نوزاد تازه در راه است: آماده کردن کودک بزرگتر، حسادت و دعوای خواهر و برادر (۲ تا ۴ سال)
نکات کلیدی
- حسادت و برگشت به رفتارهای کوچکتر بعد از آمدن نوزاد رایج است و معمولاً در چند هفته تا چند ماه کم میشود.
- نزدیک به تولد و ساده بگویید و تغییرهای بزرگ مثل مهد یا از پوشک گرفتن را با تولد هم‌زمان نکنید.
- کودک بزرگتر دست بشوید، صورت و دست نوزاد را نبوسد و هرگز با نوزاد تنها نماند.
- هر روز چند دقیقه وقت تنهایی با کودک بزرگتر بگذارید و احساسش را بپذیرید؛ آسیب زدن را آرام اما فوراً متوقف کنید.
- در دعوای خواهر و برادر اول جلوی آسیب را بگیرید؛ در دعوای بیآسیب ۳ تا ۴ ساله قاضی نشوید.
فهرست مطالب
آمدن نوزاد تازه برای کودک ۲ تا ۴ ساله تغییر بزرگی است: تا دیروز همهٔ توجه مال او بود و حالا باید شریک شود. حسادت، بهانه‌گیری، برگشت به رفتارهای کوچکتر و حتی خشونت با نوزاد در هفته‌ها و ماه‌های اول رایج است و معنایش این نیست که کودک «بد» شده یا شما کوتاهی کرده‌اید. او فقط میخواهد مطمئن شود هنوز جایش امن است.
قبل از به دنیا آمدن نوزاد
- ساده و نزدیک به زمان تولد بگویید. کودک ۲ ساله «چند ماه دیگر» را نمی‌فهمد؛ از ماه‌های آخر بارداری حرفش را بزنید و کتاب‌های تصویری دربارهٔ خواهر یا برادر تازه با هم بخوانید.
- واقع‌بین باشید: بگویید نوزاد اول خیلی کوچک است، زیاد گریه میکند و هنوز نمی‌تواند بازی کند.
- بگذارید سهم داشته باشد: انتخاب یک لباس یا اسباب‌بازی برای نوزاد، یا کمک در چیدن وسایلش.
- تغییرهای بزرگ را جلو یا عقب بیندازید. شروع مهد، جابه‌جایی تخت یا از پوشک گرفتن را یا چند ماه قبل از تولد انجام دهید یا بگذارید برای چند ماه بعد، تا کودک حس نکند به خاطر نوزاد بیرونش کرده‌اند.
- بگویید وقتی مامان در بیمارستان است چه کسی پیشش می‌ماند و اگر میشود، چند بار از قبل با همان آدم تمرین کنید.
روزهای اول با نوزاد
- اولین دیدار را آرام کنید: وقتی کودک بزرگتر وارد میشود، نوزاد در آغوش کس دیگری باشد تا مامان بتواند اول او را بغل کند.
- کمک کوچک، فقط اگر خودش بخواهد: آوردن پوشک، انتخاب لباس یا خواندن آواز برای نوزاد. اگر سرگرم بازی خودش است، صدایش نزنید که کمک کند.
- ایمنی نوزاد: کودک بزرگتر قبل از نزدیک شدن دست‌هایش را بشوید و صورت، دهان و دست نوزاد را نبوسد؛ به جایش پای نوزاد را ناز کند یا برایش دست تکان بدهد. نوزاد را فقط وقتی کنار شما نشسته است بغل کند و هیچوقت نوزاد را با کودک بزرگتر تنها نگذارید، حتی چند دقیقه. اسباب‌بازی‌های کوچک کودک بزرگتر را از جای خواب و بازی نوزاد دور نگه دارید. دربارهٔ مهمان‌ها و بوسیدن نوزاد راهنمای بیرون بردن نوزاد و مهمانی و دربارهٔ مراقبت روزانه و خواب امن نوزاد راهنمای مراقبت از نوزاد تازه‌متولد را ببینید.
- از مهمان‌ها کمک بخواهید: اول به کودک بزرگتر سلام کنند. اگر کسی برای نوزاد هدیه آورده، یک هدیهٔ کوچک هم برای او کنار بگذارید.
