اولین ویزیت نوزاد: نوبت ۳ تا ۵ روزگی، چه چیزهایی بررسی میشود، چه ببرم و پزشک کودک را چطور انتخاب کنم
نکات کلیدی
- اولین نوبت مراقبت ۳ تا ۵ روزگی است، در پایگاه سلامت یا مرکز بهداشت، با معاینهٔ کامل پزشک.
- آزمایش پاشنهٔ پا (تیروئید و فنیلکتونوری) در همین نوبت؛ درمان کمکاری تیروئید تا ۲۸ روزگی اثری روی هوش نمیگذارد.
- غربالگری شنوایی تا ۱ ماهگی؛ قاعدهٔ ۱-۳-۶. معاینهٔ شبکیه برای نارس‌ها حدود ۴ هفتگی.
- نوبتهای بعدی: ۱۴ تا ۱۵ روزگی، ۳۰ تا ۴۵ روزگی، ۲ ماهگی و ۴ ماهگی.
- تب ۳۸ یا بالاتر زیر ۳ ماه، زردی ۲۴ ساعت اول یا کمتر از ۶ پوشک خیس از روز چهارم: منتظر نوبت نمانید.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: اولین نوبت مراقبت نوزاد در ۳ تا ۵ روزگی است، در پایگاه سلامت یا مرکز بهداشت، و پزشک نوزاد را کامل معاینه میکند. در همین نوبت آزمایش پاشنهٔ پا گرفته میشود و قطرهٔ آ+د شروع میشود. نوبتهای بعدی ۱۴ تا ۱۵ روزگی، ۳۰ تا ۴۵ روزگی، ۲ ماهگی و ۴ ماهگی است. پزشک کودک را با مشورت، نزدیکی و در دسترس بودن انتخاب کنید. هر وقت نوزاد زیر ۳ ماه تب دارد، منتظر نوبت نمانید.
اولین نوبت: ۳ تا ۵ روزگی
این نوبت مهم‌ترین نوبت ماه اول است. در آن این کارها انجام میشود:
- آزمایش پاشنهٔ پا انجام میشود: چند قطره خون روی کاغذ فیلتر برای بررسی تیروئید، فنیلکتونوری و در بیشتر استانها فاویسم. اگر نوزاد سالم باشد، جواب حداکثر ۲ هفته بعد می‌رسد.
- وزن، قد و دور سر نوزاد را اندازه می‌گیرند. اگر وزن کمی کم شده نگران نشوید: کم شدن وزن تا روز سوم کمتر از ۶ درصد و در روز چهارم کمتر از ۸ درصد طبیعی است.
- زردی پوست و شیر خوردن نوزاد را بررسی می‌کنند و شیردهی را به شما آموزش می‌دهند. اگر دربارهٔ شیردهی سؤالی دارید، همین‌جا بپرسید.
- قطرهٔ آ+د یا مولتی‌ویتامین از همین نوبت شروع میشود. روزی ۲۵ قطره (۱ سی‌سی) به نوزاد بدهید. پایگاه سلامت مقدار را می‌گوید؛ جزئیات در قطرهٔ آ+د و آهن آمده است.
- پزشک نوزاد را کامل معاینه میکند: چشم‌ها را با چراغ نگاه میکند (بازتاب قرمز)، به قلب گوش می‌دهد، لگن را برای دررفتگی می‌بیند و بیضه‌ها، ملاج و ستون فقرات را بررسی میکند.
- اگر غربالگری شنوایی در زایشگاه انجام نشده، همین هفته آن را انجام بدهید.
با خودتان ببرید: شناسنامه و کد ملی نوزاد، کارت واکسن زایشگاه، برگهٔ ترخیص. سؤال‌هایتان را از قبل در گوشی بنویسید تا یادتان نرود.
