاتر، حتی بیعلامت: همین امروز ماما |
یک نکته دربارهٔ ورم: بدن در بارداری تا نیم برابر آب و خون بیشتر نگه می‌دارد و رحم جریان برگشت خون از پاها را کند میکند؛ نتیجه ورم پا و مچ است که عصرها، در گرما و بعد از ایستادن طولانی بیشتر میشود و تا ۸ نفر از ۱۰ مادر دارند. این ورم تدریجی و دوطرفه بی‌خطر است. چیزی که بی‌خطر نیست، ورم ناگهانی صورت و دستها همراه با سردرد و فشار خون بالاست، که نشانهٔ پرهاکلامپسی است.
در بیمارستان چه میشود
فشار خون را چند بار می‌گیرند، آزمایش ادرار و خون (پروتئین، کبد، کلیه، پلاکت) می‌دهند و بچه را با نوار قلب و سونوگرافی می‌بینند. اگر پرهاکلامپسی تأیید شود، بسته به شدت و هفتهٔ بارداری یا با داروی فشار خون و پایش نزدیک ادامه میدهید (گاهی بستری، گاهی سرپایی با ویزیت‌های مکرر)، یا اگر شدید است یا نزدیک موعد هستید، زایمان را جلو می‌اندازند؛ نوع زایمان، طبیعی یا سزارین، به وضعیت شما و بچه بستگی دارد و پزشک توضیح می‌دهد. در موارد شدید دارویی برای پیشگیری از تشنج هم می‌دهند. همهٔ این‌ها تصمیم پزشک در بیمارستان است و به همین دلیل خانه ماندن و «ببینیم تا صبح چه میشود» جایش نیست.
پیشگیری و پایش
- نوبت‌ها را از دست ندهید: فشار خون نوبت اول خط پایهٔ شماست و از هفتهٔ ۳۰ نوبت‌ها نزدیک‌تر میشود چون پرهاکلامپسی بیشتر در همین ماه‌ها پیدا میشود. نوار ادرار برای پروتئین هم در همین نوبت‌هاست. نوبت‌های مراقبت بارداری در ایران
- فشارسنج خانگی: اگر دارید، نشسته و آرام بعد از ۵ دقیقه استراحت اندازه بگیرید و عدد را با تاریخ یادداشت کنید تا ماما ببیند. ۱۴۰ روی ۹۰ یا بالاتر، حتی یک بار و بیعلامت، همین امروز ماما یا پزشک.
- اگر در گروه پرخطر هستید (فشار خون یا دیابت یا بیماری کلیهٔ قبلی، سابقهٔ پرهاکلامپسی، دوقلویی)، این را در نوبت اول بگویید؛ منابع علمی جهانی برای این گروه داروی پیشگیری از اوایل بارداری توصیه می‌کنند که فقط پزشک تجویز میکند. خودتان هیچ قرصی، از جمله آسپرین، شروع نکنید.
- چیزهایی که پیشگیری نیست: رژیم بی‌نمک سخت، قرص ادرارآور، دمنوش «دفع آب»، و استراحت مطلق؛ هیچ‌کدام در پژوهش‌ها پرهاکلامپسی را کم نکرده و بعضی ضرر دارند. نمک معمولی، آب کافی، ورزش سبک و خواب خوب کار خودتان است.
بعد از زایمان تمام میشود؟
معمولاً بله، ولی نه همان لحظه. فشار خون ممکن است تا چند روز و گاهی چند هفته بالا بماند و پرهاکلامپسی حتی برای اولین بار تا چند روز بعد از زایمان هم ممکن است. برای همین سردرد شدید با تاری دید یا ورم ناگهانی صورت در روزهای بعد از زایمان هم فوری است، و در نوبت‌های مراقبت مادر (روز ۱ تا ۳ و ۱۰ تا ۱۵) فشار خون دوباره گرفته میشود. مادری که پرهاکلامپسی داشته، در سال‌های بعد فشار خونش را سالی یک بار چک کند؛ این را در پرونده‌تان نگه دارید.