حسادت و برگشت به رفتارهای کوچکتر
کودک ممکن است دوباره بخواهد شیشه شیر بخورد، شب خودش را خیس کند، بغلی شود یا مثل نوزاد حرف بزند. سرزنش نکنید و او را «بچه‌ننه» نخوانید؛ بیشتر وقت‌ها چند هفته تا چند ماه طول می‌کشد و خودش کم میشود. اگر نوزاد را بغل کرد که بخوابد، بگذارید او هم کمی «نوزاد» باشد، و بعد کارهای «بچهبزرگ» را با شوق ببینید: «تو می‌تونی سرسره بازی کنی، نی‌نی هنوز نمی‌تونه!»
- هر روز وقت تنهایی با او: حتی ده تا پانزده دقیقه، بی گوشی و بی نوزاد، فقط بازی‌ای که خودش انتخاب میکند.
- احساسش را بپذیرید: «گاهی از دست نی‌نی عصبانی می‌شی چون مامان باید بهش شیر بده. اشکالی نداره.» احساس مجاز است؛ آسیب زدن نه.
- مقایسه نکنید و نگویید «تو بزرگی، باید کوتاه بیای».
اگر نوزاد را زد یا هل داد
فوراً و آرام جدا کنید: «نمیذارم نی‌نی رو بزنی.» نوزاد را بردارید و بعد به کودک بزرگتر رو کنید؛ داد و تنبیه حسادت را بیشتر میکند. به او نشان بدهید با عصبانیتش چه کند: پا کوبیدن، فشار دادن بالش یا آمدن پیش شما. دربارهٔ زدن راهنمای زدن و گاز گرفتن را ببینید.
دعوای خواهر و برادرهای بزرگتر
وقتی بچهها بزرگتر شدند، دعوا میان آن‌ها طبیعی است. اگر کسی میزند، گاز می‌گیرد یا چیزی پرت میکند، اول جلوی آسیب را بگیرید. در دعواهای بیآسیب بچههای ۳ تا ۴ ساله، قاضی نشوید و دنبال مقصر نگردید؛ احساس هر دو را بگویید و از خودشان بپرسید چه راهی دارند. به هر کدام جداگانه وقت بدهید و بزرگتر را مسئول کوچکتر نکنید. پدر و مادر هم با هم یکی باشند. دربارهٔ نوبت گرفتن راهنمای شریک شدن را بخوانید.
کی کمک بگیرم؟
اگر بعد از چند ماه حسادت شدیدتر شده، کودک بارها سعی میکند به نوزاد آسیب بزند، غمگین و گوشه‌گیر شده یا خواب و غذایش به هم ریخته، با پزشک کودک یا روان‌شناس کودک صحبت کنید. اگر مادر خودش بیشتر روزها غمگین و خسته است، راهنمای غم و افسردگی بعد از زایمان را ببینید.
راهنمای کامل رفتار کودک، سن به سن، را در راهنمای رفتار کودک رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
بچه‌ام به نوزاد حسودی میکند؛ چه کنم؟
احساسش را بپذیرید و نام ببرید، هر روز چند دقیقه وقت تنهایی با او بگذارید و از مهمان‌ها بخواهید اول به او سلام کنند. سرزنش و مقایسه حسادت را بیشتر میکند.
بعد از آمدن نوزاد دوباره شیشه شیر میخواهد و خودش را خیس میکند؛ طبیعی است؟
بله. برگشت به رفتارهای کوچکتر بعد از نوزاد تازه رایج است. سرزنش نکنید، کمی همراهی کنید و کارهای «بچهبزرگ» را با شوق ببینید؛ معمولاً در چند هفته تا چند ماه کم میشود.
کودک بزرگتر میتواند نوزاد را بغل کند یا ببوسد؟
بغل کردن فقط وقتی نشسته و شما کنارش هستید. دستها را قبلش بشوید و صورت، دهان و دست نوزاد را نبوسد؛ پای نوزاد را ناز کند. نوزاد را هیچوقت با او تنها نگذارید.
نوزاد را میزند؛ چه کنم؟
فوراً و آرام جدا کنید و بگویید «نمیذارم بزنی». داد و تنبیه نکنید و راه دیگری برای عصبانیت نشانش بدهید. اگر بارها تکرار شد، با پزشک کودک صحبت کنید.
در دعوای بچهها دخالت کنم؟
اگر کسی آسیب میبیند، بله، فوراً. در دعواهای بیآسیب بچههای ۳ تا ۴ ساله، قاضی نشوید؛ احساس هر دو را بگویید و از خودشان بخواهید راهی پیدا کنند.