آزمایش پاشنهٔ پا چرا مهم است؟
چند قطره خون از پاشنهٔ پای نوزاد روی کاغذ فیلتر می‌گیرند. این آزمایش کمکاری تیروئید را پیدا میکند. اگر کمکاری تیروئید تا ۲۸ روزگی درمان شود، هیچ اثری روی هوش کودک نمیگذارد. برای همین این آزمایش این‌قدر مهم است. این برنامه از سال ۱۳۸۴ در همهٔ کشور اجرا میشود. فنیلکتونوری هم از سال ۱۳۸۶ روی همان نمونه آزمایش میشود و در بیشتر استانها فاویسم هم همین‌طور. اگر برای نمونه‌گیری دوباره صدایتان زدند، نگران نشوید. نوزادان نارس، کم‌وزن، دوقلو، بستری‌شده و نمونه‌هایی که درست گرفته نشده، به‌طور معمول دوباره آزمایش می‌شوند، معمولاً بین روز ۸ تا ۱۴. برای نوزادان نارس در هفتهٔ ۶ و ۱۰ هم تکرار میشود. اگر نوزاد سالم باشد، جواب حداکثر دو هفته بعد می‌رسد.
غربالگری شنوایی و چشم
این آزمون چند دقیقه طول می‌کشد، درد ندارد و وقتی نوزاد خواب است انجام میشود (با دستگاه OAE و اگر لازم شد AABR). قاعدهٔ ۱-۳-۶ را به خاطر بسپارید: غربالگری تا ۱ ماهگی، تشخیص تا ۳ ماهگی و شروع درمان تا ۶ ماهگی. اگر نتیجه «ارجاع» شد، یعنی باید دوباره آزمون بدهد، نه اینکه حتماً کم‌شنوا باشد. در ۷۲ ساعت اول بعد از تولد به‌خاطر مایع داخل گوش، نتیجهٔ «ارجاع» اشتباهی زیاد پیش می‌آید. آزمون دوم را ظرف یک هفته و حداکثر تا یکماهگی انجام بدهید. بعضی نوزادان پرخطرند: وزن زیر ۱۵۰۰ گرم، زردی شدید، بستری بیش از ۴۸ ساعت، سابقهٔ کم‌شنوایی در خانواده یا ازدواج خویشاوندی پدر و مادر. این نوزادان حتی با نتیجهٔ «گذر» در ۶، ۹، ۱۸ و ۳۰ ماهگی دوباره پیگیری می‌شوند. این نوبت‌ها را از دست ندهید.
پزشک با یک چراغ از فاصلهٔ یک متری به چشم‌های نوزاد نگاه میکند تا بازتاب قرمز را ببیند. این کار آب‌مروارید و تومور شبکیه را زود پیدا میکند. تقارن مردمک‌ها و هم‌راستا بودن چشم‌ها را هم بررسی میکند. اگر در خانواده‌تان آب‌مروارید یا آب‌سیاه (گلوکوم) مادرزادی، تومور شبکیه (رتینوبلاستوما) یا شب‌کوری هست، یا ازدواج خویشاوندی دارید و نگرانید، به پزشک بگویید تا نوزاد را به چشم‌پزشک ارجاع دهد.
نوبتهای مراقبت تا ۴ ماهگی
| نوبت | چه کارهایی انجام میشود |
|---|---|
| ۳ تا ۵ روزگی | آزمایش پاشنهٔ پا، معاینهٔ کامل پزشک، وزن و قد و دور سر، زردی و شیردهی، شروع قطرهٔ آ+د |
| ۱۴ تا ۱۵ روزگی | وزن، قد و دور سر را اندازه می‌گیرند. انتظار می‌رود نوزاد تا این نوبت به وزن تولدش برگشته باشد. |
| ۳۰ تا ۴۵ روزگی | وزن، قد و دور سر؛ شیر خوردن؛ اگر آزمایش پاشنه یا شنوایی مانده، همین حالا؛ معاینهٔ شبکیهٔ نارس‌ها |
| ۲ ماهگی | وزن، قد و دور سر؛ واکسن‌های ۲ ماهگی؛ چند سؤال دربارهٔ رشد و تکامل |
| ۴ ماهگی | وزن، قد و دور سر؛ واکسن‌های ۴ ماهگی |
وزن، قد و دور سر را اندازه می‌گیرند. انتظار می‌رود نوزاد تا این نوبت به وزن تولدش برگشته باشد. شیر خوردن نوزاد را بررسی می‌کنند. یک نشانهٔ ساده برای خودتان: از روز چهارم به بعد، اگر نوزاد روزی دست‌کم ۶ پوشک خیس میکند، شیر به اندازهٔ کافی می‌خورد. اگر نوزاد در ۳۴ هفتگی یا زودتر به دنیا آمده یا وزن تولدش ۲۰۰۰ گرم یا کمتر بوده، معاینهٔ شبکیهٔ حدود ۴ هفتگی را از دست ندهید. برنامهٔ کامل واکسنها در راهنمای واکسن رایم و وزن‌گیری در جدول وزن و قد آمده است.
