کودکم اسباب‌بازی‌اش را به کسی نمی‌دهد: شریک شدن و نوبت گرفتن از ۱ تا ۴ سالگی

کودک ۱ تا ۳ ساله هنوز نمی‌تواند به‌خوبی اسباب‌بازی‌اش را با دیگران شریک شود و این کاملاً طبیعی است. او هنوز نمی‌تواند دنیا را از چشم کودک دیگر ببیند و جلوی خواسته‌اش را بگیرد. پس به جای وادار کردنش، نوبت گرفتن را با زمان‌سنج تمرین کنید، احساس هر دو کودک را نام ببرید و خودتان الگوی شریک شدن باشید.

چرا کودکم اسباب‌بازی‌اش را به کسی نمی‌دهد؟

شریک شدن یعنی کودک بفهمد کودک دیگر هم دلش آن اسباب‌بازی را می‌خواهد، و بعد بتواند خواستهٔ خودش را کنار بگذارد. هر دوی این مهارت‌ها در این سن هنوز در حال ساخته شدن‌اند. کودک زیر ۲ سال تازه دارد می‌فهمد که دیگران هم فکر و احساس جداگانه دارند و هنوز نمی‌تواند خودش را جای آن‌ها بگذارد. بخشی از مغز هم که جلوی کارهای ناگهانی را می‌گیرد، هنوز کامل نشده؛ برای همین کودک وقتی چیزی را می‌خواهد، «همین الان» می‌خواهد. از حدود ۲ سالگی کودک کم‌کم می‌فهمد که بعضی چیزها مال اوست و بعضی نیست، و «مال منه!» زیاد از زبانش می‌شنوید. این هم بخشی از شناختن خودش است، نه خودخواهی.

زیر ۱۸ ماه: «مال منه» هنوز نیست

کودک ۱ ساله چیزی را که دستش است محکم نگه می‌دارد، چون تازه یاد گرفته چیزها را بگیرد و نگه دارد، نه چون «مال من» را می‌فهمد. در این سن شریک شدن را یاد ندهید؛ بازی‌های نوبتی خیلی ساده کافی است: توپ بزرگ را برایش غلت بدهید و منتظر بمانید برگرداند، یا «بده به مامان، بگیر از مامان». اگر چیزی خطرناک دستش است، به جای کشیدن، چیز جالب دیگری جلویش بگیرید و عوض کنید.

۲ تا ۳ سالگی: چه انتظاری واقعی است؟

در ۲ سالگی بچه‌ها معمولاً کنار هم بازی می‌کنند، نه با هم، و هنوز نمی‌دانند چطور شریک شوند یا دعوا را حل کنند. نزدیک ۳۰ ماهگی کودک کنار کودکان دیگر بازی می‌کند و گاهی هم با آن‌ها. در همین سن ممکن است وقتی کودکی گریه می‌کند، مکث کند یا غمگین نگاهش کند؛ این نخستین جوانه‌های همدلی است. خیلی از پدر و مادرها انتظار دارند کودک تا ۲ سالگی شریک شدن را یاد گرفته باشد، اما این انتظار برای این سن زیاد است. تا ۳ سالگی هم کودک بیشتر با کمک و یادآوری شما نوبت می‌گیرد، نه خودبه‌خود.

وقتی سر اسباب‌بازی دعوا شد چه کنم؟

• اول جلوی آسیب را بگیرید. اگر از دست هم می‌کشند یا می‌زنند، آرام و محکم بگویید: «نمی‌ذارم از دستش بکشی.»
• آنچه را می‌بینید بلند بگویید. «تو کامیون رو می‌خوای، آرش هم کامیون رو می‌خواد.» این کار سرعت ماجرا را کم می‌کند و به هر دو کودک کلمه می‌دهد.
• احساس هر دو را نام ببرید. «صبر کردن سخته!»، «ناراحت شدی چون کامیونت رو گرفت.» ناراحتی کودک را کوچک نشمارید؛ برای او واقعاً مهم است.
• نوبت بلند بدهید و با زمان‌سنج. بگذارید کودکی که اسباب‌بازی دستش است نوبت طولانی داشته باشد تا احساس عجله نکند. زنگ گوشی یا ساعت شنی «داور» بی‌طرف است و دعوا را از دوش شما برمی‌دارد.
• درس را برای بعد از آرامش بگذارید. وسط گریه نصیحت نکنید. وقتی آرام شدند بگویید: «دفعهٔ بعد می‌تونی بپرسی: نوبت منه؟»