برای همسر
عصرها پاهایش را روی پای خودتان بگذارید و ماساژ ملایم رو به بالا بدهید. و اگر صورتش ناگهان پف کرد و سردرد داشت، شما تماس بگیرید. سه علامت را حفظ کنید: سردرد شدیدی که نمیرود، تاری دید، ورم ناگهانی صورت. اگر هر کدام را دیدید، نپرسید «می‌خواهی برویم؟»؛ شما تماس بگیرید و بروید. فهرست کامل علائم خطر این هفته‌ها در علائم خطر بارداری: کی ۱۱۵، کی تا فردا است.
این مقاله بخشی از راهنمای بارداری هفته به هفته رایم است.
بر پایهٔ راهنماهای معتبر جهانی مراقبت بارداری و برنامهٔ کشوری مراقبت‌های ادغام‌یافتهٔ سلامت مادران وزارت بهداشت (۱۴۰۲)؛ هیچ‌کدام از این‌ها جای معاینه و نظر ماما یا پزشک خودتان را نمی‌گیرد.
پرسش‌های پرتکرار
پرهاکلامپسی چیست و از کی ممکن است؟
فشار خون خطرناک بارداری که از هفتهٔ ۲۰ به بعد، و گاهی تا چند روز بعد از زایمان، پیدا میشود؛ رگ‌های بدن مادر درست کار نمی‌کنند، فشار بالا می‌رود و کلیه پروتئین از دست می‌دهد. حدود ۲ تا ۸ نفر از ۱۰۰ مادر دچارش می‌شوند. اولش معمولاً بیعلامت است و با فشار خونی که در هر نوبت می‌گیرند پیدا میشود. علتش ربطی به کاری که شما کردید یا نکردید ندارد.
علائم پرهاکلامپسی چیست؟
سردرد شدیدی که با استراحت و آب نمیرود، تاری دید یا برق زدن و لکههای نورانی جلوی چشم، درد زیر دندههای راست یا وسط بالای شکم که میماند، تهوع و استفراغ ناگهانی بعد از هفتهٔ ۲۰، و ورم ناگهانی صورت، دور چشم و دستها. هر کدام یعنی همین حالا ۱۱۵ یا اورژانس زنان بیمارستان، شب هم؛ منتظر فردا نمانید.
فشار خون در بارداری از چند خطرناک است؟
۱۴۰ روی ۹۰ یا بالاتر در دستگاه خانگی، حتی یک بار و بیعلامت، یعنی همین امروز یا فردا ماما یا پزشک تا دوباره اندازه بگیرند و ادرار را چک کنند. نشسته و آرام بعد از ۵ دقیقه استراحت اندازه بگیرید و عدد را با تاریخ یادداشت کنید. اگر فشار بالا با سردرد شدید، تاری دید یا ورم صورت همراه است، دیگر «تا فردا» نیست؛ همین حالا ۱۱۵.
ورم پا در بارداری نشانهٔ پرهاکلامپسی است؟
معمولاً نه. ورم تدریجی و دوطرفهٔ پا و مچ که عصرها و در گرما بیشتر میشود و با استراحت شب کم میشود، طبیعی است و تا ۸ نفر از ۱۰ مادر دارند. چیزی که فرق دارد ورم ناگهانی صورت و دور چشم و دست‌هاست، به‌خصوص با سردرد شدید یا تاری دید؛ آن فوری است. ورمی که با استراحت شب کم نمی‌شود یا به صورت رسیده بدون سردرد را همین امروز یا فردا به ماما بگویید.
پرهاکلامپسی چطور درمان میشود؟
فقط در بیمارستان: فشار خون چند بار گرفته میشود، آزمایش ادرار و خون و نوار قلب بچه انجام میشود و بسته به شدت و هفتهٔ بارداری یا با داروی فشار خون و پایش نزدیک ادامه میدهید، یا اگر شدید است یا نزدیک موعد هستید، زایمان جلو میافتد؛ درمان قطعی به دنیا آمدن بچه است و وقتش را پزشک با شما تنظیم میکند. بیشتر مادرانی که زود میرسند، خودشان و بچهشان سالم به خانه برمیگردند.