پزشک کودک را چطور انتخاب کنم؟
- از قبل: بهتر است پیش از زایمان یا در هفته‌های اول پزشکی را پیدا کنید تا در روزهای سخت دنبال پزشک نگردید.
- مشورت: از خانواده، دوستان و مراقب سلامت پایگاه بپرسید. نظر چند نفر را بشنوید، نه فقط یکی.
- نزدیکی و ساعت کار: مطبی که نزدیک خانه است و نوبت دادنش آسان است، در شب‌های تب ارزش زیادی دارد.
- در دسترس بودن: بپرسید اگر شب یا تعطیلی مشکلی پیش آمد، چطور میشود با پزشک یا مطب تماس گرفت.
- ارتباط: پزشکی خوب است که به سؤال‌هایتان با حوصله جواب می‌دهد، با نوزاد آرام رفتار میکند و توضیح می‌دهد چرا یک کار لازم است.
پزشک عمومی خانواده یا پزشک کودک، هر کدام که نوزاد شما را منظم ببیند، خوب است. نوبتهای پایگاه سلامت را هم کنار ویزیت پزشک خصوصی ادامه دهید، چون آزمایشها، واکسنها و مکمل‌ها از همان‌جا پیگیری میشود.
کی منتظر نوبت نمانم؟
- اگر نوزاد زیر ۳ ماه است، هر تب ۳۸ یا بالاتر اورژانس است و باید همان ساعت به پزشک برسد. اول دارو ندهید و منتظر نمانید.
- زردی که در ۲۴ ساعت اول پیدا شده، به دست و پا رسیده، یا نوزاد زرد خواب‌آلود است و خوب شیر نمی‌خورد (زردی نوزاد).
- از روز چهارم به بعد کمتر از ۶ پوشک خیس در روز (مدفوع و ادرار نوزاد).
- قرمزی یا بوی بد ناف (بند ناف)، تنفس تند، یا گریه‌ای که آرام نمی‌شود (گریهٔ نوزاد).
همهٔ کارهای ماه‌های اول نوزاد، از حمام و ناف تا زردی و گریه، و اینکه کی به پزشک بروید، در راهنمای مراقبت از نوزاد رایم کنار هم آمده است.
پرسش‌های پرتکرار
اولین معاینهٔ نوزاد بعد از ترخیص کی است؟
در ۳ تا ۵ روزگی، در پایگاه سلامت یا مرکز بهداشت. پزشک نوزاد را کامل معاینه میکند و آزمایش پاشنهٔ پا گرفته میشود.
آزمایش پاشنهٔ پا برای چیست؟
برای پیدا کردن کمکاری تیروئید و فنیلکتونوری، و در بیشتر استانها فاویسم. اگر کمکاری تیروئید تا ۲۸ روزگی درمان شود، هیچ اثری روی هوش کودک نمیگذارد.
غربالگری شنوایی کی و کجا انجام میشود؟
پیش از یکماهگی؛ بهترین زمان ۴۸ ساعت اول در زایشگاه است. اگر انجام نشده، در مراکز غربالگری شنوایی بهزیستی انجام دهید.
نوزاد را چند وقت یک بار پیش پزشک ببرم؟
در نوبتهای مراقبت: ۳ تا ۵ روزگی، ۱۴ تا ۱۵ روزگی، ۳۰ تا ۴۵ روزگی، ۲ ماهگی و ۴ ماهگی، و هر وقت نوزاد بیمار است.
پزشک اطفال بگیرم یا پزشک خانواده؟
هر کدام که نوزاد را منظم ببیند خوب است. نوبتهای پایگاه سلامت را هم ادامه دهید، چون آزمایشها و واکسنها از آنجا پیگیری میشود.
