کمردرد و درد لگن در بارداری: چه کنم، کدام مسکن نه، و کی کمردرد نشانهٔ زایمان است

پاسخ کوتاه: کمردرد بارداری شایع است (تا ۷ نفر از ۱۰ مادر) و برای بچه خطری ندارد. چه کنم: کفش تخت با کف نرم، از زانو خم شوید نه از کمر، بالش کوچک پشت گودی کمر هنگام نشستن، خواب به پهلو با بالش بین زانوها، گرمای ملایم روی کمر، و حرکت منظم مثل پیاده‌روی و شنا و کشش ساده؛ ورزش هدفمند در پژوهش‌ها کمردرد را کم کرده است. کدام مسکن نه: ایبوپروفن، دیکلوفناک و مسکن‌های مشابه، به‌خصوص از هفتهٔ ۲۰ به بعد، بدون پزشک هرگز؛ پماد و چسب ضد درد دارویی هم بدون پرسیدن نه. کمردردی که منظم می‌آید و می‌رود و هر بار نزدیک‌تر می‌شود، پیش از هفتهٔ ۳۷ می‌تواند زایمان زودرس باشد: همین حالا ۱۱۵.

چرا کمرم درد می‌کند

تا ۷ نفر از ۱۰ مادر در بارداری کمردرد دارند. وزن جلو می‌آید و گودی کمر زیاد می‌شود، هورمون‌ها رباط‌ها و مفصل‌های لگن را شل می‌کنند تا برای زایمان باز شود، و شکم بزرگ عضله‌های شکم را ضعیف می‌کند. درد لگن (جلو روی استخوان عانه، یا پشت در دو طرف باسن) با راه رفتن، پله و چرخیدن در تخت بدتر می‌شود. ناراحت‌کننده است ولی برای بچه خطری ندارد و بعد از زایمان بهتر می‌شود.

دو نوع درد را از هم جدا کنید، چون کارشان کمی فرق دارد: کمردرد در پایین کمر، که با ایستادن و نشستن طولانی و خم شدن بدتر می‌شود؛ و درد لگن جلو روی استخوان عانه یا پشت در دو طرف باسن، که با راه رفتن، پله، بلند شدن از صندلی و چرخیدن در تخت بدتر می‌شود و گاهی با صدای تق همراه است. درد لگن هم ناراحت‌کننده ولی بی‌خطر است و بعد از زایمان خوب می‌شود.

در خانه چه کنم

• کفش تخت و راحت با کف نرم؛ پاشنه نه، دمپایی تخت بی‌حالت هم نه.
• از زانو خم شوید نه از کمر؛ بار را نزدیک بدن نگه دارید و چیزهای سنگین را بلند نکنید.
• هنگام نشستن یک بالش کوچک پشت گودی کمر؛ هر ۳۰ دقیقه بلند شوید.
• در خواب به پهلو با بالش بین زانوها و زیر شکم؛ موقع چرخیدن زانوها را کنار هم نگه دارید و اول بچرخید بعد بنشینید.
• گرمای ملایم (کیسهٔ آب گرم روی حوله) یا دوش ولرم روی کمر.
• ورزش منظم: پیاده‌روی، شنا، حرکات کششی سادهٔ کمر و لگن. تمرین‌های آب و ورزش هدفمند در پژوهش‌ها کمردرد را کم کرده‌اند.
• برای درد لگن: قدم‌های کوتاه، پله کم، پاها را موقع لباس پوشیدن از هم باز نکنید (نشسته شلوار بپوشید)، و اگر ماما تجویز کرد کمربند لگن.

یک برنامهٔ کوتاه روزانه که برای بیشتر مادرها شدنی است: صبح ۵ دقیقه کشش آرام (چهار دست و پا، کمر را مثل گربه بالا و پایین ببرید؛ ایستاده کنار دیوار شانه‌ها را عقب بکشید)، در طول روز هر ۳۰ دقیقه بلند شوید و چند قدم بروید، عصر ۲۰ دقیقه پیاده‌روی با کفش راحت، و شب کیسهٔ آب گرم روی حوله ۱۵ دقیقه روی کمر. اگر به استخر دسترسی دارید، راه رفتن و شنای آرام در آب بهترین ورزش برای کمر و لگن باردار است.

