زردی نوزاد: از چه روزی، تا کی طبیعی است، در خانه چه کنم، چه کارهایی نکنم و کی همان روز پزشک
نکات کلیدی
- بیشتر نوزادان روز دوم تا چهارم کمی زرد می‌شوند و زردی تا ۲ هفتگی (نارس: ۳ هفتگی) میرود.
- زیاد شیر بدهید، دست‌کم ۸ بار در شبانه‌روز؛ از روز چهارم دست‌کم ۶ پوشک خیس.
- آفتاب دادن، ترنجبین، آبقند و آب نه؛ شیر مادر را قطع نکنید مگر پزشک بگوید.
- عدد بیلی‌روبین را پزشک با سن نوزاد به ساعت می‌سنجد؛ یک عدد برای همه نیست.
- زردی در ۲۴ ساعت اول، تا دست و پا، خواب‌آلودگی و شیر نخوردن، مدفوع کم‌رنگ یا ادرار تیره، یا بعد از ۲ هفتگی: همان روز پزشک.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: بیشتر نوزادان در روزهای اول کمی زرد می‌شوند. این زردی معمولاً از روز دوم تا چهارم پیدا میشود و تا ۲ هفتگی خودش میرود. کار شما این است که زیاد شیر بدهید، رنگ پوست را در نور روز نگاه کنید و نوبت‌های مراقبت را بروید. آفتاب دادن، ترنجبین، آبقند و آب نه، و شیر را قطع نکنید مگر پزشک بگوید. همان روز پزشک اگر زردی در ۲۴ ساعت اول پیدا شد، به دست و پا رسید، نوزاد خواب‌آلود است و خوب شیر نمی‌خورد، مدفوعش کم‌رنگ است یا زردی بعد از ۲ هفتگی (نوزاد نارس: ۳ هفتگی) هنوز هست.
زردی نوزاد چرا پیش می‌آید؟
خون نوزاد در روزهای اول گلبول‌های قرمز زیادی دارد که زود شکسته می‌شوند. از شکستن آن‌ها ماده‌ای زرد به اسم بیلی‌روبین درست میشود. کبد نوزاد هنوز نمی‌تواند این ماده را به‌سرعت از بدن بیرون کند، پس کمی از آن در پوست جمع میشود و پوست و سفیدی چشم زرد میشود. بیلی‌روبین بیشتر با مدفوع بیرون میرود؛ برای همین هر چه نوزاد بیشتر شیر بخورد و مدفوع کند، زودتر زردی‌اش میرود.
بیشتر زردی‌ها بی‌خطرند. ولی اگر بیلی‌روبین خیلی بالا برود و درمان نشود، به مغز آسیب می‌زند. خبر خوب این است که زردی شدید را میشود زود پیدا و درمان کرد؛ برای همین نوبت‌های مراقبت و نشانه‌های پایین مهم‌اند.
زردی طبیعی چه شکلی است و تا کی طول میکشد؟
- شروع: از روز دوم تا چهارم. زردیای که در ۲۴ ساعت اول پیدا شود طبیعی نیست.
- مسیر: زردی از صورت شروع میشود و هر چه بیشتر شود پایین‌تر می‌آید: سینه، شکم، و بعد دست و پا.
- پایان: معمولاً تا ۲ هفتگی کم‌رنگ میشود و میرود. در نوزاد نارس ممکن است تا ۳ هفتگی بماند.
- زردی شیر مادر: در بعضی نوزادانی که شیر مادر می‌خورند، زردی کم‌رنگ چند هفته طول میکشد. این نوع معمولاً بی‌خطر است، ولی فقط پزشک بعد از معاینه و شاید آزمایش می‌تواند بگوید که همین است. شیر مادر را قطع نکنید، مگر پزشک بگوید.
چطور زردی را در خانه نگاه کنم؟
نوزاد را در نور روز کنار پنجره ببرید، نه زیر نور زرد لامپ. با انگشت آرام روی پوست بینی یا سینه‌اش فشار دهید و رها کنید. اگر جای انگشت به جای سفید، زرد دیده شد، زردی دارد. هر روز ببینید زردی تا کجای بدن آمده است: فقط صورت، تا سینه و شکم، یا تا دست و پا. سفیدی چشم را هم نگاه کنید. در نوزادانی که پوست تیره‌تری دارند، سفیدی چشم و کف دست و پا بهتر نشان می‌دهد.
در نوبت‌های مراقبت هم زردی بررسی میشود: زردی پوست و شیر خوردن نوزاد را بررسی می‌کنند و شیردهی را به شما آموزش می‌دهند. اگر دربارهٔ شیردهی سؤالی دارید، همین‌جا بپرسید. در ۱۴ تا ۱۵ روزگی هم دوباره: شیر خوردن نوزاد و زردی پوستش را بررسی می‌کنند. (اولین ویزیت نوزاد)
چه کنم؟
- زیاد شیر بدهید: دست‌کم ۸ بار در شبانه‌روز، و اگر نوزاد خواب‌آلود است بیدارش کنید. شیر کافی یعنی مدفوع بیشتر و بیلی‌روبین کمتر (شیردهی از روز اول).
