کودک دوزبانه: ترکی، کردی، عربی یا گیلکی و فارسی در خانه

در خیلی از خانه‌های ایران بچه‌ها با دو یا چند زبان بزرگ می‌شوند: ترکی و فارسی، کردی و فارسی، عربی، لری، گیلکی، بلوچی یا زبان دیگری کنار فارسی. یاد گرفتن دو زبان علت دیر حرف زدن نیست. بچه‌ها می‌توانند از همان نوزادی دو زبان را با هم یاد بگیرند. فقط باید بدانید کلمه‌هایش را چطور بشمارید و کی دوزبانگی را بهانهٔ صبر کردن نکنید.

به چه زبانی با بچه حرف بزنیم؟

هر کدام از پدر و مادر با زبانی حرف بزند که در آن راحت‌تر است، لالایی‌اش را بلد است و احساسش را بهتر می‌گوید. کودک از جمله‌های کامل، گرم و پرکلمهٔ شما بیشتر یاد می‌گیرد تا از فارسی‌ای که برایتان سخت است یا با جمله‌های شکسته. اگر مادر ترکی حرف می‌زند و پدر فارسی، همین خوب است. اگر هر دو به زبان خانه حرف می‌زنید، کودک فارسی را از مهد، کتاب، خانواده و بیرون هم یاد می‌گیرد.

• شعرها، لالایی‌ها و قصه‌های زبان خانه را برایش بخوانید.
• کتاب فارسی را هم می‌توانید به زبان خانه برایش تعریف کنید.
• بگذارید با پدربزرگ و مادربزرگ به زبان خودشان حرف بزند.

کلمه‌ها را چطور بشماریم؟

کودک دوزبانه ممکن است بعضی کلمه‌ها را فقط در یک زبان بلد باشد، مثلاً «سو» را برای آب از مادربزرگ و «توپ» را از پدر. پس ممکن است در هر زبان به تنهایی کلمهٔ کمتری داشته باشد، اما وقتی کلمه‌های همهٔ زبان‌ها را با هم بشمارید، معمولاً هم‌اندازهٔ هم‌سن‌هایش است. اگر یک چیز را در دو زبان می‌گوید، هر دو را حساب کنید.

قاطی کردن زبان‌ها طبیعی است

کودک دوزبانه گاهی در یک جمله از دو زبان کلمه می‌آورد: «مامان، سو می‌خوام». این نشانهٔ گیج شدن یا عقب ماندن نیست. کودک کلمه‌ای را برمی‌دارد که زودتر به یادش می‌آید. بزرگ‌ترها هم همین کار را می‌کنند. کم‌کم یاد می‌گیرد با هر کس به زبان خودش حرف بزند. لازم نیست تصحیحش کنید؛ کافی است جمله‌اش را به زبان خودتان درست و کامل برگردانید.

مهد فارسی و دورهٔ سکوت

وقتی کودکی که در خانه زبان دیگری حرف می‌زند به مهد فارسی می‌رود، گاهی چند هفته یا چند ماه در مهد کم حرف می‌زند یا ساکت است. این یک دورهٔ گوش دادن است و معمولاً خودش تمام می‌شود. مهم این است که در زبان خانه خوب حرف بزند و حرف‌ها را بفهمد. اگر در زبان خانه هم کم حرف می‌زند، این دیگر به دوزبانگی مربوط نیست و باید بررسی شود.

دوزبانگی را بهانهٔ صبر کردن نکنید

مهلت‌های حرف زدن برای کودک دوزبانه هم همان است. کلمه‌های همهٔ زبان‌ها را با هم بشمارید و اگر یکی از این‌ها را دیدید، با پزشک کودک صحبت کنید:

• تا ۱۵ ماهگی در هیچ زبانی کلمهٔ معناداری نمی‌گوید.
• تا ۱۸ ماهگی در همهٔ زبان‌ها با هم کمتر از ۳ کلمه دارد یا اشاره نمی‌کند.
• تا ۲ سالگی در هیچ زبانی دو کلمه را کنار هم نمی‌گذارد یا با هم کمتر از ۵۰ کلمه دارد.
• در ۳ سالگی در زبان خانه جمله نمی‌سازد یا حرفش برای اهل خانه هم نامفهوم است.
• کلمه یا مهارتی را که داشت از دست داده است.

قدم اول همیشه شنوایی‌سنجی است؛ شنوایی کودک و حرف زدن را ببینید. گفتاردرمانگر هم کودک دوزبانه را در هر دو زبان ارزیابی می‌کند؛ بگویید در خانه به چه زبانی حرف می‌زنید. اگر کودکتان دیر حرف می‌زند، کودکم دیر حرف می‌زند را ببینید.

جدول کامل حرف زدن کودک، ماه به ماه، را در راهنمای حرف زدن کودک رایم ببینید.