چه کارهایی نکنم؟

به زور از دستش نگیرید که به دیگری بدهید. شریک کردن اجباری در این سن نتیجهٔ عکس دارد و کودک فقط یاد می‌گیرد که بزرگ‌ترها چیزها را از دستش می‌کشند. برچسب نزنید. «بچهٔ خسیس» یا «حسود» را جلوی مهمان نگویید. عذرخواهی زورکی نخواهید. کودک باید بفهمد چرا عذرخواهی می‌کند؛ «ببخشید» اجباری چیزی یادش نمی‌دهد. به جایش کمکش کنید برای کودک ناراحت اسباب‌بازی دیگری بیاورد.

برای مهمانی و بچه‌های فامیل چطور آماده شوم؟

• اسباب‌بازی‌های خیلی عزیز را کنار بگذارید. قبل از آمدن مهمان یا رفتن به عیددیدنی، با کودک یکی دو اسباب‌بازی محبوبش را جایی بگذارید که لازم نباشد شریکشان کند.
• چیزهایی بگذارید که تعدادشان زیاد است. مکعب، مداد شمعی، ظرف و قاشق آشپزبازی و یک توپ بزرگ را راحت‌تر می‌شود میان چند کودک تقسیم کرد.
• نزدیک بمانید. بچه‌های این سن کنار هم بازی می‌کنند ولی هنوز بلد نیستند مشکل را خودشان حل کنند؛ در بازی با بچه‌های فامیل و همسایه حواستان به آن‌ها باشد.

چطور شریک شدن را در خانه تمرین کنیم؟

از بازی‌های نوبتی ساده شروع کنید: توپ را برای هم غلت بدهید، نوبتی روی طبل بزنید یا نوبتی یک تکه از پازل را بگذارید. سر سفره میوه یا بیسکوییت را جلوی چشمش تقسیم کنید: «یکی برای من، یکی برای تو، یکی برای بابا.» خودتان شریک شوید و بلند بگویید: «پرتقالم رو با تو نصف می‌کنم.» هر بار هم که خودش چیزی را داد، دقیق تحسین کنید: «دیدی کامیون رو به آرش دادی؟ ببین چقدر خوشحال شد.»

اگر دعوا سر اسباب‌بازی به زدن و گاز گرفتن می‌رسد، مقالهٔ کودکم می‌زند و گاز می‌گیرد را بخوانید؛ و اگر به گریه و قشقرق ختم می‌شود، مقالهٔ قشقرق کودک نوپا کمک می‌کند.

۳ تا ۴ سالگی: نوبت گرفتن با کمک

بعد از ۳ سالگی بیشتر کودکان کم‌کم با هم بازی می‌کنند، نه فقط کنار هم، و با یادآوری شما می‌توانند نوبت بگیرند و صبر کنند. حالا می‌شود از خودشان کمک خواست: «شما دو تا یه فکری بکنید که هر دو بتونید بازی کنید.» اگر دعوا آسیبی ندارد، کمی صبر کنید و ببینید خودشان راهی پیدا می‌کنند یا نه؛ اگر کسی می‌زند یا می‌کشد، فوراً وارد شوید. بازی‌های گروهی ساده مثل ساختن برج با نوبت، آشپزبازی با هم یا بازی‌های تخته‌ای خیلی ساده با قطعه‌های بزرگ، تمرین خوبی است.

چه زمانی با پزشک کودک صحبت کنم؟

شریک نشدن در این سن نگرانی ندارد. اما اگر کودک تقریباً هیچ توجهی به کودکان دیگر یا به بازی با شما نشان نمی‌دهد، اگر دعواهایش مدام به آسیب جدی به دیگران می‌رسد، یا اگر خودتان دربارهٔ رفتار اجتماعی‌اش نگرانید، با پزشک کودک یا کارشناس پایگاه سلامت صحبت کنید. زود پرسیدن هیچ ضرری ندارد.

راهنمای کامل رفتار کودک، سن به سن، را در راهنمای رفتار کودک رایم ببینید.