- پوشک‌ها را بشمارید: از روز چهارم به بعد، روزی دست‌کم ۶ پوشک خیس، و مدفوع که کم‌کم زرد میشود (مدفوع و ادرار نوزاد).
- نوبت‌ها را بروید و اگر پزشک آزمایش خون خواست، همان روز انجام دهید.
- اگر نوزاد فاویسم دارد (کمبود آنزیم که در آزمایش پاشنه در بیشتر استان‌ها بررسی میشود)، زردی ممکن است شدیدتر شود. نفتالین را در خانه به کار نبرید و لباس نوزاد را کنار نفتالین نگذارید، و دربارهٔ باقلا و داروها از پزشک بپرسید.
چه نکنم؟
- آفتاب دادن نه: گذاشتن نوزاد در آفتاب زردی را درمان نمیکند و پوستش را میسوزاند و گرمازده‌اش می‌کند. نوزاد زیر ۶ ماه را در آفتاب مستقیم نگذارید.
- ترنجبین، آبقند، شیرخشت، عرق یا آب نه: اینها زردی را کم نمیکنند، جای شیر را میگیرند و ممکن است زردی را بیشتر کنند.
- شیر را قطع نکنید و به شیر خشک عوض نکنید، مگر پزشک برای نوزاد شما بگوید.
- دستگاه نور در خانه را بدون معاینه و آزمایش و دستور پزشک کرایه نکنید.
درمان زردی
اگر زردی زیاد باشد، پزشک بر اساس آزمایش خون و سن دقیق نوزاد به ساعت تصمیم می‌گیرد. اینکه «زردی روی چند» خطرناک است، به سن نوزاد به ساعت، نارس بودن و حالش بستگی دارد؛ برای همین یک عدد برای همه نیست و تفسیرش با پزشک است. درمان معمول، نور درمانی است: نوزاد زیر نور مخصوص قرار می‌گیرد که بیلی‌روبین را در پوست می‌شکند. در زردی خیلی شدید، درمان در بیمارستان انجام میشود. در این مدت هم شیر دادن را ادامه دهید.
کی همان روز به پزشک؟
- زردی در ۲۴ ساعت اول بعد از تولد پیدا شده است.
- زردی به شکم، دست و پا یا کف دست و پا رسیده، یا هر روز پررنگ‌تر میشود.
- نوزاد زرد خیلی خواب‌آلود است، برای شیر بیدار نمی‌شود یا خوب شیر نمی‌خورد.
- مدفوع کم‌رنگ، سفید یا خاکستری است، یا ادرار تیره و پررنگ است.
- زردی بعد از ۲ هفتگی هنوز هست (نوزاد نارس: بعد از ۳ هفتگی).
- تب دارد: اگر نوزاد زیر ۳ ماه است، هر تب ۳۸ یا بالاتر اورژانس است و باید همان ساعت به پزشک برسد. اول دارو ندهید و منتظر نمانید.
اگر نوزاد زرد شُل شده، به سختی بیدار میشود، گریهٔ جیغ‌مانند دارد، بدنش را به عقب قوس می‌دهد یا تشنج کرده، فوراً ۱۱۵ بگیرید.
همهٔ کارهای ماه‌های اول نوزاد، از حمام و ناف تا زردی و گریه، و اینکه کی به پزشک بروید، در راهنمای مراقبت از نوزاد رایم کنار هم آمده است.
پرسش‌های پرتکرار
زردی نوزاد از چه روزی شروع میشود؟
زردی معمول از روز دوم تا چهارم پیدا میشود. زردیای که در ۲۴ ساعت اول پیدا شود طبیعی نیست و همان روز باید پزشک ببیند.
زردی نوزاد تا کی طول میکشد؟
معمولاً تا ۲ هفتگی میرود؛ در نوزاد نارس تا ۳ هفتگی. اگر بیشتر ماند، پزشک باید ببیند.
زردی نوزاد تا چند طبیعی است؟
یک عدد برای همه نیست. پزشک عدد آزمایش را با سن نوزاد به ساعت، نارس بودن و حالش می‌سنجد و می‌گوید درمان لازم است یا نه.
نوزاد زرد را در آفتاب بگذارم؟
نه. آفتاب زردی را درمان نمیکند و پوست نوزاد را میسوزاند. نوزاد زیر ۶ ماه را در آفتاب مستقیم نگذارید.
ترنجبین یا آبقند برای زردی خوب است؟
نه. اینها زردی را کم نمیکنند و جای شیر را میگیرند. فقط شیر مادر یا شیر خشک، زیاد و مرتب.
برای زردی شیر مادر را قطع کنم؟
نه، مگر پزشک برای نوزاد شما بگوید. شیر بیشتر به بیرون رفتن زردی کمک می‌کند.