کدام مسکن نه، و پس چه؟

• ایبوپروفن، دیکلوفناک و مسکن‌های مشابه، به‌خصوص از هفتهٔ ۲۰ به بعد و در سه‌ماههٔ سوم، هرگز بدون پزشک.
• پماد و چسب‌های ضد درد دارویی بدون پرسیدن؛ بعضی همان ماده‌ها را دارند.
• ماساژ یا حرکت‌های درمانی توسط کسی که با بارداری آشنا نیست.
• ایستادن و نشستن طولانی در یک حالت.

پس برای درد چه؟ اول همان کارهای بالا؛ بیشتر مادرها با همین‌ها به حد قابل تحمل می‌رسند. اگر کافی نبود، از ماما یا پزشک بپرسید؛ داروی مسکنی که در بارداری مجاز است هست و باید او بگوید کدام و چقدر، نه داروخانه و نه جست‌وجو. فیزیوتراپی مخصوص بارداری و کمربند لگن (با تجویز ماما) برای درد لگن خیلی کمک می‌کند و ماما ارجاع می‌دهد.

گرفتگی پا در شب

گرفتگی ناگهانی و دردناک عضلهٔ ساق یا کف پا، معمولاً شب و در نیمهٔ دوم بارداری، تا نیمی از مادرها را درگیر می‌کند. علت دقیقش معلوم نیست؛ وزن اضافه، فشار رحم روی رگ‌ها و عصب‌ها و تغییر مواد معدنی خون همه مطرح‌اند. بی‌خطر است ولی خواب را خراب می‌کند و بعد از زایمان می‌رود.

همان لحظه: پا را صاف کنید و پنجه را محکم به سمت زانو بکشید، عضله را ماساژ دهید یا کف پا را روی زمین سرد بگذارید. پیش از خواب کشش ساق: رو به دیوار بایستید، یک پا عقب، پاشنه روی زمین، ۳۰ ثانیه، ۳ بار هر پا. قرص منیزیم یا کلسیم را خودتان نخرید؛ شواهد منیزیم ضعیف است و کینین در بارداری ممنوع. درد ساقی که بعد از گرفتگی نمی‌رود و با ورم و گرمی و قرمزی یک پا همراه است، می‌تواند لخته باشد و فوری است.

کی به ماما، کی ۱۱۵

همین امروز یا فردا به ماما یا پزشک:

• دردی که خواب یا راه رفتن را مختل کرده؛ فیزیوتراپی و کمربند لگن کمک می‌کند و ماما ارجاع می‌دهد.
• درد پهلو یک‌طرفه همراه با تب یا سوزش ادرار (عفونت کلیه).
• بی‌حسی یا ضعف در پا.

همین حالا ۱۱۵ یا اورژانس زنان بیمارستان:

• کمردردی که می‌آید و می‌رود، منظم و هر بار نزدیک‌تر، به‌خصوص همراه با سفت شدن شکم یا فشار رو به پایین؛ پیش از هفتهٔ ۳۷ می‌تواند زایمان زودرس باشد.
• کمردرد ناگهانی و شدید همراه با خونریزی.

فرق کمردرد معمولی با درد زایمان: درد زایمان منظم است، می‌آید و می‌رود، هر بار قوی‌تر و نزدیک‌تر می‌شود، با عوض کردن حالت نمی‌رود و معمولاً با سفت شدن شکم همراه است؛ نشانه‌های شروع زایمان. فهرست کامل علائم خطر: علائم خطر بارداری: کی ۱۱۵، کی تا فردا.

برای همسر

کارهای خم‌شدنی خانه با شما: جارو، جابه‌جایی وسایل، بلند کردن بچهٔ بزرگ‌تر. و ماساژ آرام کمر شب‌ها، نه فشار عمیق. وقتی نصف شب پایش گرفت، پنجه‌اش را به سمت زانو بکشید و پاشنه را هل بدهید؛ ۳۰ ثانیه. این را یک بار در بیداری تمرین کنید.

این مقاله بخشی از راهنمای بارداری هفته به هفته رایم است.

بر پایهٔ راهنماهای معتبر جهانی مراقبت بارداری و برنامهٔ کشوری مراقبت‌های ادغام‌یافتهٔ سلامت مادران وزارت بهداشت (۱۴۰۲)؛ هیچ‌کدام از این‌ها جای معاینه و نظر ماما یا پزشک خودتان را نمی‌گیرد.